Veel vrouwen worden geconfronteerd met een jong, slank en strak schoonheidsideaal en maken zich er zorgen over dat ze niet aan dat ideaal kunnen voldoen. Documentairemaakster Sunny Bergman vraagt zich af in wiens belang deze zorgen van haar en andere vrouwen zijn en wat er op het spel staat. Haar film Beperkt Houdbaar, die in september 2007 door VPRO werd herhaald, onderzoekt de maatschappelijke druk rondom uiterlijk en schoonheid.
De Film en de Kritiek
In haar film uit Bergman kritiek op de Nederlandse tijdschriften die massaal het programma Photoshop gebruiken. Met Photoshop is het mogelijk foto's dermate aan te passen dat ze er zeer overtuigend en mooi uitzien, terwijl ze niet overeenkomen met de werkelijkheid. Dit leidt ertoe dat vrouwen, en met name jonge meisjes, onzeker worden omdat ze zich spiegelen aan onrealistische beelden. De druk om mooi te zijn lijkt in onze cultuur steeds belangrijker te worden, waarbij perfectie boven natuurlijke uitstraling wordt gesteld. Iemand die "gewoon zichzelf is en er uitziet als een normale vrouw" hoort er tegenwoordig niet meer bij.
In september 2007 deden een aantal bladen mee aan Bergmans ‘Photoshopvrij’-actie. Of foto's wel of niet bewerkt waren, was dan te zien aan een logo. Echter, het Photoshopvrij-label wordt in de context van de film als gekleurd en manipulatief in zijn naamgeving beschouwd, aangezien Photoshop ook voor vele niet-cosmetische beeldaanpassingen wordt gebruikt, zoals het vrijstaand maken van beelden of het corrigeren van lensvervorming.
Persoonlijke Zoektocht en Confrontatie
Net als in haar vorige films, laat Bergman zich in Beperkt Houdbaar inspireren door haar persoonlijke leven. Op 34-jarige leeftijd ervaart ze de angst om niet meer aantrekkelijk te zijn, terwijl ze tegelijkertijd boos is dat vrouwen voortdurend op hun uiterlijk worden beoordeeld. Deze innerlijke tegenstrijdigheid vormt de drijfveer voor een filmische zoektocht door een wereld waarin vrouwen na hun 35ste als "niet langer houdbaar" worden beschouwd. De cosmetische industrie speelt hier gretig op in en wijst vrouwen op vermeende tekortkomingen, van kraaienpootjes tot hangborsten.
Bergman onderwerpt zich aan een kritische blik van plastische chirurgen, die graag "het mes in haar" zouden willen zetten. Ze gaat ook verhaal halen bij glossy's, zoals de Cosmopolitan, en vraagt zich af waarom deze bladen zoveel aandacht besteden aan het uiterlijk, terwijl ze tegelijkertijd prediken dat vrouwen zelfstandig en vrijgevochten moeten zijn.
Om grondig onderzoek te doen naar de invloed van de eisen aan uiterlijk die de maatschappij stelt, bezoekt Sunny Bergman niet alleen hoofdredacteuren van glossy bladen en een schoonheidsbeurs, maar ook de bekende plastische chirurg Dr. Matlock in Los Angeles. Deze scène is een van de meest indrukwekkende delen van de film, omdat hierin de extremen van de plastische chirurgie en de bereidheid van mensen om er perfect uit te zien, duidelijk worden. Wanneer Bergman de chirurg vraagt of ze er mooi uitziet en wat er aan haar veranderd zou kunnen worden, krijgt ze een opsomming van een tiental mogelijke operaties, gepresenteerd alsof het de normaalste zaak van de wereld is.
Maatschappelijke Druk en Gevolgen
De film toont ook confronterende beelden, zoals die van een vagina-operatie, wat voor kijkers die hier gevoelig voor zijn, geen prettige kijkervaring is. Het laat zien hoe foto's worden bewerkt voordat ze in een tijdschrift verschijnen, wat verklaart waarom veel meisjes onzeker worden. Presentatrices boven de 25 gebruiken vrijwel allemaal botox of doen hun uiterste best om hun voorhoofd niet te bewegen om fronsrimpeltjes te vermijden. Zelfs een klein rimpeltje dat zichtbaar wordt bij het boos kijken, kan al reden zijn voor een ingreep.
De documentaire stelt de vraag of deze hype rond uiterlijkheden moet veranderen voordat het echt dramatische vormen aanneemt. Hoewel Bergmans intenties goed zijn en ze duidelijk laat zien dat de druk rondom uiterlijk uit de hand loopt, wordt getwijfeld of de film zijn doel bereikt. Er is een risico dat jonge meisjes die de film zien, hierdoor juist onzeker worden of op ideeën worden gebracht. De film wordt gezien als een kwestie van "slapende honden wakker maken".
Het initiatief van de film is goed en het verhaal wordt leuk gebracht, mede door de kwetsbare opstelling van Sunny Bergman zelf. Het uiteindelijke doel, dat mensen weer gewoon zichzelf kunnen zijn in plaats van kopieën van fotomodellen te worden, zal de tijd leren. De schoonheidsindustrie vaart er wel bij en jaarlijks wordt er in Nederland voor 2,3 miljard euro aan schoonheidsproducten verkocht. In Amerika zijn kostbare ingrepen als vaginacorrecties, laserverjongingen en Braziliaanse bilverstevigingen gemeengoed geworden. Dr. Matlock verdient in Los Angeles naar verluidt 350 duizend dollar per maand aan de onzekerheden van vrouwen over hun vagina, borsten en billen.
Tegenvoorbeelden en Duurzaamheid van Schoonheid
De documentaire belicht ook enkele tegenvoorbeelden, plekken waar vrouwenlichamen gevrijwaard blijven van commerciële druk. Marokkaanse vrouwen in een hammam worden geconfronteerd met diverse lichamen met verschillende vormen, bobbels en rimpels. Ook de lerares buikdansen moedigt haar studenten aan om hun lichaam te accepteren: "We all have fat. Use the fat." De vraag is echter hoe lang deze bastions stand kunnen houden tegen de oprukkende commercialisering van schoonheidsgeweld.
Beperkt Houdbaar is een ontluisterende documentaire die, hoewel het niets nieuws vertelt, door zijn confronterende en participatieve aanpak de kijker met de neus op de feiten drukt. Uiterlijke schoonheid is nog nooit zo dominant geweest in onze maatschappij. De film duurt 00 minuten.
tags: #beperkt #houdbaar #sunny #bergman #uitzending #gemist