Vliegbasis Volkel en de aanwezigheid van kernwapens zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, een feit dat ondanks het officiële zwijgen van de overheid breed bekend is. De risico's die gepaard gaan met dit nucleaire arsenaal worden al jaren genegeerd, wat leidt tot een luchtige houding: "Als we gaan, dan gaan we met z'n allen."
Historische Context van Vliegbasis Volkel
De eerste kernwapens arriveerden in januari 1960 op de vliegbasis Volkel, destijds gelegen in Brabant. Deze periode kenmerkte zich door een zekere dubbelzinnigheid rond de aanwezigheid van kernwapens, een thema dat goed past in de geschiedenis van de luchtmachtbasis.
De oorsprong van het vliegveld ligt in de Tweede Wereldoorlog, toen de Duitsers het aanlegden voor hun Luftwaffe tussen Volkel en Odiliapeel. Na de oorlog nam de Nederlandse luchtmacht de taak op zich om de beschadigde start- en landingsbanen te herstellen. In 1951 werd Volkel aangewezen als de eerste tactische vliegbasis van Nederland.
De Koude Oorlog en de Plaatsing van Kernwapens
Tijdens de nucleaire wapenwedloop tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie werd Vliegbasis Volkel door de Amerikanen opgemerkt. Dit leidde in 1959 tot een akkoord met de Nederlandse regering. De VS boden een beschermende atoomparaplu aan, in ruil waarvoor zij tactische kernwapens mochten plaatsen op Volkel.
Een cruciaal onderdeel van dit akkoord is dat de Amerikanen tot op de dag van vandaag de volledige controle hebben over de kernwapens. Zij beheren deze met een eigen militaire eenheid die verantwoordelijk is voor het onderhoud en de strenge bewaking. De VS behouden het alleenrecht op de inzet van de kernwapens, zonder vetorecht van Nederland.
Geheimhouding Rond Kernwapens op Volkel
De specifieke aantallen en types van de kernwapens op Volkel blijven strikt geheim. Een Amerikaanse kernwapenexpert suggereerde in het tv-programma Zembla in 2019 dat een ontploffing op Volkel zou kunnen leiden tot 9000 doden en 38.000 gewonden. Deze informatie zou afkomstig zijn uit debatverslagen uit 1960 en 1970, opgeslagen in de bibliotheek van de Tweede Kamer.
De Nederlandse regering hanteert consequent het standpunt dat er vanwege veiligheidsoverwegingen en bindende afspraken geen mededelingen gedaan kunnen worden over de aantallen en locaties van Amerikaanse kernwapens in Europa. Dit beleid van "veiligheid boven transparantie" blijkt ook uit recente parlementaire overleggen.
Oud-premier Ruud Lubbers onthulde in 2013 in een documentaire van National Geographic de aanwezigheid van kernwapens op de vliegbasis. Eerder al, in 2010, bevestigde WikiLeaks de aanwezigheid van kernwapens op Volkel via gelekte documenten van een Amerikaanse diplomaat.
Misleidende Claims en de Tabaksindustrie
Los van de kwestie rond kernwapens, wordt ook de tabaksindustrie geconfronteerd met beschuldigingen van misleidende claims. Onderzoek van Pointer onthulde dat Philip Morris International in tabaksspeciaalzaken misleidende gezondheidsclaims verspreidt over verhitte tabaksproducten. Vertegenwoordigers beweren dat de overstap naar verhitte tabak, in tegenstelling tot sigaretten, leidt tot verbeterde fysieke prestaties.
Deze uitspraken zijn terug te zien in een YouTube-uitzending van het onderzoeksjournalistieke programma. Ondanks een wettelijk verbod op reclame voor tabaksproducten en claims over verminderde schadelijkheid van alternatieve producten, worden deze suggesties gewekt. Een biotechnoloog concludeerde recent in zijn proefschrift dat verhitte-tabaksproducten geen veilig alternatief zijn voor sigaretten.
Onder undercover-omstandigheden claimen tabaksverkopers dat ze niet mogen zeggen dat verhitte tabak minder schadelijk is, maar wel plaatjes mogen tonen die een significant bruiner sigarettenfilter laten zien in vergelijking met filters van verhitte tabaksticks. Dit impliceert een verminderde inname van gifstoffen.
"Tonnie" onthult: Zo bouw je een illegale sigarettenfabriek in Nederland | Crime Report #1
Philip Morris International ontkent niet de nicotine in hun producten, die volgens een woordvoerder "bij ons businessmodel hoort", en stelt zich op voor een rookvrije toekomst. Echter, het bedrijf heeft ook gewerkt aan het omzeilen van het supermarktverbod voor tabaksproducten, dat sinds juli 2024 van kracht is. Met hun steun zijn tabaksspeciaalzaken geopend, vaak pal naast supermarkten.
Uit onderzoek van Pointer blijkt dat 83 procent van de door Philip Morris gesteunde zaken zich binnen 100 meter van een supermarkt bevindt. Dit leidde tot een aanzienlijke daling van het totale aantal verkooppunten, van bijna 10.000 naar bijna 4.000, maar tegelijkertijd startten er zeker 750 nieuwe verkooppunten op, waarvan bijna de helft tabaksspeciaalzaken zijn. De groei van tabaksspeciaalzaken, waaronder die van Volado, een coöperatie van voormalige Primera-winkeliers, lijkt zich voort te zetten.
KWF-directeur Carla van Gils noemt deze ontwikkeling "stuitend" en benadrukt dat dit indruist tegen de intentie om giftige stoffen uit de supermarkten te weren. De tabaksindustrie ondermijnt de ambities voor een gezondere samenleving, aldus Van Gils.
Kamerlid Krul heeft Kamervragen ingediend over de undercover-documentaire, met name gericht aan minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken, om te informeren hoe het aantal tabaksspeciaalzaken beheerst en teruggedrongen kan worden.
Philip Morris International is niet alleen in Nederland onder vuur komen te liggen. In Italië onderzoekt de mededingingsautoriteit AGCM reclame-uitingen van Philip Morris Italia, waarin alternatieve nicotineproducten worden aangeprezen als 'rookloos' en wordt gesproken over een 'rookvrije toekomst'. In Frankrijk is Philip Morris al meermaals veroordeeld voor het overtreden van het reclameverbod en het verkopen van verhitte tabak als '95 procent minder schadelijk' door middel van promotieteams.
Volgens advocaat Laura van Gijn van De Roos Advocaten en Notariaat zijn er meerdere wetten en regels in het geding, waaronder indirecte gezondheidsclaims en oneerlijke handelspraktijken. Zowel winkeliers als Philip Morris worden als verantwoordelijk beschouwd, aangezien Philip Morris vaak de inrichting van winkels mede financiert en trainingen verzorgt aan winkelpersoneel, specifiek gericht op de voordelen van verhitte tabak.