Jerry Afriyie kondigt in een interview met Trouw het einde aan van de stichting Kick Out Zwarte Piet (KOZP). "We stoppen niet, we zijn klaar", verklaart hij, "want ik kan met vertrouwen zeggen dat de doelen die we onszelf gesteld hebben, dan behaald zijn." Jarenlang protesteerde Afriyie tegen Zwarte Piet, door de actievoerders beschouwd als een racistische vertolking van de helpers van Sinterklaas. De karikatuur van een zwarte man, met kroeshaar en rode lippen, was het onderwerp van hun strijd.
De lange weg naar het einde van Zwarte Piet
Afriyie kijkt ernaar uit om te stoppen met zijn actie tegen Zwarte Piet. "Vanaf dag één keek ik uit naar dit jaar. Ik deed dit niet omdat het leuk was, maar omdat het nodig was", citeert Trouw hem. Ondanks het stoppen van KOZP, zal Afriyie zich blijven inzetten tegen racisme door middel van andere acties.
Zijn activisme bracht hem in aanraking met bedreigingen, zo erg dat hij in december 2019 niet bij zijn kinderen kon zijn. Nu, in het interview, geeft hij aan dat hij er weer voor zijn familie kan zijn. "Ik was er niet voor ze wanneer het nodig was, want dit was te belangrijk."
Terugblik op incidenten en confrontaties
In het interview blikt Afriyie ook terug op diverse incidenten die zich voordeden rondom de protesten. In 2016 werden activisten van Kick Out Zwarte Piet in Rotterdam tegengehouden en gearresteerd. Een jaar eerder, in Friesland, ondervonden de activisten tegenstand van 'blokkeerfriezen', die later taakstraffen kregen.
In 2022 liep een protest in Staphorst uit op geweld, waarbij activisten van Kick Out Zwarte Piet werden tegengehouden en bekogeld met eieren. Deze gebeurtenissen, ondanks de incidenten en bedreigingen, deden Afriyie nooit aan opgeven denken. "Al moest ik kruipend vooruit, ik zou het doen. Ik kondigde niet van tevoren aan waar ik zou zijn. Soms moest beveiliging mee, of soms maakte ik mezelf onherkenbaar."
Honderden bij protest tegen Zwarte Piet
Kritiek op mediabehandeling: het RTL Late Night-incident
Een opvallend incident dat de kritiek op de mediabehandeling van het antiracisme-debat belicht, vond plaats in de uitzending van RTL Late Night op 12 oktober 2018. De directie, raad van toezicht en programmamakers van Pakhuis de Zwijger uitten in een opiniestuk in Het Parool scherpe kritiek op de manier waarop Jerry Afriyie werd behandeld.
Volgens Pakhuis de Zwijger was er in de bewuste uitzending geen sprake meer van een dialoog, maar van een "redactioneel en journalistiek ernstig ontspoord" item. Dit kwam doordat Jenny Douwes, een vertegenwoordiger van de 'blokkeerfriezen', aan tafel mocht plaatsnemen en ruim de tijd kreeg om haar standpunten te uiten, terwijl Afriyie vanuit het publiek nauwelijks de kans kreeg zich te verweren. De kritiek richtte zich ook op het feit dat Douwes als gast eisen mocht stellen aan de deelname van andere gasten, wat als "onacceptabel voor een journalistiek medium" werd beschouwd.
Douwes kreeg aanzienlijk meer spreektijd dan Afriyie. Bovendien mocht zij, volgens Pakhuis de Zwijger, onweersproken leugens verspreiden over Afriyie. Zo beweerde ze dat hij op een terrorismelijst van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTV) zou voorkomen. Deze valse beschuldiging werd door presentator Twan Huys niet weersproken of kritisch bevraagd, wat leidde tot een vertekend beeld bij veel kijkers.
Pakhuis de Zwijger benadrukt dat in het rapport uit 2017 waar Douwes naar verwees, Kick Out Zwarte Piet (KOZP) zijdelings werd genoemd in de context van opkomende extreemrechtse groeperingen. KOZP werd daarin juist gepresenteerd als een beweging die tegen racisme en extreemrechts in het verweer komt, zonder enige vermelding van terrorisme of dreiging.
"Welke motivatie ook aan deze vertoning ten grondslag heeft gelegen, deze uitzending was een schokkend voorbeeld van een oneerlijk en ongelijkwaardig gesprek," concludeerde Pakhuis de Zwijger. Zij stelden dat dit oneerlijke gesprek schade berokkende aan alle betrokkenen en met name aan de kwaliteit van het publieke debat in Nederland.
Verandering van Zwarte Piet: reactie van Afriyie
De NTR, de omroep die verantwoordelijk is voor de tv-registratie van de nationale intocht, meldde dat de pieten roet op hun gezicht zouden krijgen omdat ze door de schoorsteen gaan. Een woordvoerder van de NTR legde uit: "Al naar gelang een piet vaker door de schoorsteen is gegaan, heeft hij of zij meer roet op het gezicht."
Jerry Afriyie reageerde voorzichtig positief op deze verandering, maar gaf aan meer informatie nodig te hebben. "Wij weten niet waar het naartoe gaat, het is niet duidelijk." Hij noemde de Amsterdamse schoorsteenpiet als de beste oplossing tot nu toe en gaf aan dat als de NTR daar naartoe zou overstappen, het "voor ons echt goed zou zijn."
Afriyie benadrukte het belang van uitleg: "Je moet uitleggen waarom de verandering nodig is. En dan denk ik dat heel veel mensen zullen begrijpen waarom al die veranderingen nodig zijn."
Protest tegen het vasthouden aan Zwarte Piet
In november 2016 uitte anti-Zwarte Piet activist Jerry Afriyie zijn onbegrip over het feit dat in veel steden en dorpen pieten in sinterklaasoptochten nog steeds zwart of bruin bleven. Alleen Heemstede en Amsterdam hadden Zwarte Piet volledig vaarwel gezegd, zo bleek uit onderzoek van regionale omroepen en de NOS.
"Het is ongelofelijk dat mensen uitspraken van belangrijke instituten als de Kinderombudsman en het College voor de Rechten van de Mens zo naast zich neerleggen", zei Afriyie destijds. "Drie maanden lang schuiven we kennelijk alle normen en waarden aan de kant om het sinterklaasfeest met Zwarte Pieten te vieren."
Hij had geen begrip voor comités die wachtten op de beslissingen van het Sinterklaasjournaal van de NTR. "Ze kunnen toch ook zelf bedenken dat het niet fatsoenlijk is om mensen te kwetsen." Afriyie verwachtte dat ook in het Sinterklaasjournaal Zwarte Pieten te zien zouden zijn, en bekritiseerde de NTR als een publieke omroep die zich gedroeg als een commerciële omroep, waar hij geen leiderschap van verwachtte. RTL had eerder aangekondigd geen Zwarte Pieten meer te tonen in hun programma's, maar deze te vervangen door Roetveegpieten.
Gedetailleerde beschrijving van het RTL Late Night-incident
Jerry Afriyie deelt een uitgebreide beschrijving van de gebeurtenissen voorafgaand aan en tijdens de uitzending van RTL Late Night op 12 oktober 2018, waarin hij en Jenny Douwes, vertegenwoordiger van de 'blokkeerfriezen', aanwezig zouden zijn.
Een kwartier voor aanvang van de uitzending werd Afriyie door een redactielid geïnformeerd dat Jenny Douwes niet met hem in gesprek wilde gaan. Ondanks Afriyie's bezwaar dat dit een zaak tussen hen beiden was, gaf de redactie aan een oplossing te willen vinden. Afriyie uitte zijn verbazing over het serieus nemen van Douwes' verzoek, stellend: "Het is wit privilege dat zij denkt te kunnen dicteren wie er aan tafel zit." De redacteur reageerde hier fel op, en verklaarde dat de eisen van Douwes niets met wit privilege te maken hadden.
Na aandringen gaf de redactie aan dat Douwes aangaf een lange dag bij de rechtbank te hebben gehad. Uiteindelijk werd een overeenkomst bereikt om samen aan tafel te zitten, maar zonder op elkaar te reageren. Vijf minuten voor aanvang kwam een nieuw redactielid met het bericht dat Douwes niet wilde dat Afriyie aan tafel kwam zitten, tenzij hij op de eerste rij zou plaatsnemen. Afriyie en zijn advocaat weigerden dit resoluut en dreigden te vertrekken.
Afriyie besloot te blijven, wetende dat haar eisen bedoeld waren om het publiek zijn verhaal te onthouden. Hij benadrukte dat hij niet bereid was om vanaf de eerste rij geïnterviewd te worden. Vervolgens nam hij plaats op de eerste rij, beschrijvend hoe hij daar zat "alsof het fucking 1955 was" en zich een "tweederangsburger" voelde. Hij merkte op dat Jenny Douwes geamuseerd was, omdat de "opstandige zwarte man een lesje werd geleerd."
Toen hem een vraag werd gesteld, protesteerde Afriyie dat hij die zou uitleggen als hij zijn spreektijd kreeg, maar Douwes gunde hem, net als tijdens de rechtszaak, zijn spreektijd niet. Terwijl hij wachtte op zijn beurt, dacht hij aan het gedicht "I, Too" van Langston Hughes.
Nadat Afriyie aangaf niet vanaf de eerste rij geïnterviewd te willen worden, richtte Twan Huys zich tot de kijker met de woorden: "De RTL Late Night-tafel is van iedereen." Afriyie stelt echter dat wat die avond plaatsvond, exemplarisch was voor de ongelijkheid tussen zwart en wit in Nederland. Hij vergelijkt Nederland met de tafel van RTL Late Night, en vraagt zich af of witte mensen zwarte mensen niet aan tafel willen hebben, en of men dan de witte persoon wegstuurt of smeekt om de ongewenste gast toch aan tafel te laten.
Hij beschrijft hoe hij, tussen zeven witte gasten en een witte host die hem consequent 'Jeffrey' noemde, aanwezig was. Aanvankelijk zou Douwes worden aangesproken op haar misdrijven, maar in plaats daarvan moest Afriyie zich verantwoorden voor haar valse beschuldigingen. Hij verklaart dit door zijn positie als zwarte man in een dominante witte samenleving, waar hij in confrontaties met witte personen, vooral witte vrouwen, altijd als de verdachte (agressor) wordt gezien.
Afriyie deelt ook zijn ervaringen tijdens een slachtoffergesprek met het Openbaar Ministerie ter voorbereiding op een zitting, waar hij werd gewaarschuwd voor de confronterende aard van het proces. In de rechtszaal, waar hij acht uur lang met zijn rug naar de mensen moest zitten die hun leven in gevaar hadden gebracht, voelde hij een "koude rilling", met een "grimmige sfeer", "treiteren" en "boze ogen" die hem aanstaarden.
Hij stelt dat het systeem blootgelegd is en dat de uitzending een "wake-up call" was voor het "stille midden" - degenen die "geen kleur zien," "neutraal zijn," of de problemen bagatelliseren. Dit stille midden bereik je niet met woorden, maar door hen te zien lijden voordat ze je geloven. Hij verwijst naar talloze artikelen en boeken over institutioneel racisme en getuigenissen van racistische ervaringen van zwarte mensen in Nederland, en stelt dat de aandacht van het stille midden alleen werd getrokken na ernstige incidenten.
Afriyie benadrukt dat hij niet boos werd, maar dat hij die emotie toevertrouwde aan de kijkers thuis. Hij was aanwezig om de constante negatieve framing van voorstanders van een "feest voor alle kinderen" te weerleggen. Met "oorlog" bedoelt hij dat fascisme, nazisme en racisme serieus genomen moeten worden. Hij weerlegt de beschuldiging dat Kick Out Zwarte Piet een terroristische groep is, en verwijst naar uitspraken van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding Dick Schoof dat er bij KOZP "nog echt geen sprake is van geweld."
Hij verduidelijkt dat hij niet veroordeeld is voor mishandeling van een agent, maar voor verzet bij zijn onrechtvaardige arrestatie. Een verzinsel over het uitschelden van een kind voor 'racist' en het trappen van rotzooi tijdens de intocht in Gouda wordt ontkracht. Afriyie stelt dat hij nooit actief de media heeft opgezocht om zijn verhaal te doen, en dat hij aandacht zoekt voor de uitdagingen, niet voor zichzelf. Hij gaat op zaterdag liever naar de voetbalwedstrijd van zijn zoon kijken dan te reizen om geconfronteerd te worden met mensen die alleen willen samenleven.
Zijn enige wens is een gelijke start en gelijke behandeling voor alle kinderen, en een beschaafde en vredelievende samenleving. Hij benadrukt dat hij zich aan de oorspronkelijke afspraak hield en geen nieuwe eisen stelde, terwijl de andere partijen dit wel deden. De uitzending beschrijft hij als een kruising tussen de film Guess Who's Coming to Dinner en een 'sit-in', waarbij hij werd beschimpt, veracht, voor terrorist uitgemaakt en in een hoekje van de tafel werd geplaatst.
Hij voelde zich ongemakkelijk omdat het geen wit onderonsje meer was, en het een pijnlijke onthulling was van de structurele ongelijkheid tussen zwart en wit. Afriyie en zijn advocaat eisen publieke excuses van Twan Huys en de redactie van RTL Late Night voor het niet nakomen van afspraken en de ongelijke behandeling. Zijn advocaat's dochter belde hem na afloop met de vraag: "Papa, waarom deed die vrouw zo gemeen?"
Het einde van Nederland Wordt Beter en de voortzetting van de strijd
Op 5 december 2025 stopt de antiracismeorganisatie Nederland Wordt Beter, de organisatie achter Kick Out Zwarte Piet (KOZP). De beweging wordt ceremonieel ontbonden met een feest vol muziek en optredens. De strijd gaat echter door, aldus voorman Jerry Afriyie.
Na 15 jaar actievoeren heeft Afriyie een duidelijke boodschap aan Nederland: het is tijd om het stokje over te dragen. De strijd is nog niet gestreden, maar de doelen die de organisatie 15 jaar geleden stelde, zijn behaald. "We stoppen niet met de strijd, maar onze missie is wel volbracht", zegt Afriyie. "Toen we begonnen hebben wij onszelf drie doelstellingen gegeven: meer en structurele educatie over het slavernij- en koloniale verleden; de nationale herdenking van dat slavernijverleden, waarvoor een nieuw comité acht miljoen euro per jaar krijgt; en tot slot, wat Zwarte Piet betreft, heeft de meerderheid van Nederland een kant gekozen, en dat is de kant van alle kinderen."
Het stoppen van de beweging betekent niet dat er niets meer te winnen valt. Afriyie noemt twee concrete zaken op het wensenlijstje: een nationale feestdag op 1 juli, Keti Koti, om de afschaffing van de slavernij te vieren, en een dag voor empathie op 3 mei. Het belang van de laatste wens verklaart hij door zijn eigen ervaringen: "Ik ben in die vijftien jaar veel bedreigd, maar nog nooit door iemand die ik persoonlijk heb gesproken. Daarom is het zo belangrijk dat we de ander leren kennen."
Er zijn nog steeds plekken waar de hulppieten van Sinterklaas zwart geschminkt zijn. In het Zeeuwse Yerseke werd de intocht afgeblazen omdat KOZP had aangekondigd daar een laatste demonstratie te houden. De intocht en demonstratie gingen uiteindelijk niet door, maar een alternatieve intocht met zwartgeschminkte pieten, georganiseerd door buurtbewoners, vond wel plaats.
Afriyie erkent dat er nog ruimte is voor verbeteringen, ook op het gebied van Zwarte Piet. "Maar het Nederland van nu is niet meer het Nederland van 15 jaar geleden." Hij is van mening dat activisten soms te lang in hun strijd kunnen blijven hangen. "Als je een loodgieter inhuurt en zijn werk zit erop, ga je niet zeggen, je werk is nog niet af omdat ik nog een schilder nodig heb. We hebben met z'n allen een stap vooruit gezet en daar staan we vanavond bij stil."
Afriyie hoopt dat de samenleving het stokje nu overneemt. "Wij vragen nu van de samenleving om de successen te beschermen en de strijd voort te zetten op eigen terrein. Dat kan voor iedereen anders zijn. Van het bijles geven aan kinderen die dat nodig hebben, tot het opkomen voor vrouwenrechten of actievoeren tegen racisme. Dat is alleen niet meer het werk van Nederland Wordt Beter."
Honderden bij protest tegen Zwarte Piet
Persoonlijke reflectie en toekomstplannen
Het opheffen van de actiegroep betekent ook voor Afriyie persoonlijk veel. Vijftien jaar lang zette hij zich "met lijf en leden" in voor de overtuigingen van de organisatie. "Alles wat mij lief en dierbaar is heb ik opzij gezet. Ik heb mijn ambities en dromen gepauzeerd. Dat heb ik allemaal gedaan om er samen met anderen voor te zorgen dat we als land deze stap zouden maken."
Nu die stap is gezet, hoopt hij meer balans in zijn leven te krijgen. Hij wil er voortaan "voor mijn community zijn, maar ook voor mijn familie en voor mijzelf." Hij hoopt zijn ambities weer te kunnen nastreven en is ervan overtuigd dat "het mooiste nog moet komen."
De ongeregeldheden tijdens een intocht van Sinterklaas in Staphorst in 2022 waren heftig voor demonstranten van KOZP. Er werd veel geweld gepleegd door tegendemonstranten, van wie er vier werden vervolgd door het Openbaar Ministerie.
