Het College voor de Rechten van de Mens benadrukte onlangs de moeilijkheid voor laaggeletterden en mensen met een verstandelijke beperking om verkiezingsprogramma's te doorgronden. Daarom is het essentieel dat politieke partijen hun belangrijkste standpunten in eenvoudige taal opschrijven.
Uitdagingen in Huidige Verkiezingsprogramma's
Hoewel sommige partijen, zoals D66 en de ChristenUnie, al speciale verkiezingsprogramma's in gewone taal hebben uitgebracht, en de PvdA hieraan werkt, blijft de taal bij veel andere partijen te complex. Suzannah Vree van Lezen & Schrijven constateert dat, ondanks inspanningen om toegankelijk te schrijven, de programma's te lang zijn en vol staan met moeilijke woorden.
Een significant probleem is het gebruik van te lange zinnen. Vree adviseert om niet meer dan tien woorden per zin te hanteren, omdat langere zinnen personen met taalproblemen de draad kunnen doen kwijtraken.
Laaggeletterdheid in Nederland: Een Zorgwekkend Beeld
In 2016 kampte naar schatting 1 op de 6 Nederlanders van 16 jaar en ouder met laaggeletterdheid, wat neerkomt op 2,5 miljoen mensen die moeite hebben met taal en rekenen. Twee derde hiervan is van Nederlandse afkomst, en een derde van buitenlandse komaf. Van deze groep werkt ruim 40 procent niet. De maatschappelijke kosten van laaggeletterdheid worden geschat op 556 miljoen euro per jaar.
Voorbeelden van Complexe Zinnen
Om de problematiek te illustreren, worden enkele zinnen uit verkiezingsprogramma's geanalyseerd:
CDA: 'Weerbaarheid, Onderwijsvrijheid en Burgerschap'
Vree analyseert de volgende zin van het CDA: "Daarom gaan we de weerbaarheid van de onderwijsvrijheid vergroten door plannen voor nieuwe scholen vooraf te toetsen op hun bijdrage aan de ontwikkeling van de kinderen, de integratie en het burgerschap en of hun onderwijs in overeenstemming is met de Nederlandse Grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens."
Volgens Vree is deze zin, met 52 woorden, veel te lang en ingewikkeld. Moeilijke begrippen zoals "weerbaarheid" en "onderwijsvrijheid" zijn niet direct duidelijk. Dit maakt de zin onbegrijpelijk voor mensen met taalproblemen.
GroenLinks: 'Morele Vraagstukken en Diversiteit'
Een andere zin die veel vraagtekens zal oproepen, is die van GroenLinks: "GroenLinks wil dat ons onderwijs kinderen de kennis en vaardigheden geeft die aansluiten bij de 21e eeuw, zodat ze uitgroeien tot kritisch denkende wereldburgers die bewust omgaan met hun leefomgeving, kennismaken met kunst en kunnen omgaan met morele vraagstukken en diversiteit in opvattingen en culturen."
Deze zin van 45 woorden is eveneens te lang. Vage begrippen zoals "kritisch denkende wereldburgers" en "morele vraagstukken" dragen bij aan de onduidelijkheid.
VVD: Hou het Simpel
Hoewel het taalgebruik van de VVD over het algemeen helder is, kan de volgende zin te ingewikkeld zijn: "Daarnaast krijgen opleidingen de mogelijkheid om - op basis van het arbeidsperspectief of om de kwaliteit van de opleiding hoog te houden - de instroom te beperken en alleen de zeer gemotiveerde studenten toe te laten."
Vree benadrukt het belang van zo simpel mogelijke zinnen. Samengestelde zinnen zoals deze zijn voor laaggeletterden moeilijk te begrijpen. Naast de zinslengte, vormt ook de lengte van het programma, met soms wel 100 pagina's, een struikelblok.
PVV: Kort Programma, Korte Zinnen
Het verkiezingsprogramma van de PVV, dat slechts één A4'tje beslaat, is overzichtelijk en maakt gebruik van korte zinnen. Toch is er nog ruimte voor verbetering. Woorden als "preventief opsluiten" en "dubbele nationaliteit denaturaliseren" kunnen lastig zijn. Meer witregels en duidelijkere kopjes zouden de leesbaarheid ten goede komen.
De Boodschap aan de Politiek
De stichting Lezen & Schrijven heeft een duidelijke boodschap voor politieke partijen: hoewel een uitgebreid programma niet verkeerd is, is het cruciaal om ook een verkort programma in eenvoudige taal aan te bieden. Elke kiezer moet de mogelijkheid hebben zich goed te informeren, ongeacht leesvaardigheid.
Ter ondersteuning van mensen die moeite hebben met lezen, heeft de stichting, in samenwerking met Pro Demos, een speciale verkiezingskrant in 'gewone taal' ontwikkeld.
Deskundige Perspectieven op Toegankelijke Communicatie
Martijn Jacobs, taal- en communicatiedeskundige bij Loo van Eck Communicatie, benadrukt dat heldere communicatie belangrijker is dan ooit in onze steeds complexere maatschappij. De noodzaak voor duidelijke taal wordt vergroot door veranderende regelgeving, digitalisering en de hoeveelheid massaclaims.
Charlotte Backx, communicatie-expert bij tekstbureau Door Lotje Getikt, dat gespecialiseerd is in teksten op B1-niveau, stelt dat begrijpelijke teksten ervoor zorgen dat mensen weten wat er van hen verwacht wordt. B1-teksten, die duidelijk, kort en bondig zijn en in de 'je'-vorm geschreven worden, zijn ideaal om een breed publiek aan te spreken. Ze benadrukt echter dat eenvoudige taal niet verward moet worden met spreektaal en dat alle mogelijke vragen weggenomen moeten worden om onduidelijkheid te voorkomen.
Hans Hoeken, hoogleraar taal en communicatie aan de Universiteit Utrecht, wijst erop dat de complexiteit van politieke onderwerpen niet altijd volledig in eenvoudige taal te vatten is. Een te eenvoudige uitleg kan ook leiden tot het bagatelliseren van kwesties, waardoor simpele oplossingen worden bedacht voor complexere problemen.
Het College voor de Rechten van de Mens voegt toe dat toegang tot begrijpelijke informatie essentieel is voor mensen met een beperking om hun kiesrecht uit te oefenen, en dat ook andere burgers de voorkeur geven aan eenvoudige taal boven jargon.
Internationale Voorbeelden en Noodzaak tot Actie
Het College stelt voor dat Nederland een voorbeeld neemt aan Duitsland, waar verschillende politieke partijen hun verkiezingsprogramma's al in eenvoudige taal hebben opgeschreven. Hoewel de aanwezigheid van speciale programma's bij D66 en de ChristenUnie een verbetering is, is het nog niet voldoende.
Klimaatdiscussie en Politieke Programma's
De Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) constateert dat in veel verkiezingsprogramma's het "grotere verhaal" ontbreekt, en de focus te veel ligt op percentages en doelen. Jan Willem Erisman van de WKR benadrukt dat klimaatverandering mensen direct aangaat en dat het belangrijk is de redenen achter het beleid te communiceren.
Over klimaataspecten zoals het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering (adaptatie) en het betaalbaar houden van energie, is er enige consensus. Echter, over het tegengaan van de oorzaak van klimaatverandering lopen de meningen sterk uiteen, met partijen aan de linkerzijde die pleiten voor snelle reductie van fossiele subsidies en een groei van hernieuwbare energie, terwijl partijen aan de rechterkant minder prioriteit geven aan het thema.
Detlef van Vuuren van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) benadrukt dat, hoewel het aandeel van Nederland in de wereldwijde CO2-uitstoot klein is, de bijdrage van alle landen essentieel is. Hij waarschuwt dat niets doen duurder zal zijn dan klimaatbeleid, mede gezien de kwetsbaarheid van Nederland voor zeespiegelstijging.
Verschillen in de ambitie van klimaatdoelen zijn er ook: de PvdD streeft naar klimaatneutraliteit in 2030, GroenLinks-PvdA in 2040, terwijl veel andere partijen mikken op 2050. De vraag of Nederland meer moet doen dan de Europese afspraken vereisen, verdeelt de partijen.
tags: #rtl #nieuws #zinnen #verkiezingsprogrammas #moeten #korter