Er is een breed draagvlak in Nederland voor een landelijk vuurwerkverbod, met ruimte voor lokale vuurwerkshows. Dit blijkt uit onderzoek onder het RTL Nieuwspanel, waaruit naar voren komt dat bijna driekwart van de ondervraagden het plan steunt. Het voorstel wordt deze week besproken in de Tweede Kamer.
Ook kiezers van Nieuw Sociaal Contract (NSC) steunen in ruime mate het verbod. De NSC-fractie bepaalt op dinsdag of de partij het vuurwerkverbod zal steunen. De partij was lange tijd verdeeld over het onderwerp, maar heeft nu de knoop doorgehakt, wat betekent dat er bijna een meerderheid in de Tweede Kamer is voor het verbod. Voorstanders van een verbod hebben momenteel 74 zetels in de Kamer. Andere partijen die niet per se afwijzend staan tegenover een verbod, bepalen dinsdag hun standpunt.
Politiek verslaggever Floor Bremer legde in de talkshow BEAU uit hoe de partijen denken over een dergelijk verbod: "Nooit was Nederland zo dicht bij een algeheel vuurwerkverbod."
Brede maatschappelijke steun voor vuurwerkverbod
RTL-opiniepeiler Gijs Rademaker benadrukt dat de verhoudingen in de samenleving heel anders liggen dan in de politiek. "We zien dat de steun deze week nóg groter is dan in eerdere onderzoeken. Zo'n 74 procent is nu vóór zo’n verbod - normaliter is dat zo’n 60 procent."
Steun van diverse achterbannen
De steun voor een vuurwerkverbod strekt zich uit over verschillende politieke achterbannen. VVD-kiezers zijn in ruime mate voorstander, net als ongeveer zeven op de tien NSC-kiezers. Opvallend is ook de steun onder kiezers van de PVV (59 procent) en de BBB (57 procent), ondanks dat deze partijen in de Kamer tegen het verbod zijn.
Rademaker suggereert dat de brede steun mogelijk te maken heeft met het moment van het onderzoek, dat plaatsvond kort voor de jaarwisseling. Hij voegt toe dat de ruimte die zou ontstaan voor lokale vuurwerkshows mogelijk ook tegenstanders heeft overgehaald.
Ontheffing voor lokale vuurwerkshows
Een belangrijk onderdeel van het voorstel is de mogelijkheid voor burgemeesters om ontheffingen te verlenen aan verenigingen die consumentenvuurwerk willen afsteken voor de buurt. Dit idee is afkomstig van ChristenUnie en SGP en is een van de voorwaarden van de VVD voor hun akkoord. De VVD wil ook dat vuurwerkhandelaren compensatie ontvangen, buurtverenigingen vuurwerkshows mogen houden en dat politie en gemeenten effectief kunnen handhaven.
Handhaving en weerstand bij vuurwerkliefhebbers
De handhaving van een vuurwerkverbod vormt echter een uitdaging. Van de mensen die zelf vuurwerk afsteken, is slechts 21 procent voorstander van een verbod; driekwart is tegen. "Ja, afstekers balen hier natuurlijk heel erg van. Zij vrezen dat een traditie verloren gaat. En zo'n tweederde zegt bovendien dat ze niet van plan zijn zich aan zo’n verbod te gaan houden," aldus Rademaker.
Tweederde van de panelleden ziet een verbod het liefst nog dit jaar ingaan. Een even grote groep verwacht dat het verbod de letsels en schade voor de samenleving aanzienlijk zal beperken.
Onderzoeksverantwoording en nieuwe regels
Het onderzoek is uitgevoerd op 28 en 29 maart onder ruim 21.000 leden van het RTL Nieuwspanel. Na weging is het onderzoek representatief voor leeftijd, geslacht, opleiding, werkzaamheid en politieke voorkeur. Het RTL Nieuwspanel telt ruim 54.000 leden.
Demissionair staatssecretaris Thierry Aartsen (Milieu, VVD) heeft aangegeven dat wie met oud en nieuw nog vuurwerk wil afsteken, daar in verenigingsverband toestemming voor moet vragen aan de gemeente. De burgemeester neemt hierover het definitieve besluit.
Voorwaarden voor vuurwerkshows
Per vergunning mogen maximaal acht mensen vuurwerk afsteken. Er geldt een minimumleeftijd van 16 jaar, en er moeten altijd minstens twee volwassenen aanwezig zijn. Afstekers mogen niet onder invloed zijn van alcohol of andere middelen. De hoeveelheid vuurwerk is beperkt tot maximaal 200 kilo en moet worden afgestoken op een buitenlocatie waar hulpverleners makkelijk toegang toe hebben.
Zorgen over uitvoerbaarheid en aansprakelijkheid
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) uit zorgen over de uitvoerbaarheid van de plannen. "In meerderheid zijn gemeenten voor het vuurwerkverbod. We willen een veilige jaarwisseling. Op het laatste moment kwam er bij de behandeling van het verbod deze uitzonderingsmogelijkheid voor verenigingen of stichtingen bij. Er gaat nu wel ontzettend veel op gemeenten - en concreet burgemeesters - afkomen," zegt Gerdo van Grootheest, burgemeester van Oosterhout en portefeuillehouder vuurwerk van de VNG.
De VNG wijst ook op de complexiteit van vergunningverlening en toezicht. "Je moet ook toezien dat het nageleefd wordt. Toezichthouders van de gemeente moeten dan ook midden in de nacht gaan controleren of mensen zich aan de vergunning houden."
"Terwijl het hele vuurwerkverbod er onder meer is gekomen omdat we hulpverleners willen beschermen," vervolgt Van Grootheest. "En wat als het misgaat? Hoe zit het dan met de aansprakelijkheid? Daar maken we ons wel echt zorgen over."
Reactie van politie en branche
Staatssecretaris Aartsen maakt zich geen illusies over de onruststokers die afgelopen oud en nieuw hulpverleners lastigvielen: "Die gaan geen ontheffing aanvragen." De Nationale Politie geeft aan dat het een politiek besluit is dat kan bijdragen aan een vreedzaam en rustig verloop van de jaarwisseling. De politie treedt op als de openbare orde rondom deze locaties wordt verstoord of dreigt te worden verstoord.
Vuurwerkverkoper Ben Jongerius uit zijn ongenoegen over de voorwaarden: "Dit worden minimale vuurwerkshows in het land. Utrecht heeft bijvoorbeeld een burgemeester die geen voorstander is, dus die zal niet veel vergunningen af gaan geven." Hij vreest dat de branche op deze manier "doodbloedt", aangezien voor de paar verenigingen die 200 kilogram mogen afsteken, de handel niet rendabel is.
Hoe realistisch is het landelijke vuurwerkverbod?
Laatste kans voor consumentenvuurwerk: extra inkoop en illegaal vuurwerk
Nu het afsteken van vuurwerk vanaf volgend jaar waarschijnlijk niet meer mag, willen veel mensen dit jaar nog één keer "goed knallen". Uit een peiling van het RTL Nieuwspanel blijkt dat 40 procent van de mensen die vuurwerk gaan afsteken, meer wil afschieten dan anders. Dit percentage is nog hoger onder jongeren tussen de 18 en 35 jaar, waar bijna de helft (45 procent) van plan is meer vuurwerk af te steken.
Financieel bereiden mensen zich ook voor: een vijfde (21 procent) van de vuurwerkliefhebbers heeft meer geld opzijgelegd dan andere jaren. Bart Pronk van de Stichting Vuurwerkverkopers van Nederlands Consumentenvuurwerk (SVNC) merkt op dat veel vuurwerkverkopers niet meer hebben ingekocht dan andere jaren, omdat bestellingen een jaar van tevoren worden geplaatst en er in China niet meer kan worden bijgekocht.
Er bestaat een kans dat mensen die het vuurwerk niet in Nederland kunnen kopen, dit in het buitenland gaan doen, waar veel verboden vuurwerk te koop is. Boa's (buitengewone opsporingsambtenaren) maken zich hierover zorgen, omdat meer vuurwerk en vooral meer illegaal vuurwerk tot gevaarlijkere situaties kan leiden.
"Wij begrijpen dat mensen nog één keer groots willen vieren dat ze zelf vuurwerk mogen afsteken. Maar het probleem is: als iedereen dat doet, lopen de risico's op straat snel op," zegt Patrick Fluyt van de vakbond ACP, die de belangen van boa's en politie behartigt.
Veiligheid van handhavers en gemeentelijke verantwoordelijkheid
Fluyt maakt zich zorgen over de veiligheid van boa's en roept gemeenten op hun welzijn serieus te nemen en hen te voorzien van goede middelen en bescherming tegen gehoorschade en agressie. Hij benadrukt dat gemeenten als werkgevers een verantwoordelijkheid hebben voor hun personeel.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) onderschrijft dat boa's goed uitgerust moeten zijn, maar zegt geen signalen te hebben dat gemeenten deze verantwoordelijkheid niet nemen. De ACP ontvangt wel dergelijke signalen.
Hoewel Fluyt verwacht dat het vuurwerkverbod uiteindelijk voor minder overlast zal zorgen, waarschuwt hij dat zwaar knalvuurwerk niet zomaar zal verdwijnen en dat handhavers goed uitgerust moeten blijven.
Onveiligheid en blijvende steun voor verbod
Mensen uit het RTL Nieuwspanel maken zich ook zorgen; 57 procent van de deelnemers zegt zich onveilig te voelen in de aanloop naar de jaarwisseling, een stijging ten opzichte van vorig jaar (50 procent). Een ruime meerderheid (65 procent) van het panel blijft dan ook voorstander van een vuurwerkverbod.
Bart Pronk van SVNC geeft aan dat veel mensen plezier beleven aan vuurwerk en dat het volgend jaar mogelijk "saai" kan worden, omdat lang niet alle gemeenten van plan zijn een vuurwerkshow te organiseren. Hierdoor kan de hemel met oud en nieuw in veel gemeenten zwart blijven, met enkel illegaal vuurwerk.
Nieuwe afsteekregels en veiligheidseisen
Het demissionaire kabinet streeft ernaar de nieuwe wet voor de komende jaarwisseling in te laten gaan, wat zou betekenen dat de afgelopen jaarwisseling de laatste keer was dat er zonder vergunning vuurwerk kon worden afgestoken. De belangrijkste nieuwe eis is dat vuurwerkliefhebbers eerst een vereniging of stichting moeten hebben, waarna zij van een burgemeester toestemming moeten krijgen om vuurwerk af te steken.
Voorwaarden voor het afsteken van vuurwerk
Per vergunning geldt een afsteekmaximum van 200 kilo vuurwerk van het type F2. Burgemeesters kunnen zelf bepalen of en hoeveel ontheffingen er worden verleend. De verwachting is dat de interesse per plek sterk zal verschillen.
Daarnaast moet het afsteken van vuurwerk veiliger gebeuren. Publiek moet op een minimumafstand staan, en de personen die het vuurwerk afsteken mogen niet onder invloed zijn van alcohol of andere verdovende middelen. Demissionair staatssecretaris Thierry Aartsen (VVD) geeft aan dat het laagdrempelig bedoeld is, met een verplichte e-learning voor afstekers, maar geen uitgebreide vuurwerkcursus.
De uitgifte van vuurwerk vindt plaats op Oudejaarsdag om het zo kort mogelijk op de afsteeklocatie aanwezig te hebben.
Compensatie en toekomstperspectieven
Het demissionaire kabinet verwacht dat de totale vraag naar vuurwerk zal afnemen, waardoor er minder vuurwerkhandelaren overblijven. Er wordt gekeken naar compensatie voor deze handelaren, maar dit is nog niet rond. Aartsen hoopt dat deze stap de samenleving "een beetje ruimte" geeft om toch vuurwerk te kunnen afsteken, wat leidt tot meer veiligheid en duidelijkere handhaving voor de politie. Hij realiseert zich echter dat dit niet alle geweld en overlast tijdens de jaarwisseling zal beëindigen.
De nieuwe afsteekregels zijn een uitwerking van een initiatiefwet van GroenLinks-PvdA en Partij voor de Dieren, die vorig jaar door zowel de Tweede als de Eerste Kamer werd aangenomen. Over de uitgewerkte plannen, inclusief compensatieregels en een handhavingsplan, moeten de Tweede en Eerste Kamer nogmaals stemmen.
Voorbereiding en veiligheid bij het afsteken van vuurwerk
Het afsteken van vuurwerk brengt risico's met zich mee, niet alleen voor de afstekers zelf, maar ook voor toeschouwers. Door je goed voor te bereiden en de juiste veiligheidsmaatregelen te nemen, kunnen ongelukken worden voorkomen.
Veilig vuurwerk inkopen en bewaren
De basis van vuurwerkveiligheid begint bij de juiste voorbereiding. Koop vuurwerk uitsluitend bij officiële verkooppunten en controleer of het is goedgekeurd voor particulier gebruik. Op de verpakking moet staan: "Geschikt voor particulier gebruik", de naam en het adres van de fabrikant of importeur, een artikelnummer van de fabrikant, een heldere gebruiksaanwijzing en het CE-keurmerk.
Het is belangrijk om vuurwerk op een droge, koele plek te bewaren, buiten het bereik van kinderen. Zorg voor een aansteeklont en een vuurwerkbril (ook voor toeschouwers). Draag geen brandbare kleding of kleding met een capuchon, en vermijd kleding met wijde zakken of laarzen waarin vuurwerk kan komen.
Regels voor veilig vuurwerk afsteken
De brandweer hanteert de volgende belangrijkste regels bij het afsteken van vuurwerk:
- Draag altijd een vuurwerkbril, ook als je alleen kijkt.
- Gebruik een aansteeklont om vuurwerk aan te steken, en geen lucifers of aansteker, om te voorkomen dat je handen te dicht bij het vuur komen.
- Steek geen vuurwerk af vanuit je hand; dit is levensgevaarlijk.
- Zorg ervoor dat het vuurwerk altijd stevig en stabiel staat en houd rekening met de windrichting.
- Houd voldoende afstand - minimaal 8 tot 15 meter, wat overeenkomt met twee tot drie auto's achter elkaar.
- Steek altijd maximaal één stuk vuurwerk tegelijk af om paniek te voorkomen als iets misgaat.
- Als vuurwerk niet afgaat, steek het dan nooit opnieuw aan. Wacht minstens 15 minuten en dompel het in water om het veilig te maken.
- Wees matig met alcohol tijdens en voordat je vuurwerk afsteekt, aangezien alcohol de reactiesnelheid vermindert.
- Gebruik oordoppen om je gehoor te beschermen tegen het harde geluid van vuurwerk.
- Steek geen vuurwerk af in vuurwerkvrije zones; veel gemeenten hebben gebieden waar vuurwerk strikt verboden is.
Volgens de richtlijnen voor kinderveiligheid mag je vanaf 12 jaar F1-vuurwerk afsteken (vuurwerk dat het hele jaar door mag worden afgestoken). Kinderen onder de 12 jaar mogen geen F1-vuurwerk afsteken, omdat zelfs dit gevaarlijk kan zijn. Ongeveer 47% van de jonge vuurwerkslachtoffers raakte gewond door F1-vuurwerk.
Opruimen en veilig weggooien van vuurwerkresten
Na het afsteken van vuurwerk is het belangrijk om de resten op te ruimen. Maak vuurwerkresten eerst goed nat om te voorkomen dat ze opnieuw ontploffen, en gooi het afval daarna bij het huisvuil. Bewaar niet-afgestoken vuurwerk niet in je huis of schuur.
Politieke ontwikkelingen en verdeeldheid
Jarenlang was er diepe verdeeldheid in de Tweede Kamer over het vuurwerkdossier. Het wetsvoorstel van GroenLinks-PvdA en Partij voor de Dieren, dat een vuurwerkverbod regelt, heeft nu een meerderheid. Voorstanders zijn GroenLinks-PvdA, Partij voor de Dieren, CDA, VVD, ChristenUnie, D66, Volt en SGP en NSC. Tegenstanders zijn PVV, Forum, JA21, BBB en SP. Het precieze ingangsdatum van het verbod is nog niet bekend.
Lokale vuurwerkshows moeten wel mogelijk blijven, en er moet compensatie komen voor ondernemers die voorheen vuurwerk verkochten. De VVD-fractie draaide vorige week en was lang verdeeld, maar de voorstanders van een verbod binnen de partij wonnen het uiteindelijk. De VVD stelt wel voorwaarden, waaronder effectieve handhaving door politie en gemeenten en opvoering van de handhaving op illegaal vuurwerk.
Politiek verslaggever Fons Lambie merkt op dat een totaal vuurwerkverbod jarenlang ondenkbaar was en politiek geen steun genoot, behalve eenmalig tijdens de coronatijd. Partijen als VVD, CDA en NSC, die de vuurwerktraditie verdedigden, kwamen klem te zitten tussen traditie en de roep van burgemeesters, artsen en politieagenten.
Er zijn nog openstaande vragen over de ingangsdatum van het verbod, de compensatie voor vuurwerkverkopers en de mogelijkheid van lokale uitzonderingen via verenigingen.
Lokale vuurwerkverboden en hun effectiviteit
In 2020 besloten de eerste gemeenten tot een lokaal vuurwerkverbod. In de jaren daarna nam het aantal toe, waardoor er bij de aankomende jaarwisseling negentien gemeenten zijn waar het verboden is om vuurwerk af te steken. Naast deze gemeenten hanteren veel gemeenten vuurwerkvrije zones, bijvoorbeeld nabij ziekenhuizen, verzorgingstehuizen of woningen met een rieten dak.
Het is opvallend dat in veel gemeenten met een afsteekverbod, vuurwerk wel gewoon mag worden verkocht, aangezien gemeenten dit niet op eigen houtje kunnen verbieden. Een rondgang langs gemeenten met een vuurwerkverbod laat zien dat deze verboden over het algemeen een beperkt effect hebben op het daadwerkelijke afsteken van vuurwerk. Wel worden er effecten gezien, zoals minder vuurwerkverkooppunten, minder fijnstof in de lucht en minder brandweerinzet. Het effect zou echter aanzienlijk sterker zijn bij een landelijk verbod, waarvoor een aantal gemeenten actief hebben gepleit.
Veel gemeenten vinden het belangrijk om een norm te stellen en de discussie aan te zwengelen, ook al is het een "kwestie van lange adem". Eindhoven wil bijvoorbeeld dat een vuurwerkshow de nieuwe traditie wordt in de stad.
Utrechtse aanpak en de rol van vuurwerkverkopers
Utrecht gaat de komende jaarwisseling van start met een vuurwerkverbod. De gemeente verwacht niet dat er tijdens deze jaarwisseling helemaal geen vuurwerk zal worden afgestoken, maar hoopt wel dat er over het thema vuurwerk zal worden gesproken.
Vuurwerkverkopers in Utrecht geven aan nog niet veel te merken van het verbod. Ben Jongerius van de Utrechtse vuurwerkwinkel Koningsdal meldt 30 procent meer orders dan vorig jaar. Zolang er vraag is, zullen vuurwerkverkopers blijven verkopen, aangezien er geen verkoopverbod is. Bij zijn klanten hoort hij nauwelijks iets over een verbod. De politie heeft tijdens de jaarwisseling al een drukke nacht en extra capaciteit om een verbod te handhaven lijkt er in de meeste gemeenten niet te zijn. Ook Utrecht geeft aan dat er geen extra politie op straat zal zijn om het verbod te handhaven.