Roken tijdens de zwangerschap is een significant gezondheidsrisico voor zowel de moeder als het ongeboren kind. In Europa rookt gemiddeld 8 procent van de zwangere vrouwen gedurende de hele zwangerschap, terwijl dit percentage in Nederland rond de 4 à 5 procent ligt. Dit komt neer op ongeveer 170.000 vrouwen per jaar in Nederland.
De uitdaging van stoppen met roken tijdens de zwangerschap
Het stoppen met roken tijdens de zwangerschap is bijzonder uitdagend. Leonieke Breunis, promovendus aan het Erasmus MC, verklaart dat zwangere vrouwen die roken een moeilijk te bereiken groep vormen. "Voor zwangere vrouwen is stoppen nog moeilijker dan voor vrouwen die niet zwanger zijn", aldus Breunis. "Dan plas je meer nicotine uit. Als je naar je lichaam zou luisteren, zou je juist meer gaan roken."
Onderzoek naar effectieve stoppen-met-roken methoden
Onderzoek heeft aangetoond dat financiële prikkels een positief effect kunnen hebben op het stoppen met roken. In een onderzoek in Frankrijk werd een groep van 460 zwangere rokende vrouwen verdeeld. De ene groep kreeg enkel begeleiding door middel van gesprekken, terwijl de andere groep naast gesprekken ook tegoedbonnen ontving als ze niet hadden gerookt. Aan het einde van het onderzoek bleek dat 32 procent van de groep die financiële beloningen ontving, gestopt was met roken, tegenover 17 procent van de controlegroep.
"Dat is een laag percentage, maar het zijn allemaal vrouwen die zonder hulp niet zouden stoppen", legt Breunis uit. "Bij een geldbeloning stoppen er bijna dubbel zoveel. Het bewijst wel dat stoppen met roken als je zwanger bent heel moeilijk is. Er is geen behandeling die effectiever is dan deze."
De rol van financiële beloningen
Moeder Eyra Leukfeldt, die deelnam aan een onderzoek van het Erasmus MC, ervoer de financiële beloningen als een positieve stimulans. "De beloning was leuk, niemand zegt nee tegen gratis bonnen." Voor haar waren de bonnen een manier om zichzelf een schouderklopje te geven, aangezien het stoppen met roken tijdens de zwangerschap vaak als vanzelfsprekend wordt beschouwd en er weinig positieve feedback is. "Voor mij, als zwangere die stopt, krijg je niet of nauwelijks positieve feedback, want het hoort vanzelfsprekend te zijn. Die beloningen waren een manier om mezelf een schouderklopje te geven."
Volgens Breunis helpt een beloningssysteem goed om verslavingen tegen te gaan. "Mensen denken: dan stop je niet voor de gezondheid van je kind, maar voor het geld. Zo zit het niet, ze willen het voor de gezondheid van hun kind doen, maar het is heel verslavend en moeilijk om te stoppen." Beloningen bieden een tastbaar resultaat en werken op de korte termijn motiverend. "Je krijgt sowieso die beloning als je stopt. Dat maakt het tastbaar en het werkt op de korte termijn." Daarnaast geeft het een positief gevoel: "In plaats van roken afkeuren krijg je een beloning voor niet roken. En het werkt beter bij groepsdruk van mensen om je heen die wel gewoon roken."
Lange termijn effectiviteit van beloningen
Kirsten Ruitenburg, specialist gedragsverandering, is het ermee eens dat beloningssystemen op de korte termijn effectief kunnen zijn, maar benadrukt dat voor blijvende gedragsverandering een intrinsieke motivatie essentieel is. "Als het geld verdwijnt, verdwijnt ook vaak het gedrag. Voor blijvende gedragsverandering is het belangrijk dat je een intrinsieke motivatie hebt", vertelt ze.
Gevolgen van roken tijdens de zwangerschap
Roken tijdens de zwangerschap kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen bij het kind. Dit omvat een verhoogd risico op vroeggeboorte, een laag geboortegewicht, en aangeboren afwijkingen zoals een hazenlip, astma en luchtweginfecties. Op latere leeftijd kan het kind ook een verhoogd risico op overgewicht ontwikkelen.
Onderzoek heeft aangetoond dat tabaksrook genetisch materiaal kan beschadigen, met name genen die betrokken zijn bij de ontwikkeling van de longen en het zenuwstelsel. Deze veranderingen in het DNA kunnen blijvend zijn en zelfs zichtbaar zijn bij oudere kinderen van moeders die tijdens de zwangerschap rookten. Bij baby's van rokende moeders zijn meer dan 6000 plekken in het DNA gevonden die afwijken van kinderen wier moeder niet rookte. Er zijn 31 nieuwe genen ontdekt die door tabaksrook worden aangetast.
Er is ook een verband tussen roken tijdens de zwangerschap en bepaalde vormen van kanker, hazenlip en gespleten verhemelte. "We wisten al dat er een verband was tussen roken en een hazenlip. Nu weten we hoe dat komt. Waarschijnlijk wordt dat veroorzaakt door het beschadigen van DNA door rook", aldus onderzoekers.
Taskforce Rookvrije Start
Om rokende (aanstaande) ouders te ondersteunen, is de Taskforce Rookvrije Start opgericht. Deze taskforce brengt professionals zoals kinderartsen, gynaecologen, verloskundigen en stoppen-met-roken-coaches samen om voorlichting en begeleiding te bieden. Staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) benadrukt het belang van een gezamenlijke aanpak: "Kinderen die nu worden geboren, zouden nooit moeten meeroken. Het is belangrijk dat alle deskundigen om de vader en moeder heen hetzelfde verhaal vertellen en dat ouders zich gesteund voelen."
De Taskforce benadrukt dat gemiddeld 8 à 9 procent van de zwangere vrouwen rookt, maar dat dit percentage oploopt tot 20 procent onder lageropgeleiden. "Dat zijn zorgwekkende cijfers", aldus Van Rijn. "Natuurlijk kun je zeggen: het is de eigen verantwoordelijkheid van de moeder, maar we willen dat álle kinderen rookvrij opgroeien. Daarom moeten we er alles aan doen om dat voor elkaar te krijgen."
Persoonlijke ervaringen met stoppen
Sharona, een 18-jarige zwangere vrouw, deelt haar worsteling met stoppen. Ondanks dat ze twee maanden van haar zwangerschap niet rookte, is ze hervallen. "Ik ben verslaafd", zegt ze. Ze kreeg hulp van een coach via haar gynaecoloog, wat ze als erg fijn ervoer. "Ze steunde me echt, en dat had ik wel nodig. Ik raad ook iedere rokende zwangere aan: zoek een coach." Sharona ervoer het stoppen als "erg heftig", met stress, trillen en slapeloosheid tot gevolg. Ook gebrek aan steun uit haar omgeving maakte het moeilijk. Uiteindelijk begon ze weer te roken, maar probeert ze het aantal sigaretten te verminderen.
Een andere vrouw, Angela, rookte door tijdens haar zwangerschap, mede omdat haar arts en gynaecoloog haar afraadden te stoppen vanwege stressvorming. "Er is altijd een risico dat er iets misgaat, of je nou rookt of niet." Ze vindt een gedwongen wet om te stoppen te ver gaan. Haar zoontje Djayden, nu één jaar oud, lijkt geen nadelige gevolgen te hebben ondervonden, hoewel hij iets lichter is dan gemiddeld.
Voorbereiding op de zwangerschap
Veronique Maas van het Erasmus MC benadrukt in haar proefschrift het belang van voorbereiding op de zwangerschap. Uit haar onderzoek blijkt dat 40 procent van de vrouwen in de eerste drie maanden van de zwangerschap alcohol drinkt en 7 procent rookt, vaak pas stoppen na een positieve zwangerschapstest terwijl de cruciale fase juist het begin is.
Daarnaast is het slikken van foliumzuur essentieel om de kans op een open ruggetje en hazenlip te verkleinen. Slechts 60 procent van de vrouwen neemt dit voorafgaand aan de zwangerschap, terwijl het advies is om hier vier weken van tevoren mee te beginnen. Verloskundige Suze Klapper acht het zorgelijk dat niet alle vrouwen zich hierop voorbereiden en raadt aan om alvast bij de verloskundige langs te gaan voor advies.
Ook mannen kunnen zich actief voorbereiden, aangezien alcohol, drugs, roken en medicijngebruik de kwaliteit van het sperma kunnen beïnvloeden. Dit kan leiden tot problemen bij het kind, zoals placenta loslating, skeletafwijkingen en open ruggetjes.
Tips om te stoppen met roken
De overheid, via campagnes zoals 'Ik stop nu', biedt diverse tips om zwangere vrouwen te helpen stoppen met roken:
- Kies een stopdatum: Stel een duidelijke stopdatum vast binnen vier weken.
- Hulp bij stoppen: Overweeg professionele hulp, dit verdubbelt of verdrievoudigt de kans op succesvol stoppen.
- Kiezen van begeleiding: Er zijn verschillende vormen van begeleiding beschikbaar, zoals telefonisch contact met een coach, persoonlijk contact of in groepsverband.
- Andere hulpmiddelen: Nicotine vervangende middelen en medicijnen kunnen ondersteuning bieden.
- Afspraak met de huisarts: Bespreek het gebruik van nicotinevervangende middelen of medicijnen met uw huisarts.
- Bereid het stoppen goed voor: Verwijder alle rookgerelateerde items uit huis, zoals sigaretten, asbakken en aanstekers.
- Zoek steun: Betrek mensen uit uw omgeving die u kunnen steunen bij het stoppen.
Opleidingsvideo Motiveren tot rookstop bij zwangere vrouwen film: Sturen
Wetenschappelijke inzichten uit 4D-echobeelden
Onderzoek aan de universiteit van Durham, met behulp van 4D-echobeelden, toonde aan dat foetussen van moeders die rookten vaker mondbewegingen maakten en hun gezicht aanraakten dan foetussen van niet-rokende moeders. Naarmate de zwangerschap vorderde, namen deze bewegingen toe bij de foetussen van rokende vrouwen. Normaal gesproken neemt de beweging van een foetus juist af naarmate ze meer controle over hun lichaam krijgen. Dit onderzoek, hoewel nog in een pilotfase, suggereert dat roken een impact heeft op de ontwikkeling van de foetale motoriek.
tags: #rtl #nieuws #roken #tijdens #zwangerschap