Wat is Ondertiteling?
Een ondertiteling is een tekstuele weergave van de dialoog in een film of televisieprogramma, doorgaans gepresenteerd aan de onderkant van het scherm. Met de vooruitgang van de moderne techniek is het tegenwoordig ook mogelijk om bij theatervoorstellingen in een vreemde taal 'ondertiteling' te gebruiken, hoewel de tekst soms boven het toneel verschijnt. In zulke gevallen spreekt men vaak van boventiteling in plaats van ondertiteling.
De primaire reden voor het gebruik van ondertiteling is wanneer er een vreemde taal wordt gesproken. Ondertitels maken de conversatie begrijpelijk voor een breder publiek. Ondertiteling is tevens gewenst als een spreker slecht verstaanbaar is, hetzij door omstandigheden, hetzij omdat zijn stem is vervormd om herkenning te voorkomen. Ook gezongen teksten, met name in opera's, kunnen vaak moeilijk verstaanbaar zijn.
Ondertiteling voor Doven en Slechthorenden
Tegenwoordig worden de meeste televisiefilms voorzien van ondertiteling specifiek voor doven en slechthorenden. In Nederland kan dit via Teletekst-ondertiteling. Ook Nederlandstalige bioscoopfilms kunnen voor deze doelgroep worden ondertiteld. Hiervoor is de app "Subcatch" ontwikkeld, waarmee kijkers voorafgaand aan het bioscoopbezoek de ondertiteling van de film kunnen downloaden om deze gelijktijdig met de film af te spelen. Dit stelt doven en slechthorenden in staat om ook in de bioscoop van Nederlandstalige films te genieten.
De ondertiteling voor slechthorenden is vaak vollediger dan die voor het vertalen van een vreemde taal, omdat deze ook achtergrondgeluiden vermeldt. Deze extra informatie is essentieel voor auditief gehandicapten en niet noodzakelijk voor horende kijkers die een vertaling volgen.
In Nederland is de ondertiteling voor doven en slechthorenden te vinden op teletekstpagina 888. Moderne televisies en digitale ontvangers bieden vaak een optie in het hoofdmenu om deze ondertiteling direct aan of uit te zetten. Desondanks worden nog niet alle Nederlandstalige televisieprogramma's ondertiteld, en pleiten doven en slechthorenden al jaren voor het verplicht stellen van ondertiteling, zowel bij publieke als commerciële zenders.
Ondertiteling in Nederland en Vlaanderen
In Nederland, Vlaanderen en andere kleinere taalgebieden zoals Scandinavië is het gebruikelijk om anderstalige films en televisieprogramma's te ondertitelen voor een vertaling van de dialoog. Het is echter belangrijk op te merken dat ondertiteling niet hetzelfde is als een volledige vertaling.
Een alternatieve methode om films in een andere taal begrijpelijk te maken is nasynchronisatie, waarbij de tekst van de acteurs opnieuw wordt ingesproken. Soms wordt er gekozen voor simultaan vertalen, waarbij de oorspronkelijke taal op de achtergrond hoorbaar is en de vertaling er hardop overheen wordt gesproken. De vertaler spreekt meestal iets sneller dan de originele spreker en probeert niet per se lipsynchroon te spreken, maar is wel van hetzelfde geslacht als de originele spreker. Simultaan vertalen wordt ook toegepast bij live-uitzendingen in een vreemde taal, omdat er dan geen tijd is om ondertitels te maken.
Nederlandse en Vlaamse producties worden onderling ook vaak ondertiteld. Dit komt doordat veel Nederlanders moeite hebben met het verstaan van bepaalde Vlaamse dialecten en tongvallen, en vice versa. Zelfs redelijk verstaanbare gesprekken worden soms vertaald vanwege het gebruik van een typisch Nederlandse of Vlaamse woordenschat. Voorbeelden van dergelijke programma's zijn Nederlands-Belgische producties zoals 'Aspe' en 'Expeditie Robinson', en Nederlandse series als 'Baantjer' en 'Gooische Vrouwen'.
Evolutie en Regelgeving van Ondertiteling
Vroeger werd bij ondertiteling vaak samengevat in korte en simpele zinnen. Volgens de NOS, die tot 2004 verantwoordelijk was voor de teletekstondertiteling voor de publieke zenders, kostte het te veel moeite om de gesproken tekst letterlijk over te nemen. Ook meende de NOS dat een hogere snelheid en meer tekst niet meer te volgen zouden zijn. Na druk van belangenorganisaties voerde de NOS in 2003 een proef uit met letterlijke ondertiteling, waarbij een enquête uitwees dat 95% van de kijkers hier de voorkeur aan gaf.
Om meer letterlijke ondertiteling mogelijk te maken met hetzelfde personeel, experimenteerde de NOS met spraakherkenningssoftware. Vanwege financiële en personele beperkingen kon de NOS in 2004 niet meer dan 50% van de zendtijd ondertitelen. In 2004 ging de afdeling Ondertiteling over naar de Publieke Omroep.
Commerciële zenders in Nederland deden aanvankelijk weinig aan teletekstondertiteling en vroegen om subsidies. Na een proef met SBS6 in 2003 en 2004 met voetbalwedstrijden, begon Talpa in 2005 als eerste met 100% ondertiteling voor Nederlandse films en series. Op 1 december 2006 werd besloten dat vanaf 1 januari 2007 alle landelijke omroepen, zowel publiek als commercieel, hun Nederlandstalige televisieprogramma's moesten ondertitelen. De gestelde norm was 95% voor publieke omroepen en 50% voor commerciële, te behalen binnen vier jaar.
In Vlaanderen worden op publieke zenders Nederlandstalige televisieprogramma's ondertiteld via teletekstpagina 888. De omroep VRT streeft ernaar om tegen 2010 95% van de Nederlandstalige programma's te ondertitelen, met een tussentijdse doelstelling van minimaal 70% in 2008. Er wordt onderzocht hoe de overheid ook voor commerciële omroepen ondertiteling kan verplichten. Vanaf september 2007 ondertitelt VTM 'Het Nieuws van 19 uur'. Andere Vlaamse commerciële omroepen ondertitelen wel programma's, maar niet altijd via teletekst.
In Duitsland wordt DVB-ondertiteling gebruikt voor ondertiteling in de eigen taal, met opties via teletekst op pagina 150 (ARD) en 777 (ZDF).
5 voorleestips voor dove en slechthorende kinderen - met ondertiteling
De Film "Second Act"
De film "Second Act", geregisseerd door Peter Segal, is een romantische feelgood komedie met Jennifer Lopez in de hoofdrol. De film vertelt het verhaal van Maya (Jennifer Lopez), een 40-jarige assistent-manager bij een supermarkt die een promotie tot filiaalmanager misloopt omdat ze geen diploma heeft. Door een vergissing krijgt ze echter de kans om te solliciteren voor een topfunctie bij een multinational in verzorgingsproducten. Met haar ervaring weet ze de CEO te overtuigen dat zij de geschikte kandidaat is. Maya moet nu bewijzen dat ervaring evenveel, zo niet meer, waard kan zijn dan een diploma.
De film begint met een standaard en clichématige opzet, wat op zichzelf niet negatief hoeft te zijn, zeker niet voor een feelgoodfilm. "Second Act" voelt typisch aan als een film uit de jaren 90, wat door sommigen als een nostalgisch element kan worden ervaren. Hoewel de film hier en daar humoristisch is, de kijker meeneemt in het verhaal en er chemie is tussen de acteurs, gaat de oorspronkelijke boodschap van de film verloren door een onrealistisch subplot rondom een geheim uit het verleden van Maya.
De acteerprestaties van Jennifer Lopez worden beschreven als leuk, maar niet van het hoogste niveau. Ze speelt vaker een soortgelijk personage: een latina met een bescheiden achtergrond of een moeilijk verleden. Over het algemeen worden de acteurs in de film niet als uitzonderlijk sterk beschouwd, ondanks de aanwezigheid van sterren als Milo Ventimiglia.
"Second Act" wordt gezien als een prima feelgoodfilm voor een avondje vermaak, maar niet meer dan dat. De vele clichés zijn niet per se een minpunt, maar het subplot leidt enorm af van een potentieel sterk plot en trekt het niveau van de film omlaag. De film wordt aanbevolen als een typische film om te kijken op een regenachtige zondagmiddag wanneer men weinig energie heeft en niet te veel na wil denken.
tags: #second #act #nl #ondertiteling