De documentaire Het is een schone dag geweest, geregisseerd door Jos de Putter, legt het laatste jaar vast van het boerenbedrijf van zijn ouders in Zeeland. De film, die in 1993 in première ging, biedt een intiem portret van het einde van een traditionele manier van leven en het verdwijnen van een boerenbedrijf waarvoor geen opvolger beschikbaar is.
Een jaar in het leven van een boerenfamilie
De film begint op 1 januari 1992, om zes uur in de ochtend, en eindigt in een mistig landschap aan het einde van datzelfde jaar. Dit jaar omvat de laatste vier seizoenen van het boerenbedrijf van de ouders van de regisseur in Zeeland. De Putter legt het laatste oogstjaar op en rond de boerderij in Zeeuws-Vlaanderen vast. Zijn overgrootouders, grootouders en ouders waren boeren, waarbij de ene generatie de andere opvolgde. Zijn vader groeide op als zoon van een herenboer; aan het einde van zijn actieve bestaan had hij nog een eenmansbedrijf over, zonder opvolging.
Dit is het verhaal van veel boeren van zijn generatie; het traditionele type boer, waar zijn vader toe behoorde, is inmiddels uitgestorven. Het is het verhaal van veel boeren van zijn generatie; het traditionele type boer, waar zijn vader toe behoorde, is inmiddels uitgestorven. De documentaire toont het einde van een boerenbedrijf waarvoor geen opvolger beschikbaar is, maar ook het verdwijnen van een traditionele manier van leven.
Verandering in de landbouw: Van gezamenlijk werk naar eenzame machines
In het moderne landbouwbedrijf gelden nieuwe, grotendeels in Brussel bepaalde regels en wetten. Eenzame arbeid op een lawaaiige machine komt in de plaats van het harde maar gezamenlijke werk op het land. Vroeger was het nog gezellig, vertelt vader. Er waren nog geen landbouwvergiften, dus alles moest met de hand gewied worden. Het was hard werken voor weinig geld, maar je deed het wel samen. Nu zit hij eenzaam op de tractor. Eén man is hem trouw gebleven, omdat hij het werk gewoon niet kan missen.
De film kent geen voice-over en er worden maar weinig vragen gesteld. In het zwijgen, in de afwezigheid van een reportagestijl, in de spaarzame woorden die wel gesproken worden komen de karakters, de ouders, het land en de letterlijk in de aarde gewortelde tradities tot leven. Jos de Putter, filmjournalist, maakt ook films. Het is een hachelijke onderneming om al vragend en filmend in je persoonlijke verleden te duiken. Cameraman Melle van Essen volgde een soortgelijke aanpak in zijn portret van zijn oudoom, de schilder Melle. Hij interviewde daartoe zijn grootouders. Wat Jos de Putter doet is nog intiemer. Hij vraagt zijn ouders naar de teloorgang van het boerenbedrijf in het algemeen en het hunne in het bijzonder. Het bedrijf dat ze hem waarschijnlijk hebben toebedacht, toen hij werd geboren. Eeuwenlang de normaalste zaak van de wereld maar nu niet meer.
Een intiem portret van traditie en vooruitgang
In Het is een schone dag geweest portretteert Jos de Putter het laatste oogstjaar van zijn ouders op hun boerenbedrijf in Zeeuws-Vlaanderen. Een portret van een familie en van een manier van leven die door de tijd zelf, door de vooruitgang wordt ingehaald. De vier seizoenen worden gevat in lange, ingetogen shots, niet meer dan 75 in totaal. Karakteristieke beelden van handelingen die al eeuwenlang op vergelijkbare manier worden uitgevoerd, die een soms rituele dimensie krijgen; land bewerken, zaaien, oogsten.
Handen die het aantal korrels per halm tellen. Handen die het geld tellen nadat de koeien zijn verkocht. Een man, een vader die door de modder van zijn land ploegt. Het Zeeuws-Vlaams dialect is soms moeilijk te volgen en de beslissing om tot ondertiteling over te gaan is te rechtvaardigen. Veel wordt er echter niet gesproken. Het is vooral de vader van de filmmaker die wordt gevraagd naar wat het boer-zijn voor hem persoonlijk betekent. Lange stilte. "Wat bedoel je met ‘persoonlijk’?" De dingen gaan voor hem zoals ze gaan. Het boerenbedrijf gaat eraan, koeien worden verkocht, landerijen liggen braak, maar een schuldige kan hij niet aanwijzen. Een boer is gewend om geduld te oefenen en te hopen dat het misschien nog eens verandert. Zijn zoon kan hij niet kwalijk nemen dat hij iets anders is gaan doen. Het blijft voor hem het mooiste vak dat er bestaat, maar wie weet kan hij wel zonder.
Dit soort gesprekken bestaan uit zeer weinig woorden, waartussendoor veel stilte, als een kaal winters landschap. Een boer doet wat hij moet doen en de moderne boer doet veel alleen. Routineuze handelingen als zaaien, hooien, oogsten. Het voorproeven van de rogge op het land. Het tellen van het aantal korrels per halm thuis op een schoteltje. Gescharrel, waarvan je als stadsmens weinig snapt. Je ziet niets groeien zoals een boer dat ziet. De oude boer meet met passen op de zaairijpe grond wat hij er over een half jaar af kan halen. Prachtige beelden die laten zien dat het boer-zijn vooral samenhangt met vele jaren steeds maar hetzelfde doen, maar dan naar gelang de intuïtie steeds iets anders. "Als je je land laat braken, ben je geen boer meer". Hij gaat dus door zolang het kan. In de laatste beelden zien we de vader kilometers van huis het land van een ander bewerken.
Het einde van een tijdperk
Het is een schone dag geweest gaat over het einde van iets dat eeuwigheidswaarde werd toegedicht. Zonder die waarde zou ‘De Zaaier’ van Van Gogh minder tot de verbeelding spreken. Maar het is een afscheid zonder wrok. Willem de Putter klaagt niemand aan, hij berust. Jos de Putter stemt met zijn vader in door datgene te tonen dat het het boerenvak bijna tot roeping maakt: het laten groeien van het gewas, het opkweken van een veestapel, kortom, het leven als de rechterhand van god, de allesbestierende. Niet dat het geloof een bepalende rol speelt, daar is in ieder geval in de film niets van te merken, maar elk beeld is een ode aan de schepping. De schepping zoals die zich voltrokken heeft in een zeker deel van Zeeuws-Vlaanderen.
Hij laat de landschappen voor zich spreken, door de seizoenen heen, met af en toe een stukje zwart als rustpunt. De gesprekken tussen vader en zoon De Putter zijn daarbij een illustratie en staan tegelijk door hun schaarsheid aan woorden bol van spanning. Dit soort gesprekken vinden vrijwel zeker overal op het platteland plaats en meestal met dezelfde conclusie: de zoon moet iets anders gaan doen. Hij moet zich losmaken uit die Hof van Eden die geen Hof van Eden blijkt te zijn, maar ondanks alles is het een schone dag geweest. Het traditionele boerenleven bestaat niet meer. Handmatig oogsten en telen, en de algemene samenhorigheid op de boerderij, zijn vervangen door grootschalig en machinaal werk.
Het is een schone dag geweest geeft een kijkje in een verdwenen wereld van het traditionele leven op het platteland. De Zeeuwse ouders van regisseur Jos de Putter worden gevolgd tijdens hun laatste oogstjaar, voordat de boerderij gesloten wordt. Deze documentaire geeft ons een van de laatste portretten van een traditioneel boerenbedrijf, waarbij het fysiek zware werk op het land collectief wordt uitgevoerd en er nog niet van machines wordt afgehangen. Door de snelle industrialisatie en globalisatie is deze levensstijl door de jaren heen verdwenen, maar de invloed die het heeft gehad op het Nederlandse cultuur en landschap mag niet vergeten worden. De openhartige gesprekken over traditie en verandering, samen met de prachtige shots van het landschap, geven een nostalgisch en eerlijk beeld.
EEN PRACHTIGE DAG IN DE BUURT – Live vanaf de rode loper, gepresenteerd door Hudson's Bay
Deze documentaire sluit aan bij de leergebieden Burgerschap, Mens en Maatschappij en Geschiedenis en bespreekt de thema's traditie en industrialisatie in Nederland. Aan de hand van deze film kun je de snelle technologische en maatschappelijke veranderingen en de daaropvolgende gevolgen op de Nederlandse cultuur bespreken.