Het afstellen van de carburateur, ook wel 'jetting' genoemd, is een cruciaal proces voor het optimaliseren van de prestaties van een motor. Dit proces omvat het aanpassen van de sproeiers (jets) om de juiste lucht-brandstofverhouding te verkrijgen, wat essentieel is voor maximale kracht, efficiëntie en motorlevensduur. De luchtbox speelt hierbij ook een belangrijke rol, aangezien deze de luchttoevoer naar de carburateur reguleert.
Het belang van de pilot jet
De pilot jet, ook wel stationair sproeier genoemd, is van groot belang omdat deze verantwoordelijk is voor de brandstoftoevoer bij lage toerentallen en stationair draaien. De passage die de brandstof levert aan de pilot jet is vaak klein en gevoelig voor vervuiling. Hierdoor kan de standaard pilot jet mogelijk niet voldoende brandstof leveren, wat leidt tot aarzelingen of een slechte gasrespons bij lage toerentallen.
Experimenten met pilot jets
Bij het testen van verschillende pilot jets (standaard #38) werden de volgende resultaten waargenomen:
- #42: Resulteerde nog steeds in aarzelingen.
- #58: Was te rijk, wat resulteerde in een penetrante benzinelucht uit de uitlaat, zelfs op de kleding.
- #52: Eliminieerde de aarzelingen, met de pilot screw ingesteld op 2 omwentelingen uit.
Tijdens een testrit viel de afvoerschroef van de carburateurkom per ongeluk uit, waardoor de carburateur leegliep en de motor afsloeg. Na deze gebeurtenis werd epoxy gebruikt om de kom tijdelijk af te dichten totdat een vervangende schroef arriveerde.
Aanpassingen aan de main jet
De main jet, of hoofdsproeier, regelt de brandstoftoevoer bij hogere toerentallen en volgas. Experimenten met de main jet leverden de volgende inzichten op:
- De standaard K&N #102 werd aangepast.
- #115: Was veel te groot en zorgde voor een te rijke mengsel.
- #48: Werd gebruikt als pilot jet en werkte uitstekend. Een #45 pilot jet leverde iets minder vermogen op, waardoor #46 een mogelijke optie is.
- #105: Als main jet werd geen extra vermogen waargenomen, maar wel een lager brandstofverbruik.
De rol van de luchtbox
Er is discussie over de restrictiviteit van de standaard luchtbox. Voor een 250cc motorfiets wordt gesteld dat de luchtfilter zeer groot is, vergelijkbaar met die van een 750cc motorfiets. Zelfs met enige vervuiling zou het luchtstroom beperkt moeten worden om de motor te laten 'verhongeren'. Een test met een K75S motorfiets toonde aan dat het verwijderen van het luchtfilter, het gebruik van een standaard luchtfilter of een 50% geblokkeerd luchtfilter identieke resultaten opleverde over het gehele toerenbereik.
Beperkingen bij grotere motoren
Bij kleinere scooters (50-150cc) kan jetting leuke en merkbare prestatieverbeteringen opleveren. Echter, bij Kymco 250cc motoren zijn de opties voor aftermarket aanpassingen beperkter. De standaard kracht is al voldoende om kleinere motoren te overtreffen. Bij aangepaste motoren met 'Big Bore Kits' of gewijzigde uitlaat- en luchtboxsystemen is het aanpassen van de jets noodzakelijk om een te magere mengsel te voorkomen.
Fundamentele principes van jetting
Het afstellen van de carburateur is een complex proces dat inzicht vereist in de werking van de carburateur, de tuningdoelen en reproduceerbare testmethoden. De primaire functie van een carburateur is het mengen van lucht en brandstof in een optimale verhouding voor de motor. De brandstof wordt gemeten door sproeiers met verschillende openingen; grotere openingen leveren meer brandstof.
De ideale lucht-brandstofverhouding
Voor een optimale verbranding en maximale kracht is een lucht-brandstofverhouding van ongeveer 14:1 (14 delen lucht op 1 deel brandstof) ideaal. Een mengsel met minder lucht per volume brandstof wordt als 'rijk' beschouwd, terwijl een mengsel met meer lucht per volume brandstof als 'mager' wordt beschouwd. Te mager lopen kan leiden tot motorschade, aangezien brandstof ook een koelende werking heeft.
Factoren die luchtdichtheid beïnvloeden
De luchtdichtheid is cruciaal voor de lucht-brandstofverhouding en wordt beïnvloed door verschillende factoren:
- Temperatuur: Warmere lucht is minder dicht, koudere lucht is dichter.
- Hoogte: Op grotere hoogte is de luchtdichtheid lager door minder atmosferische druk.
- Barometrische druk: Hogere druk resulteert in een hogere luchtdichtheid.
- Vochtigheid: Hoge vochtigheid vermindert de luchtdichtheid omdat watermoleculen ruimte innemen.
Vuistregels voor aanpassingen
Als vuistregel kan voor elke verandering in luchtdichtheid een aanpassing van 2 jet-maten worden overwogen. Bij twee gelijktijdige factoren die de dichtheid in dezelfde richting beïnvloeden (bijvoorbeeld kouder en dichterbij zeeniveau), kan dit oplopen tot 4 punten. Als factoren elkaar tegenwerken, kunnen ze elkaar opheffen.
Voor elke 4-punts aanpassing van de main jet is het aan te raden de naaldclip één positie in dezelfde richting te verstellen.
Verwarring tussen mager/rijk en olie/benzine mengsel
Bij tweetaktmotoren kan verwarring ontstaan tussen de termen 'mager/rijk' (lucht-brandstofverhouding) en de verhouding olie-benzine. Olie in de brandstof neemt ruimte in en vermindert de hoeveelheid daadwerkelijke brandstof. Sommige professionele monteurs gebruikten vroeger de olie-benzineverhouding om de lucht-brandstofverhouding fijn te stellen; meer olie betekende een relatief magerder brandstofmengsel.
Hulpmiddelen voor jetting
Het nauwkeurig afstellen van de carburateur zonder gespecialiseerde meetapparatuur is uitdagend. Documentatie van jetting-instellingen is aan te raden om terug te kunnen keren naar een bekende basisstand. Het is verstandig om kleine aanpassingen te doen en telkens slechts één circuit (pilot, main, naald) tegelijk te wijzigen.
Relative Air Density (RAD) Gauge
Een RAD gauge kan de belangrijkste factoren die luchtdichtheid beïnvloeden (temperatuur, hoogte, barometrische druk) omzetten naar een percentage op een schaal. Dit helpt te bepalen of aanpassing van de jetting nodig is. Een RAD gauge is echter geen vervanging voor de initiële afstelling; het helpt bij het handhaven van de juiste verhouding onder wisselende omstandigheden.
Exhaust Gas Temperature (EGT)
De temperatuur van de uitlaatgassen (EGT) kan een indicatie geven van de lucht-brandstofverhouding. Een mager mengsel resulteert in hetere uitlaatgassen, terwijl een rijk mengsel koelere gassen produceert. Een ideale EGT-waarde ligt rond de 900°F (482°C) voor optimale prestaties en om motorschade te voorkomen. EGT-metingen zijn meetbaar en waardevol voor de eerste afstelling en voor absolute controles.
Methoden voor jetting
Er bestaan verschillende benaderingen voor jetting, afhankelijk van de situatie:
Initiële afstelling
Bij een nieuwe motor of uitlaat wordt vaak begonnen met het afstellen van het lage toerengebied (pilot jet en air screw) om aarzelingen te elimineren. Vervolgens wordt de main jet aangepast om maximale toerentallen te bereiken, gevolgd door de naald voor de overgang tussen het lage en hoge toerengebied.
Afstelling op locatie (Trackside tuning)
Voor het aanpassen aan veranderende omstandigheden (nieuwe locatie, weer) wordt vaak eerst de main jet aangepast op basis van de weersomstandigheden, gevolgd door de naald en de air screw om de pilot jet te verfijnen.
MT-Propellers: Een blik op luchtvaarttechnologie
Terwijl de focus op motorfiets-jetting ligt, wordt in de tekst ook kort gerefereerd aan MT-Propellers. Deze propellers worden gebruikt op vliegtuigen met zuigermotoren en turbopropmotoren, evenals op luchtschepen, windtunnels en hovercrafts. Ze staan bekend om hun hoge prestaties, laag gewicht en duurzaamheid. MT-Propeller is een toonaangevende fabrikant van natuurlijk composiet propellers en heeft wereldwijd meer dan 230 STC's (Supplemental Type Certificates).
Kenmerken van MT-Propellers
- Materiaal: Natuurlijk composiet bladen voor geluidsreductie en trillingsdemping.
- Bescherming: Gebonden nikkel-legering voorleiranden voor erosiebestendigheid.
- Certificering: Voldoen aan de hoogste certificeringseisen en zijn supplementair type gecertificeerd op Part 25 vliegtuigen.
- Veiligheid: Geen actieve AD (Airworthiness Directives), een uniek veiligheidsrecord.
- Modellen: Diverse modellen, waaronder de elektrisch geregelde MTV-18 en de MTV-5-1, met specifieke vermogens- en snelheidslimieten.
- Prestatieverbeteringen: Verhoogde klimprestaties, kortere start- en landingsafstanden, en verbeterde kruissnelheid.
- Onderhoud: Een wereldwijd netwerk van 62 gecertificeerde servicecentra.
- Levensduur: Meer dan 180 miljoen vlieguren op MT-Propellers, met inspecties die minimale slijtage aantonen.
MT-Propeller, opgericht in 1981, is uitgegroeid tot wereldwijd nummer 1 in de ontwikkeling en productie van natuurlijke composiet propellers. Het bedrijf biedt een breed scala aan propellers, van 2- tot 7-blads hydraulisch geregelde variabele spoed propellers voor motoren tot 5000 pk, en 2- tot 4-blads elektrisch geregelde variabele spoed propellers voor motoren tot 350 pk.