Alcoholvergiftiging: oorzaken, symptomen en behandeling

Gezellig, zo'n avondje samen drinken. Maar helaas kan het ook uit de hand lopen. Bij een alcoholvergiftiging kan iemand zelfs in coma raken. Dit is een potentieel dodelijke aandoening die ontstaat als gevolg van het drinken van een overmatige hoeveelheid alcohol binnen een korte periode. Wanneer het alcoholgehalte in het bloed stijgt boven het aanbevolen maximumniveau, loopt een individu het risico op alcoholvergiftiging. Alcoholvergiftiging kan levensbedreigend zijn en vereist onmiddellijke medische aandacht.

Wat is alcoholvergiftiging?

Een alcoholvergiftiging ontstaat wanneer iemand sneller alcohol drinkt dan kan worden afgebroken in de lever. De concentratie alcohol in het bloed neemt dan toe en circuleert rond in de hersenen en andere organen. Bij een te hoge concentratie alcohol in het bloed raken de hersenen verdoofd. De alcohol beïnvloedt dan de communicatie tussen zenuwcellen. Belangrijke neurotransmitters functioneren zo niet goed meer. De verdoving van de hersenen zorgt eerst dat remmingen en zelfcontrole afnemen. Als de concentratie alcohol blijft stijgen, bereikt het uiteindelijk de hersenstam. Dit deel van het brein regelt belangrijke automatische functies. Bij een verdoving hiervan door alcoholvergiftiging verdwijnen onder meer de prikkel om te ademen, de slik- en hoestreflex, en de regeling van de hartslag en lichaamstemperatuur.

Alcohol is een giftige stof die een verdovend effect heeft op het lichaam. Drinkt iemand heel veel alcohol, dan kan dit verdovende effect gevaarlijk worden. Iemand kan dan een alcoholvergiftiging krijgen. De welbekende kater, meestal de dag na het overmatig consumeren van alcohol, is een symptoom van een lichte alcoholvergiftiging. Een lichte vergiftiging kan ook leiden tot geheugenverlies en black outs. Door verdoving van het zenuwstelsel neemt het denkvermogen af en vermindert de coördinatie.

In feite is een alcoholvergiftiging een overdosis alcohol. De hoeveelheid alcohol die hiervoor nodig is, verschilt per persoon. Jongeren zijn bijvoorbeeld kwetsbaarder dan volwassenen. Dit is een belangrijke reden waarom ze oververtegenwoordigd zijn in Nederlandse ziekenhuisopnames voor alcoholvergiftiging, volgens cijfers van het Nederlands Jeugdinstituut. 23 procent van alle uitgevoerde behandelingen zijn voor minderjarige jongeren, en 25 procent voor jongeren in de leeftijd 18 tot 25 jaar.

De ernst van een alcoholintoxicatie is afhankelijk van de hoeveelheid alcohol die in een bepaalde tijd is geconsumeerd en de eigenschappen van de persoon die de alcohol heeft geconsumeerd, die respectievelijk de farmacokinetiek en dynamiek ervan bepalen. Het bepalen van de bloed alcohol concentratie (BAC) kan aanvullend zijn om de ernst van de intoxicatie vast te stellen. In de NHG-standaard wordt niet aanbevolen om een BAC te bepalen. In algemene ziekenhuizen, de GGZ en verslavingszorg wordt in de praktijk vaak wel een BAC-waarde gemeten. Dit kan aanvullende waarde hebben bij het maken van een risicotaxatie bij intoxicatie van alcohol naast het klinisch beeld, bij twijfel over de hoeveelheid geconsumeerde alcohol en bij het monitoren van adequate daling van de aanwezige alcohol in het lichaam.

Oorzaken en risicofactoren

Een belangrijke oorzaak van vergiftiging is binge drinken onder individuen. Binge drinken is een patroon van het drinken van te veel alcohol binnen een zeer korte periode. In het geval van een man, als hij meer dan 5 alcoholische dranken binnen 2 uur drinkt, kan het binge drinken worden genoemd. Voor een vrouw is het echter 4 glazen alcoholische drank binnen 2 uur. Binge drinken resulteert in een verhoogde alcoholconcentratie in de bloedbaan, omdat het lichaam alcohol veel sneller opneemt dan voedingsstoffen.

Jongeren krijgen bij een veel lager promillage dan volwassenen een alcoholvergiftiging. Doordat ze nog niet volgroeid zijn en nog weinig wegen, zitten ze ook al snel in de gevarenzone. Ook zijn ze nog niet gewend aan alcohol. Alcohol verdeelt zich over het lichaamsvocht. Bij een jongen bestaat 60% van zijn gewicht uit lichaamsvocht. Bij een jongen van 50 kg verdeelt de alcohol zich over 30 liter vocht. Na 2 glazen heeft hij een promillage van 0,50. Bij een volwassen jongen van 70 kg weegt verdeelt de alcohol zich over 42 liter vocht. Zijn promillage na twee glazen is dan 0,33. Kinderen die met een alcoholvergiftiging in een ziekenhuis opgenomen werden, hadden een gemiddeld alcoholpromillage van 1,8. Als een meisje van 50 kg 6 glazen binnen 2 uur drinkt bereikt ze dit percentage al, bij een jongen van 50 kg gebeurt dat bij 7 glazen.

Vrouwen krijgen na gebruik van eenzelfde hoeveelheid alcohol een hoger promillage dan mannen. Zij hebben minder lichaamsvocht dan mannen waardoor zij bij dezelfde hoeveelheid alcohol sneller een hoger promillage hebben. We zagen dat bij een jongen 60% van zijn gewicht uit lichaamsvocht bestaat. Behalve geslacht, gewicht, ervaring speelt ook het hersenvolume een rol bij het ontstaan van een alcoholvergiftiging bij jongeren. Hersenvolume hangt nauw samen met leeftijd. Bij kinderen van 3 jaar nemen de hersenen een kwart deel van het lichaam in beslag. Bij 12-jarigen een zesde deel en bij volgroeide mensen een achtste deel.

Vooral jongeren en kleine en lichte personen kunnen sneller een alcoholvergiftiging krijgen. Drink je sterke drank en mixdranken, dan krijg je in korte tijd meer alcohol binnen en kun je sneller een alcoholvergiftiging krijgen. Ook proef je in zoete mix drankjes zoals Bacardi-Cola (Baco), Jagerbomb en Wodka Red Bull de alcohol minder. Als je genoeg eten in je maag hebt, loop je minder risico op een alcoholvergiftiging.

Alcoholvergiftiging kan ook voorkomen bij personen die bepaalde medicijnen gebruiken. Sinds alcoholvergiftiging kan potentieel fataal zijn, is het raadzaam om onmiddellijk medische hulp te zoeken.

Symptomen van alcoholvergiftiging

De symptomen van alcoholvergiftiging zijn een combinatie van lichamelijke signalen en gedragsveranderingen als onderdeel van een uitval van de hersenen en lichaamsfuncties. Deze uitval is geleidelijk. Het begint met verschillende waarschuwingssignalen, vaak omschreven als symptomen van een lichte alcoholvergiftiging. De situatie is dan nog niet acuut levensbedreigend, maar kan wel snel veranderen.

Lichte alcoholvergiftiging

• Slecht zicht
• Duizeligheid
• Slaperigheid
• Ontremming
• Licht gestoorde motoriek
• Euforie
• Gestoorde coördinatie
• Aantasting van het kortetermijngeheugen
• Black-outs (geheugenverlies)

Ernstige alcoholvergiftiging

Bij symptomen van een ernstige alcoholvergiftiging is direct medische hulp inroepen van levensbelang. In de fase van een ernstige alcoholvergiftiging wordt de situatie levensbedreigend omdat het zenuwstelsel wordt platgelegd. Dit betekent vrijwel altijd een medische noodsituatie. Iemand komt dan terecht in een coma en kan overlijden door problemen met de ademhaling.

• Bewusteloosheid
• Coma
• Verlies van reflexen (kokhalsreflex, slikreflex, hoestreflex)
• Verlamming van de ademhalingscentra
• Onderkoeling (hypothermie)
• Insulten (stuiptrekkingen of epileptische aanvallen)
• Zeer trage of onregelmatige ademhaling
• Abnormale hartslag
• Hoge bloeddruk (soms ook dalingen)
• Verwardheid
• Misselijkheid en braken (zonder wakker te worden)
• Bleke, klamme huid
• Blauwe lippen of huidskleur (cyanose)

Wat te doen bij alcoholvergiftiging?

Is er iemand in je omgeving die door de alcohol niet meer (goed) reageert op wat je zegt? Zorg dat de persoon in de goede houding ligt. Dit is op de zij (stabiele zijligging). Zorg dat de persoon niet onderkoeld raakt.

Bel of laat 112 bellen als het slachtoffer niet reageert op aanspreken en voorzichtig schudden aan de schouders.

Eerste Hulp

• Controleer het bewustzijn: Spreek de persoon luid aan en schud voorzichtig aan de schouders. Indien er geen reactie is, geef dan een pijnprikkel (bijvoorbeeld stevig knijpen in de schouder of met knokkels op het borstbeen duwen).
• Controleer de ademhaling: Luister bij de mond en kijk naar de borstkas om te zien hoeveel en regelmatig iemand ademt. Houd de 10-secondenregel aan.
• Controleer de huidtemperatuur en kleur: Voel aan het voorhoofd of de handen en kijk naar de lippen. De temperatuur kan dalen, de huid klam worden en de lippen blauw kleuren.
• Zorg voor de stabiele zijligging: Leg de persoon op de zij om verstikking door braken te voorkomen.
• Voorkom onderkoeling: Dek de persoon toe met een deken.
• Probeer informatie te verzamelen: Vraag aan bekenden of er mogelijk een andere medische oorzaak kan zijn, zoals diabetes. Agressief gedrag of met een ‘dubbele tong’ spreken komt bijvoorbeeld ook voor bij diabetes.
• Geef geen koffie, thee of alcohol: Vermijd cafeïnehoudende dranken, omdat deze de uitdroging kunnen verergeren. Geef ook geen alcohol, dit is contraproductief.
• Probeer de patiënt water te geven, als de patiënt het kan drinken. Alcohol heeft de neiging het lichaam uit te drogen.

Medische Behandeling

Bij een ernstige alcoholvergiftiging vindt een ziekenhuisopname plaats. De ademhaling, temperatuur, hartslag en bloeddruk van de patiënt worden in de gaten gehouden.

De behandeling van een alcoholvergiftiging is medische hulp in een kliniek of ziekenhuis die kan bestaan uit monitoring, een infuus, beademing, maagspoeling en dialyse. Een echte alcoholvergiftiging, waarbij iemand bewusteloos raakt of ademhalingsproblemen krijgt, kan niet zelf ’thuis’ of op een feestje worden genezen. Het is een medisch noodgeval. Bel altijd meteen het noodnummer bij een alcoholvergiftiging, ook wanneer je twijfelt.

In het ziekenhuis nemen artsen de lichaamsfuncties over die door de alcohol zijn uitgevallen, totdat de lever de alcohol heeft afgebroken. Er bestaat geen ’tegengif’ dat iemand direct nuchter maakt.

Mogelijke medische interventies:

• Monitoring: Constante controle van vitale functies zoals ademhaling, hartslag, bloeddruk en temperatuur.
• Infuus: Een infuus van vocht helpt om uitdroging tegen te gaan en de bloeddruk op peil te houden. Bij kinderen en jongeren wordt vaak een infuus van glucose ook gegeven, omdat bij hen de lage bloedsuikerspiegel door de alcohol sneller hersenschade kan veroorzaken.
• Beademing: Indien nodig wordt kunstmatige beademing toegepast om de ademhaling te ondersteunen.
• Zuurstoftherapie: Toediening van extra zuurstof.
• Maagspoelen: Een ingreep die vooral wordt toegepast als de alcohol nog maar net is ingenomen en de patiënt geïntubeerd is (zodat de longen beschermd zijn).
• Dialyse: Bij een - ondanks correcties - aanhoudend gecompliceerd beloop door ademdepressie, cardiovasculaire problemen, coma of convulsies kan peritoneaal dialyse of hemodialyse overwogen worden.

Bij de eerste opvang van een alcoholintoxicatie is de ABCDE-systematiek goed werkbaar:

• (A)irway: Door centrale demping van alcohol kan het moeilijk zijn om de luchtweg vrij te houden.
• (B)reathing: Alcohol kan leiden tot een ademdepressie, welke zich kan uiten als cyanose. Dit effect wordt versterkt bij het in combinatie gebruiken van andere centraal dempende middelen (benzodiazepinen, GHB, opioïden).
• (C)irculation: Alcohol kan wisselingen in bloeddruk en hartslag teweegbrengen, zowel stijgingen als dalingen hiervan worden gezien.
• (D)isability: Bij ernstige intoxicatie kunnen sufheid, coma, maar ook verwardheid optreden. Door verhoogd valgevaar dient extra te worden gelet op neurotrauma’s. Alcohol kan schommelingen van bloedglucose geven, waarbij na consumptie vaak eerst een stijging en daarna een daling wordt gezien.
• (E)xposure: Er dient ook aandacht te zijn voor kleiner letsel, welke soms gemaskeerd wordt door het pijnstillend effect van alcoholgebruik.

Nasleep en Langetermijngevolgen

De nasleep van een alcoholvergiftiging is een lichamelijk en mentaal hersteltraject van enkele dagen lang. In sommige gevallen duurt de nasleep zelfs een paar weken. De impact van de vergiftiging is namelijk enorm op het lichaam. Na de acute fase, waarin het levensgevaar is geweken en de persoon weer bij bewustzijn is, begint het herstelproces. Dit is veel ingrijpender dan iets als een kater.

Fysieke nasleep:

• Extreme uitdroging: Door de alcohol en het vele braken is de vochtbalans ernstig verstoord.
• Maag- en slokdarmproblemen: Alcohol is bijtend voor de slijmvliezen. Veel mensen met alcoholvergiftiging hebben na afloop last van een acute maagslijmvliesontsteking (gastritis). Dit zorgt voor brandend maagzuur en buikpijn. Door het hevige braken kan ook de slokdarm beschadigd of gescheurd zijn.
• Longontsteking: Een van de gevaarlijkste na-effecten. Als er tijdens de bewusteloosheid braaksel in de longen is gelopen, kan dit leiden tot een ernstige longontsteking.
• Leverpijn: De lever heeft overuren gedraaid tijdens de vergiftiging. Het kan hierdoor tijdelijk pijnlijk of gevoelig zijn.
• Hartritmestoornissen: Na binge drinken hebben mensen regelmatig last van kortstondige hartritmeproblemen. Dit staat ook bekend als het ‘holiday heart syndrome’.
• Vermoeidheid: De vermoeidheid blijft meestal nog even hangen.

Mentale nasleep:

• Geheugenverlies: Vaak weet de persoon niets meer van de uren voorafgaand aan de vergiftiging of de ziekenhuisopname zelf.
• Angst en depressie: Door de vergiftiging werden de hersenen verdoofd en ontstond er een chemische onbalans. Tijdens het herstel hiervan kunnen paniekaanvallen, extreme onrust, somberheid en trillerigheid voorkomen.
• Concentratiestoornissen: ‘Brain fog’ (hersenmist) komt veel voor na een alcoholvergiftiging.
• ‘Hangxiety’: De angst en somberheid kunnen tot wel een week aanhouden voordat de neurotransmitters in de hersenen weer in balans zijn.

Regelmatig overmatig alcoholgebruik heeft op verschillende manieren invloed op het lichaam. Drink alcohol met mate. Langzaam en in kleine hoeveelheden alcohol drinken helpt het lichaam om het efficiënt af te voeren. Vermijd drinken op een lege maag. Eet altijd een goede maaltijd voordat u alcohol drinkt. Het met mate consumeren van alcohol is de sleutel tot het voorkomen van alcoholvergiftiging.

Alcoholvergiftiging bij kinderen en jongeren is een ander en vaak gevaarlijker verhaal dan bij volwassenen. Vanwege een lager lichaamsgewicht en minder lichaamsvocht stijgt het alcoholgehalte in het bloed sneller. De lever is op jongere leeftijd nog niet volgroeid, waardoor het enzym dat alcohol afbreekt minder efficiënt werkt. Ook de hersenen zijn nog in ontwikkeling, waardoor verdovende effecten minder snel worden gevoeld. Dit maakt het makkelijker om ver voorbij de grens te gaan die een volwassene wel zou stoppen. Een alcoholvergiftiging op jonge leeftijd is een klap voor de hersenontwikkeling. De schade is vaak echter niet direct zichtbaar. Dit zorgt dat jongeren hun alcoholgebruik niet meteen zullen aanpassen. Regelmatig binge drinken of comazuipen op jonge leeftijd leidt echter tot structurele veranderingen in de hersenen. Onderzoek toont aan dat deze jongeren een lager IQ en leerproblemen krijgen.

Preventie

Je voorkomt een alcoholvergiftiging door de piek in het bloedalcoholconcentratie (BAC) zo laag mogelijk te houden. Dit wordt bereikt door het vertragen van de opname van alcohol en de lever de tijd te geven om zijn werk te doen.

• Leg een stevige bodem: Eet vet- en koolhydraatrijk voedsel voordat je begint met drinken.
• Hanteer de 1-om-1 regel: Drink na elk glas alcohol direct een glas water of frisdrank.
• Weiger drankspelletjes en wedstrijden: Hierdoor krijg je anders in zeer korte tijd een enorme hoeveelheid alcohol binnen.
• Respecteer de lever: De lever heeft ongeveer 1 tot 1,5 uur nodig om één standaardglas alcohol af te breken.
• Laat je glas niet ‘bijschenken’: Drink een glas helemaal leeg voordat je een nieuwe neemt.
• Wees alert bij thuisschenken.
• Combineer nooit met drugs of medicijnen: Gebruik geen alcohol als je medicijnen slikt (vooral kalmeringsmiddelen of pijnstillers) en combineer niet met drugs. Oppepmiddelen (zoals cocaïne of XTC) voorkomen de verdovende effecten van alcohol, waardoor je langer doorgaat met drinken.

Zich bewust zijn van de gevaren van alcoholconsumptie kan het individu op de lange termijn helpen.

tags: #npo #alcohol #vergiftiging