De Next Level Aanpak van Anthony van der Meer
In de documentaireserie Bait duikt onderzoeksjournalist en filmmaker Anthony van der Meer dieper in de wereld van internetoplichters dan enig ander programma dat hem voorging. Samen met een toegewijd team van vrienden en zijn vriendin, die zelfs een huwelijksaanzoek ontving - niet van Anthony - ontrafelt hij het schimmige netwerk van internationale oplichters. De serie, die vanaf vanavond te zien is op PowNed, NPO 3, belooft een 'next level' kijkje in de materie.
Bait, wat 'aas' betekent en doet denken aan de kreet die je slaakt als je een vangst hebt, gaat verder waar andere programma's stoppen. Het ontrafelt en ontleedt de oplichting waar anderen het vaag houden. Anthony van der Meer vergelijkt internetoplichting met een kat-en-muisspel, waarbij de oplichter altijd de muis is die voorop loopt.
Het Kat-en-Muisspel: Oplichters Oplichten
Hoe moeilijk het is om een oplichter op te lichten? Korter gezegd: moeilijker dan hij aanvankelijk dacht, zo blijkt al direct in de eerste aflevering. Nadat hij zelf tientallen keren had gebeld, mobiliseerde hij een team van vrienden om een eigen callcenter te starten. In plaats van dat de oplichters controle kregen over hun elektronische apparaten, gebeurde het omgekeerde. Dit leidde tot een complexe situatie, vergelijkbaar met Inception anno nu: "Hij keek mee met de computer van ons, wij keken mee met de computer van de oplichter, waardoor we weer mee konden kijken op ons eigen scherm." Deze doorbraak werd gevierd met blijdschap, opluchting en high-fives, wat duidelijk zichtbaar was in de eerste aflevering.
De Opnames en Persoonlijke Verhalen
Tijdens de opnames, die zich nog in volle gang bevonden voor de laatste aflevering, werkte Anthony vanuit zijn appartement in Rotterdam. Op de achtergrond waren regelmatig de geluiden van zijn luidruchtige vogels, Sokje en Nugget, te horen. "Die hebben we telkens tijdens het bellen met de oplichters even naar een andere kamer gereden," verklaarde hij. Een kaart van Nederland met veertig pinnetjes aan de muur en de hoekbank, die herinnerde aan de bizarre en vermoeiende driehoeksverhouding die hij en zijn vriendin met een oplichter hadden, getuigen van de intensiteit van het project.
Ondanks de spannende momenten en de bijzondere situaties die zich voordeden met oplichters, is Anthony niet constant bang voor wraakacties. Hij benadrukt echter wel dat er diverse spannende momenten zijn geweest die tot onverwachte wendingen leidden.
Aflevering 3: Phishing in Nederland
Aflevering 3 van Bait richt zich specifiek op phishing en speelt zich af in Nederland. Hierbij kwamen Anthony's grote blauwe ogen, die oplichters vaak deden geloven wat hij zei, goed van pas. Het team van Bait gaat verder waar andere programma's stoppen, door dieper in te gaan op de werkwijze van oplichters. "Het jammere van die programma's is dat ze vaag blijven over hoe het dan precies werkt, terwijl het juist zo goed is om dat wel te weten," aldus Van der Meer. Door letterlijk undercover te gaan in deze wereld, wordt de vernuftigheid van de oplichtingsmethoden duidelijk, wat verklaart waarom zoveel mensen er nog steeds intrappen.
Phishing: Slimme Trucs en Kwetsbare Slachtoffers
De serie laat zien dat niet alleen digibete pensionado's worden opgelicht, maar ook veel jongeren. "Iedereen kan in de val trappen, die oplichters zijn zo slim," benadrukt Van der Meer. Hij deelt een voorbeeld van op het eerste gezicht normale Nederlandse telefoonnummers die midden op de dag bellen, met iemand die zich voordoet als medewerker van een bank of Microsoft. Deze personen proberen informatie te ontfutselen over bankrekeningen of computers. Sommige nummers staan bekend als 'dubieus', terwijl andere daadwerkelijk van legitieme bedrijven lijken te zijn, wat het vertrouwen kan wekken.
Wanneer zo'n nummer wordt teruggebeld, kan het echter leiden tot een gesprek met een onschuldige Nederlander, zoals Joop, die in aflevering 1 van de serie vertelt: "Hoe dat kan, weet ik ook niet, maar het is dus niet zo." Dit illustreert de complexiteit en misleiding die centraal staan in phishing.
Datingfraude: Emotionele Manipulatie en Hoge Kosten
Wat Anthony het meest verbaast, is de enorme moeite en tijd die oplichters investeren. Bij datingfraude pakken ze niet zomaar iemand aan. Zo zijn oplichters dol op weduwen, omdat zij vaak kwetsbaar zijn door het verlies van hun partner en meestal over geërfd geld beschikken. Ze spelen in op dit verdriet door te beweren dat ze zelf ook een partner hebben verloren, vaak aan borstkanker, om zo een band op te bouwen en emotionele manipulatie toe te passen.
Oplichters beweren vaak dat ze in het buitenland aan "iets geheims" werken en verbieden hun slachtoffers om over hun baan te praten, wat bijdraagt aan de isolatie van de slachtoffers. Ze moedigen vrouwen ook aan om van datingapps af te stappen. Anthony's onderzoek suggereert dat deze vorm van oplichting in twee teams gebeurt: het ene team zoekt de vrouwen, het andere onderhoudt het contact. Na verloop van tijd volgt de geldvraag, vaak gepaard met een gesimuleerde levensbedreigende situatie waarin het slachtoffer kan helpen. Gemiddeld worden slachtoffers van datingfraude voor 16.500 euro opgelicht.
Een Persoonlijke Ervaring met Datingfraude
De serie toont aan dat datingfraude niet beperkt blijft tot schimmige datingsites; het komt ook voor op platforms zoals Tinder en Happn. Anthony en zijn vriendin hebben zelf maandenlang een relatie gehad met een datingfraudeur, genaamd David. Zijn vriendin deed zich voor als Marianne, een weduwe, en David beet. Gedurende drieënhalve maand onderhield Marianne intensief contact met David, wat ook leidde tot seksuele verwachtingen. Het tweetal vond een creatieve manier om suggestieve foto's te versturen, wat de intensiteit van hun undercoveroperatie onderstreept.
Deze ervaring was extreem intens, met continu een derde persoon in hun leven die aandacht eiste. Ze werden ook door andere oplichters voor de gek gehouden, wat resulteerde in een complexe, omgekeerde catfish-situatie. Zelfs een huwelijksaanzoek werd gedaan aan Anthony's vriendin.
Anthony's Fascinatie en Journalistieke Aanpak
Anthony's fascinatie voor de duistere kant van het internet en cybercrime begon later, na een eerdere fascinatie voor het boek De Griezelbus en horrorfilms. Hij ziet cybercrime als een nieuwe tak met talloze mogelijkheden voor onderzoekstechnieken en verhalen. Als onderzoeksjournalist past hij participerende journalistiek toe, waarbij hij zich volledig in een onderwerp vastbijt totdat hij zijn doel bereikt.
Bait is niet alleen een boeiende en vermakelijke serie, maar prikkelt ook het rechtvaardigheidsgevoel van de kijker. Anthony's tip voor het omgaan met mogelijke oplichting is simpel maar krachtig: "Vertrouw op je onderbuik." Veel slachtoffers geven aan dat ze een waarschuwend stemmetje hadden, maar er niet naar luisterden.
Uitzendinformatie
'Bait' is te zien op NPO 3 op donderdag 14 en 21 januari om 21:00 uur, en op donderdag 18 en 25 maart om 21:55 uur. De eerste aflevering, die op 18 maart werd uitgezonden, ging over phishing, een vorm van internetfraude waarbij helaas nog veel mensen, zowel jongeren als ouderen, intrappen.
De Drie Afleveringen
De serie bestaat uit meerdere afleveringen, waarbij elke aflevering een specifiek type oplichting behandelt:
- Aflevering 1: Helpdeskfraude
- Aflevering 2: Datingfraude
- Aflevering 3: Phishing
In de aflevering over phishing brengt het team van Anthony de wereld van deze fraude in kaart en jaagt op de criminelen achter de phishing-sites. Door observatie, achtervolging en confrontatie proberen ze de phishing-netwerken te ontrafelen, van de 'geldezels' tot de personen achter de sites en sms'jes. Dit speurwerk heeft geleid tot verschillende aanhoudingen en nieuwe politieonderzoeken.
tags: #bait #npo #aflevering #3