Regisseur Tessa Leuwsha deelt in een gesprek met Brecht van Hulten inzichten over haar film Moeder Suriname. Deze aangrijpende documentaire, die vanaf volgende week te zien is op documentairefestival IDFA en vanaf 16 november in de bioscoop draait, gebruikt uniek archiefmateriaal om het levensverhaal van een Surinaamse wasvrouw te vertellen. Dit verhaal is geïnspireerd door Leuwsha's grootmoeder, Fansi, en omspant de periode van de afschaffing van de slavernij in 1863 tot de Surinaamse onafhankelijkheid in 1975.
Fansi's Levensverhaal: Van Slavernij tot Onafhankelijkheid
Fansi's verhaal begint in een afgelegen dorp, waar ze opgroeide als huisslaafje. Ze werd afgestaan door haar witte moeder en zwarte vader. Op jonge leeftijd werd Fansi zelf moeder en werd ze verlaten door haar man. Om haar kinderen een betere toekomst te bieden, verhuisde ze naar Paramaribo. Als alleenstaande moeder zette ze zich met alle macht in om haar kinderen betere kansen te geven. Zelfs toen haar kinderen naar Nederland vertrokken, bleef zij achter, nog niet klaar om Suriname te verlaten.
Pas in haar laatste levensjaren maakte Fansi zelf de oversteek naar Nederland, waar ze de ontworteling van haar geboorteland ervoer. Vanuit een Nederlands bejaardentehuis zag ze hoe haar geboorteland op 25 november 1975 tot een onafhankelijke republiek werd uitgeroepen. Dit moment leidde tot een diepe overpeinzing van haar leven.
De Creatie van Moeder Suriname
Moeder Suriname is een meeslepende en persoonlijke documentaire die de kijker meeneemt op een emotionele reis door menselijke ervaringen en nationale transformatie. Leuwsha creëert een diepgaand Surinaams narratief dat Fansi’s stem een plaats in de geschiedenis geeft. De film is een uitwerking van het levensverhaal van haar grootmoeder, dat ze eerder reconstrueerde in haar boek Fansi’s stilte (2015). Dit boek kwam tot stand op basis van gesprekken met familieleden in Nederland en Suriname.
Toen producent Pieter van Huystee Leuwsha benaderde om, naar het voorbeeld van Ze noemen me Baboe van Sandra Beerends (2020), een film over Suriname te maken, bleek haar boek een ideaal vertrekpunt. Hoewel er geen beelden van oma Fansi zelf beschikbaar waren, kan haar verhaal symbool staan voor de ontwikkeling die Suriname en vrouwen in Suriname hebben doorgemaakt.
Gebruik van Archiefmateriaal en Educatieve Toepassingen
De documentaire Moeder Suriname - Mama Sranan maakt grotendeels gebruik van niet eerder vertoond beeldmateriaal. Leuwsha struinde anderhalf jaar door de archieven van filmmuseum Eye, het Instituut voor Beeld en Geluid, het Zeister Zendingsgenootschap en het werk van Wim Bos-Verschuur, een van de weinige Surinaamse filmmakers uit de vorige eeuw. Suriname gold destijds als de vergeten kolonie, waardoor het vinden van beeldmateriaal een uitdaging was.
Leuwsha, die zelf half-Surinaams is en al bijna dertig jaar in Paramaribo woont, schreef de verbindende teksten. Deze werden ingesproken door Jannah, die de rol van Mama Sranan op zich nam. De teksten zijn doorspekt met Surinaamse woordjes, uitroepen en ‘tjoeries’, waardoor de kijker een beeld krijgt van de ontwikkeling van Suriname vanaf begin vorige eeuw tot de onafhankelijkheid.
De film toont diverse scènes: van de fluitende stoomtrein door het centrum van Paramaribo tot de toespraak van vakbondsman en schrijver Anton de Kom in 1933. Ook zijn er beelden te zien van Hollandse opzichters, gekleed in smetteloos wit tropenkostuum, die bevelen uitdelen aan arbeiders die zich in het zweet werken op de rijstvelden, tijdens de houtkap of op de rubberplantage. Andere scènes spelen zich af in het binnenland, bij de stroomversnellingen in de Surinamerivier of tijdens dansrituelen in een marrondorp.
Moeder Suriname is ook gratis te bekijken via Schooltv via de "Bekijk de film"-knop. De documentaire sluit aan bij de leergebieden Burgerschap, Mens en Maatschappij en Geschiedenis. Het behandelt thema's als het koloniale verleden, hedendaags racisme, discriminatie en vooroordelen. De leerling komt in aanraking met de Surinaamse cultuur en het koloniale verleden van Nederland, met name de afschaffing van slavernij en de onafhankelijkheid.
IDFA's Interactieve Programma
In het interactieve programma dat IDFA aanbiedt in samenwerking met Pieter van Huystee Film, kunnen leerlingen samen met hun docenten duiken in de gezamenlijke geschiedenis van Suriname en Nederland. Aan de hand van filmfragmenten worden de koloniale verhoudingen en hun doorwerking in het heden, de invloed van migratie en het belang van verschillende vertelperspectieven onderzocht.
Fansi's verhaal begint in het stadje Nieuw-Nickerie in West-Suriname, waar ze als ‘kwekie’ (kind van een witte vrouw en een zwarte man) werd ondergebracht. Daar groeide ze op, ontmoette ze de knappe Prince en stapte ze, inmiddels zwanger van haar eerste kind, op de boot naar Paramaribo. Een bloeiend gezinsleven aan de zijde van Prince zou er echter niet komen. Ze leidde in Paramaribo een hard bestaan als alleenstaande wasvrouw. Dit verhaal wordt verteld aan de hand van indrukwekkend, niet eerder vertoond beeldmateriaal.
