De Griekse autoriteiten hebben strenge maatregelen genomen nadat 23 asielzoekers in een vluchtelingenkamp nabij Athene positief werden getest op het coronavirus. De bewegingsvrijheid in en uit de verschillende kampen is grotendeels aan banden gelegd.
Noodsituatie in Moria
In Moria, het vluchtelingenkamp op het Griekse eiland Lesbos, is de nood hoog. De omstandigheden worden beschreven als schrijnend: "Er is geen sanitair, er is niet genoeg water, er is niet genoeg zeep. Men woont hier in kleine hutjes, tenten soms, hutje-mutje op elkaar", aldus de Nederlandse tropenarts Jamilah Sherally van Stichting Bootvluchteling.
Sherally benadrukt het gevoel van een "tikkende tijdbom" onder de bewoners en hulpverleners. De spanningen lopen op, en veel hulporganisaties hebben hun werkzaamheden moeten stopzetten of aangepaste uren draaien, ook in de medische sector.
Leven met 20.000 Mensen
Jamilah Sherally is een van de veertien artsen die zorg dragen voor ruim 20.000 mensen uit diverse delen van de wereld. Zij vreest voor een humanitaire ramp en veel menselijke slachtoffers mocht het coronavirus uitbreken in het kamp.
Ook Rosa Duran, werkzaam voor de NGO Movement on the Ground op Lesbos, merkt dat er weinig organisaties overblijven. De coronacrisis en eerdere spanningen hebben ertoe geleid dat veel hulporganisaties zich hebben teruggetrokken. Haar organisatie zorgt onder andere voor de distributie van voedsel. Duran legt uit dat de foodline een cruciaal punt is, waar het bewaren van afstand lastig is door de grote aantallen mensen. Om die reden wordt het eten nu op verschillende locaties uitgedeeld.
Risico's voor Hulpverleners en Oproepen tot Evacuatie
Hulpverleners erkennen de risico's die zij lopen, maar blijven omdat de hulp "nog nooit zo hard nodig is geweest". Zowel artsen, NGO's als mensenrechtenactivisten roepen op tot de evacuatie van de kampen in Griekenland en een herverdeling van vluchtelingen over de Europese lidstaten. Een petitie, gestart door twee Nederlandse artsen, is door meer dan 6000 collega's in Europa ondertekend.
De Griekse premier Kyriakos Mitsotakis heeft opgeroepen tot meer steun vanuit de Europese Unie, stellende dat Griekenland de situatie niet alleen kan oplossen. Steven van de Vijver, initiatiefnemer van de petitie, maakt zich grote zorgen over de catastrofale omstandigheden en het risico op uitbraak van het virus.
De Verwoestende Branden van September
In september werden het grootste migrantenkamp van Europa op Lesbos, Moria, verwoest door twee branden. Deze branden ontstonden na onrust, nadat het kamp in strenge lockdown moest vanwege vastgestelde coronabesmettingen. De branden verwoestten vrijwel het hele kamp, waar oorspronkelijk plek was voor 3.000 vluchtelingen, maar waar er 13.000 woonden.
Na de branden werden de omstandigheden nog schrijnender. Duizenden bewoners moesten vluchten, en verloren alles. Er volgden veroordelingen van vier mannen voor brandstichting, waarbij hun leeftijd ten tijde van de feiten een discussiepunt was.
Nederlandse Opvang en Internationale Vergelijkingen
Nederland besloot 100 vluchtelingen op te vangen uit het kamp. Deskundigen, zoals hoogleraar migratiegeschiedenis Marlou Schrover en hoogleraar International Refugee Law Marjoleine Zieck, beschouwen dit aantal als "niet substantieel" en "een druppel op de gloeiende plaat", gezien de omvang van de crisis.
In vergelijking met andere landen wordt Nederland niet als koploper gezien in het actief halen van vluchtelingen. Duitsland loopt voorop, en landen als Portugal hebben eerder kinderen opgenomen. Echter, vergeleken met landen als Polen en Hongarije, presteert Nederland beter.
Wie zijn de opgevangen vluchtelingen?
Van de 100 vluchtelingen zijn 50 alleenreizende kinderen onder de 14 jaar, met een grote kans op asiel vanwege hun herkomstlanden zoals Syrië of Jemen. De overige helft bestaat uit kwetsbare volwassenen met hun kinderen. De selectie van deze vluchtelingen wordt gedaan door medewerkers van de Griekse IND (E.K.K.A.).
De Werkzaamheden van Hulpverleners
Hulpverleners zoals Anne van Stichting Bootvluchteling beschrijven de chaos na de brand als enorm. Het tentenkamp was vrijwel volledig afgebrand, en de onrust, paniek en agressie zorgden voor een hectische situatie waarin hulpverlening soms onmogelijk werd gemaakt. Veel hulporganisaties waren al vertrokken tijdens de coronaperiode, en de brand verergerde de situatie.
De zorgpost waaruit zij werkten, stond nog overeind, maar was volledig overhoop gehaald. Een deel van de vluchtelingen verblijft nu tussen blokkades opgeworpen door de lokale Griekse politie, wat verdere hulpverlening bemoeilijkt. Hulpverleners worden soms gezien als doelwit, met de gedachte dat het stoppen van hulp de terugkeer van migranten naar hun land zal bevorderen.
Leven in Kamp Moria: Een Dagelijkse Strijd
Voor de brand en de rellen zag Anne dagelijks de meest schrijnende situaties. Kamp Moria wordt omschreven als een "grote vuilnisbelt". De omstandigheden waren dusdanig dat zelfs mensen die in het dagelijks leven goed functioneren, extreme traumatische ervaringen hebben meegemaakt. Een vertaler vertelde Anne dat hij iemand voor zijn ogen had zien doodsnijden, wat de ernst van de meegemaakte misère onderstreept.
Veiligheid en Geweld in het Kamp
Kamp Moria was oorspronkelijk gebouwd voor ongeveer 3.000 mensen, maar op het hoogtepunt woonden er 20.000. De verschillen in achtergronden en etniciteiten, soms uit rivaliserende groeperingen, leidden tot voortdurende conflicten. Steekpartijen waren regelmatig aan de orde van de dag, vaak met jongeren tussen de 17 en 20 jaar als slachtoffer. Deze jongeren, opgegroeid in conflictsituaties, zijn kwetsbaar en een makkelijke prooi voor bendeleiders.
Voor vrouwen en kinderen is het kamp nog onveiliger. Vrouwen durven soms hun tent niet uit om naar het toilet te gaan uit angst om verkracht te worden. Kinderen slapen soms niet uit angst dat hun tenten worden kapotgesneden tijdens gevechten.
Verschillende Perspectieven op Moria
Mensen uit het Midden-Oosten, zoals uit Afghanistan, die voorheen een huis en baan hadden, ervaren Moria als een zeer negatieve plek. Vluchtelingen uit Afrika, die soms hun thuisland ontvluchtten vanwege gebrek aan voedsel, zijn daarentegen soms tevredener met de geboden basisvoorzieningen, en stellen dat "Moria zo slecht nog niet" is.
Medische Noodgevallen en Beperkte Mogelijkheden
Op de hulppost worden veel mensen met schurft en stressgerelateerde klachten gezien, zoals hoofdpijn, paniekaanvallen en bewustzijnsverlies. De psychische nood is vaak zo hoog dat het de ervaringen op een psychiatrische afdeling in Nederland overstijgt.
De mogelijkheden voor medische hulpverlening zijn echter zeer beperkt. Bloedafnames of operaties zijn niet direct mogelijk; patiënten moeten wachten op transport naar Athene of een privékliniek. Dit leidt tot frustratie bij hulpverleners die in Nederland wel over de nodige middelen beschikken.
BANKZITTERS RACE IN ATHENE
In ernstige gevallen kunnen patiënten worden doorverwezen naar een lokaal ziekenhuis op Lesbos of een ambulance worden aangevraagd. Echter, het wachten op een ambulance kan kostbare tijd kosten, soms met fatale gevolgen. Een voorbeeld hiervan is een jongen die mogelijk een epileptische aanval had en pas na medicatie bijkwam, of een jong meisje met hersenvliesontsteking dat letterlijk moest worden gerend naar de ambulancepost.
De Impact van de Coronapandemie
De coronapandemie heeft de situatie in Moria verder bemoeilijkt. Het kamp is al maanden in lockdown om de verspreiding van COVID-19 te voorkomen. Hoewel er voorheen nog andere NGO's waren waar mensen naartoe verwezen konden worden voor bijvoorbeeld fysiotherapie of psychische hulp, zijn deze opties nu beperkter.
Hulpverleners hopen dat de Griekse overheid de huidige situatie aangrijpt om structurele oplossingen te vinden, en dat de noodzaak voor hun werk verdwijnt. Een nieuw kamp wordt niet als de oplossing gezien; er wordt gehoopt op een betere plek voor de vluchtelingen, hoewel de angst bestaat dat er weinig zal veranderen.
Kritiek op de Nederlandse Opvang en Mensenrechten
Er is teleurstelling over het Nederlandse aanbod om slechts 100 vluchtelingen op te nemen, wat als een "druppel op een gloeiende plaat" wordt beschouwd. Dit kan het gevoel geven dat Nederland zijn verantwoordelijkheid heeft ingelost, terwijl duizenden mensen in een kwetsbare situatie leven en hun mensenrechten worden geschonden.
Hulpverleners hopen dat er meer gedaan zal worden voor deze mensen en dat men niet "immuun" wordt voor de situatie. Veel hulpverleners blijven langere tijd, om de gebeurtenissen te kunnen verwerken en de impact ervan te kunnen blijven voelen.
De samenwerking met collega's, die als vrienden worden beschouwd, is essentieel. Zij begrijpen de situatie ter plaatse, iets wat voor de buitenwereld moeilijk te bevatten is. Soms helpt het om te zwemmen, te huilen, of te herinneren dat er hulp geboden kon worden, zoals in het geval van het jonge meisje met hersenvliesontsteking, die later bedankte voor de goede zorgen.
Uitdagingen bij de Opvang van Minderjarige Vluchtelingen
Het vinden van kinderen jonger dan veertien jaar die kans maken op een verblijfsvergunning in Nederland, conform het Moria-akkoord, blijkt lastig. Reisbeperkingen vanwege COVID-19 en de ontwikkelingen rondom het virus in zowel Nederland als Griekenland bemoeilijken de opvang.
Critici beschouwen het Moria-akkoord als "handjeklap met slachtoffers". Hoewel er kwetsbare vluchtelingen zijn gearriveerd, verblijft een deel daarvan nooit in kamp Moria. Er is nog geen enkel minderjarig asielkind opgevangen, ondanks de belofte om er vijftig op te vangen.
Vluchtelingenwerk Nederland stelt dat het Moria-akkoord geen verlichting heeft geboden voor de noodsituatie.
Politieke Discussies en Europese Verantwoordelijkheid
De brand in Moria heeft de discussie over het overnemen van vluchtelingen weer op scherp gezet. Politieke partijen voeren de druk op om actie te ondernemen. Er is discussie over wie verantwoordelijk is voor de situatie: Griekenland of de Europese Unie als geheel.
Politiek verslaggever Fons Lambie merkt op dat, hoewel er Europees geld en mankracht beschikbaar is, de Griekse eilanden primair door Griekenland zelf georganiseerd moeten worden. De reactie van Griekenland op eerdere hulpvragen vanuit Nederland was dat zij "alles hebben wat ze nodig hebben".
GroenLinks pleit voor een gezamenlijke oplossing waarbij EU-landen de vluchtelingen overnemen en asiel verlenen. De migratie-aanpak in Europa loopt echter op vele fronten vast, met plannen voor "ontschepingscentra" in Noord-Afrika die nog nauwelijks zijn uitgewerkt en twijfels over de financiering van extra grenswachten.
De aantallen migranten zijn momenteel lager dan tijdens het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis in 2015, wat de urgentie voor sommige landen vermindert.
Hulpverlening na de Brand
Na de verwoestende brand in Moria werd er snel hulp geboden, ondanks politieblokkades. Hulpverleners, zoals Marieke Vrins van Starfish Foundation, probeerden te coördineren wat er nodig was, zoals drinkwater en eten, en dit te verdelen onder de 13.000 mensen. Dit was echter een complexe logistieke uitdaging.
De hulpverlening komt nog steeds moeilijk op gang door uitgebreide politieblokkades, de worsteling van NGO's met het virus, en weerstand van sommige eilandbewoners die de hulpdiensten proberen te hinderen. De angst voor het virus en de geplande bouw van hekken rond het kamp versterken het gevoel van gevangenschap bij de vluchtelingen.
De situatie in de Griekse migrantenkampen wordt als schrijnend beschouwd, met te weinig water, te weinig wc's, en seksueel geweld als gevolg van gebrek aan toezicht. De situatie wordt omschreven als een "schandvlek voor Europa".