In de rubriek De Schepping schrijven journalisten zelf over de totstandkoming van hun werk. De auteur van het boek 'De man die dood moest', Julian Pater, deelt hierin zijn ervaringen met het schrijven over de Nederlandse poldermaffia, met een focus op het leven van voormalig topcrimineel Ronald van Essen.
De Ontwikkeling van een Idee
Al lang voordat Pater aan zijn boek begon, speelde het idee om ooit een boek te schrijven over de Nederlandse poldermaffia in zijn hoofd. De aanleiding voor dit specifieke project ontstond in 2014, toen Pater een bevriende advocate feliciteerde met een gewonnen witwaszaak voor Ronald van Essen. Zij wist van zijn schrijfplannen en vroeg hem of hij wist wie Van Essen was.
Ronald van Essen: Een Speler in de Amsterdamse Onderwereld
Ronald van Essen was in de jaren '90 een prominente figuur in de Amsterdamse onderwereld. Hij verdiende een aanzienlijk fortuin met de handel in XTC en investeerde zijn drugsgeld via zijn compagnon en vriend, de vastgoedbaron Willem Endstra. Tijdens kerst 1999 werd er een aanslag op Van Essen gepleegd.
De Vraag om een Boek en de Rol van Peter R. de Vries
De advocate informeerde Pater dat Van Essen graag schoon schip wilde maken en interesse had in een boek over zijn criminele loopbaan. Pater ging op bezoek voor een kennismaking. Een complicatie was dat Van Essen ook misdaadverslaggever Peter R. de Vries, een goede vriend, had benaderd voor het schrijven van zijn boek. Na enkele gesprekken tussen Van Essen, De Vries en Pater, kreeg laatstgenoemde de opdracht om het boek te schrijven.
Onderzoek en Reconstructie
Wat volgde was een maandenlange zoektocht langs archieven door heel Nederland om informatie over Van Essen te verzamelen. Pater kreeg via via ook toegang tot een groot aantal dossiers waarin Van Essen een rol speelde. Deze documenten werden minutieus doorgespit om zijn criminele leven te reconstrueren. Alle relevante informatie werd uitgeprint en voorgelegd aan Van Essen en zijn omgeving.
Het Vandros-proces en de Titel
Tegen de tijd dat Pater wilde beginnen met schrijven, startte het Vandros-proces tegen Willem Holleeder. Pater besloot dit proces volledig mee te nemen in zijn boek. Eind juni 2021 was de ruwe versie van het manuscript af. Pater bezocht Peter R. de Vries, die zijn werktitel matig vond en de titel 'De man die dood moest' voorstelde. Een vervolgafspraak die gepland was, kwam er echter nooit meer.
Julian Pater's Carrière
Julian Pater (1973) studeerde in 2003 af aan de School voor Journalistiek in Utrecht. Van 2004 tot 2016 werkte hij voor persbureau Novum Nieuws en Zoomin.tv. Vanaf 2017 tot en met 2023 was hij freelancer bij De Telegraaf. Zijn boek 'De man die dood moest' is het resultaat van zijn diepgaande onderzoek naar de Nederlandse onderwereld.
Juridische Strijd Rondom Willem Endstra's Vermogen
Recentelijk diende bij het Gerechtshof het verzoek van Ronald van Essen om een voorlopig getuigenverhoor toe te wijzen. Dit verzoek, dat erop gericht is om getuigen te horen over de gang van zaken bij Willem Endstra, werd eerder door de rechtbank geweigerd. Op de lijst van te horen personen staat onder andere Willem Holleeder.
De XTC-handel en Zwart Geld
Een intrigerende vraag is of het feit dat XTC in de beginperiode van de handel nog niet verboden was, nog verschil maakt voor de legaliteit van Van Essens verdiende miljoenen. Desondanks gaat het om zwart geld; hij had naar schatting minstens 30 miljoen gulden belegd bij Endstra. Van Essen kan aannemelijk maken dat hij dit bedrag heeft geïnvesteerd en nooit heeft teruggekregen.
Erven Endstra en Witwasdeals
De vraag is in hoeverre dit het probleem is van de Erven Endstra, met name broer Haico Endstra, die samen met Willem betrokken was bij deze zaken. Het bewijzen van de opdracht voor de moordaanslag op Van Essen (Kerst 1999) door Willem Endstra wordt als lastig beschouwd, aangezien het idee is dat andere criminelen hierachter zaten, mogelijk met medewerking van Endstra.
De Rol van het Openbaar Ministerie en Buitengerechtelijke Schikkingen
Van Essen is niet de enige die geld terug wil van de Erven Endstra. Diverse personen met claims op het vermogen van de Erven Endstra zaten op de tribune bij het Gerechtshof. Een grote bottleneck is een deal die het Openbaar Ministerie in 2011 sloot met de familie Endstra, waarbij strafvervolging voor witwassen en belastingontduiking voor veertig miljoen euro werd afgekocht. De vereffenaar stelt dat het niet is toegestaan om geld met een criminele herkomst uit te keren, omdat dit feitelijk neerkomt op witwassen. Dit verklaart de vele buitengerechtelijke schikkingen met onder andere Sonja Holleeder, weduwe Mieremet en Haico Endstra.
Civielrechtelijke Procedures en Criminele Gelden
Criminele gelden kunnen niet in een civielrechtelijke procedure worden verhaald. De reden dat er geen strafzaken tegen belangrijke sleutelfiguren worden aangespannen, is de angst voor het blootleggen van details, wat te riskant is gebleken voor het Openbaar Ministerie. Een (voormalige) crimineel die zijn ingelegde gelden civielrechtelijk probeert terug te vorderen, is hierdoor kansloos.
Ronald van Essens Ervaringen met de Endstra's
Ronald van Essen deelt zijn ervaringen tijdens zijn detentieperiode. Willem Endstra bezocht hem minimaal eens per maand, vaak met zijn kinderen, en besprak de investeringen. Drie dagen voor de aanslag op Van Essen werd al zijn onroerend goed zonder tegenprestatie overgedragen aan een bv van de vrouw van Mieremet door de broers Endstra. Dit, in combinatie met het feit dat niets met zijn investeringen gebeurde zonder overleg, leidt tot de conclusie dat de broers Endstra op de hoogte waren van de geplande aanslag.
Beschuldigingen van Oplichting en Moord
Van Essen stelt dat de broers Endstra de opdrachtgevers zijn, of op zijn minst op de hoogte waren van de aanslag. Hij benadrukt dat Getuige X, die de familie Endstra direct in verband kan brengen met de moordaanslag, niet mag verklaren omdat het openbaar getuigenverhoor is geweigerd. Van Essen beschuldigt de familie Endstra ervan hem te hebben opgelicht voor tientallen miljoenen euro's en de opdracht te hebben gegeven voor de moordaanslag. Hij vraagt zich af waarom de tegoeden niet volgens afspraak worden uitbetaald, zelfs niet aan zijn kinderen na zijn overlijden.
Van Essens ervaringen met de broers Endstra duiden op gezamenlijke zakelijke activiteiten, waarbij Haico Endstra, Beatrix en Astrid Endstra allen op de hoogte waren van zijn investeringen. Zijn stelling is dat de familie Endstra de opdrachtgevers waren van de moordaanslag en hem hebben opgelicht.
Op 7 januari 2000 zou Van Essen 10 miljoen euro van zijn ingelegde investeringen ontvangen. Sinds hij dit verzoek indiende, veranderde Willem Endstra van een goede vriend naar iemand die hem ontweek. Zelfs bij de jachthaven in IJmuiden, waar Van Essen werkte, kwam hij Endstra alleen nog tegen wanneer deze samen was met Willem Holleeder, om zo afstand te creëren.
Met het overlijden van Hendrik Jan Korterink (1955-2020) op de dag van publicatie, wordt een belangrijke figuur in de misdaadjournalistiek herdacht.