In de periode tussen 1886 en 1904 kende Gent de aanwezigheid van rondreizende filmexploitanten die hun voorstellingen gaven op de Gentse foiren. Deze buitenlandse foorkramers vertoonden beelden als attractie, gebruikmakend van technieken zoals de camera obscura, cosmorama, diorama of panorama.
Tegen 1896 evolueerde de vertoning van films aanzienlijk. Films konden nu op een scherm worden geprojecteerd met behulp van diverse projectietechnieken, waaronder de kinetoscoop en de cinematograaf. Naast de foiren werden films ook vertoond in variététheaters en verzuilde zalen. Tegen het einde van de 19e eeuw werd het voor filmexploitanten aantrekkelijk om vaste entertainmentzalen te openen, aangezien deze niet gebonden waren aan specifieke seizoenen of publiekstypes. De eerste grote filmvertoningszalen vestigden zich rond het Zuidstation.
De Opkomst van Vaste Bioscopen en Regelgeving
Op 13 juli 1908 trad een nieuw Koninklijk Besluit in werking dat gericht was op de veiligheid in filmvertoningszalen. Dit besluit volgde op een reeks ernstige ongevallen die zowel in binnen- als buitenland plaatsvonden.
Een belangrijke mijlpaal was de opening van Oud Gent in januari 1911. Dit was de eerste vaste bioscoop in de stad en vestigde zich aan het huidige Woodrow Wilsonplein. Later werd de naam gewijzigd in Century, en de bioscoop sloot uiteindelijk zijn deuren in 1985.
Het jaar 1912 zag de opening van maar liefst tien nieuwe filmzalen in Gent. Echter, de Eerste Wereldoorlog bracht aanzienlijke hinder met zich mee voor de Belgische filmcultuur. De chaotische eerste maanden van de bezetting leidden tot problemen met de aanvoer van films en strenge censuurmaatregelen, waardoor veel bioscopen genoodzaakt waren te sluiten. Het ontspanningsleven viel hierdoor nagenoeg stil.
Gouden Jaren en de Impact van de Economische Crisis
De periode tussen de twee wereldoorlogen, ook wel het interbellum genoemd (1919-1939), markeerde een bloeiperiode voor de bioscoopbezoeken in Gent. Dit was mede te danken aan de invoering van nieuwe sociale wetten. In 1923 opende de Nieuwe Cirk, een ruime multifunctionele zaal met een capaciteit van 3400 zitplaatsen.
Le Capitole werd in 1932 geopend als filmzaal. De zaal werd destijds modern ingericht en groeide uit tot een van de grootste cinemazalen van België. Op vrijdag 7 februari 1930 vond in de Majestic de eerste vertoning van een geluidsfilm plaats in Gent, gericht op een burgerlijk publiek.
Ondanks dat filmbezoek een populaire vorm van ontspanning bleef, die het hele jaar door betaalbaar entertainment bood, begon de wereldwijde economische crisis vanaf 1930 ook in België voelbaar te worden. Als reactie op de depressie begonnen filmexploitanten na te denken over een meer gebalanceerd filmprogramma. Ze breidden hun aanbod uit met onder andere korte films, animatiefilms en documentaires.
Tussen 1933 en 1936 telde Gent 29 bioscopen, waarvan 10 in het centrum, 10 in de wijken en 9 in de randgemeenten.
De Tweede Wereldoorlog en de Na-oorlogse Periode
In mei 1940 moesten de meeste bioscopen hun deuren sluiten vanwege het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Tussen 1941 en 1943 heropende echter de helft van de zalen, zij het onder strikte voorwaarden van de Duitse bezetter. Bioscoopeigenaren moesten zich aansluiten bij de "Belgische Syndicale Kamer van Filmverhuurders" en toestemming verkrijgen van de Propaganda Abteilung Belgien. Een lange lijst van verboden films was van kracht, en het vooroorlogse dubbelprogramma, waarbij een recente hoofdfilm werd gecombineerd met een minder belangrijke film, werd verboden. De filmvertoningen werden omgevormd tot een drieledige ervaring: een filmjournaal met positief nieuws over Duitsland, gevolgd door een educatieve documentaire of cultuurfilm, en ten slotte de hoofdfilm. Bioscopen met een katholieke of socialistische inslag werden overgenomen of gesloten. De Cinema Capitole wijzigde zijn naam naar het meer Germaans klinkende Capitool.
Na het einde van de Tweede Wereldoorlog telde Gent nog 25 bioscopen. Van 1945 tot 1961 braken gouden tijden aan voor bioscopen in heel het land, met een dominante rol voor Amerikaanse films.
Diversificatie en Concurrentie
Begin jaren 1950 waren er 23 bioscopen in het centrum van Gent en 9 daarbuiten. Slechts twee bioscopen konden meer dan 1500 stoelen herbergen; het merendeel had tussen de 500 en 750 zitplaatsen. In de Veldstraat bevonden zich vijf cinemazalen: de Eldorado, de Majestic, de Plaza, de Casino en de Savoy. Andere filmzalen in het centrum waren het Coliseum en de Capitole (1663 plaatsen) aan de Zuid, en De Vooruit, de tweede grootste bioscoop van Gent.
Verder waren er bioscopen zoals de Leopold op het Sint-Pietersplein en de Royal in de Sleepstraat. Ook waren er diverse wijkbioscopen, waaronder de City in de Noordstraat, de Novy in de toenmalige Peterseliestraat (huidige Boerderijstraat in de Brugse Poort) en de Ganda in de Bevrijdingslaan.
Veel van deze bioscopen waren "verzuilde" zalen, gekoppeld aan politieke stromingen. Zo werden de Cameo, de Vooruit en de Verbroedering (later Rio) geassocieerd met de socialistische beweging. De Plaza, thans de Sphinx, had een link met de liberalen. Vijf kleinere bioscopen in de buitenwijken stonden bekend als katholiek, waaronder de Casino, de Nova en de Pax. Het politieke karakter was echter relatief, aangezien het filmaanbod de voornaamste aantrekkingskracht was.
Vanaf 1953 won de televisie aan populariteit. De toenemende mobiliteit en welvaart zorgden voor een verandering in de vrijetijdsbesteding van de bevolking. Binnen tien jaar sloot een derde van de bioscopen door dalende bezoekersaantallen, ondanks een gemiddelde zaalcapaciteit van 580 plaatsen. Vooral de kleinere wijkbioscopen kwamen in de problemen; sommigen moesten sluiten of werden omgevormd tot arthouses.
De filmindustrie reageerde door de kwaliteit te verbeteren met technieken als breedbeeld en betere geluidskwaliteit. De investeringen in nieuwe projectoren en bredere schermen waren aanzienlijk. In de jaren 1960 sloten bioscopen als Agora, Lido, Forum, City, Metropole en Rio hun deuren.
Moderne Ontwikkelingen en het Einde van de Grote Zalen
De bioscooparchitectuur onderging een verschuiving naar meer functionaliteit. Om het rendement te verhogen, werden bioscopen opgesplitst in meerdere kleinere zalen. De Plaza werd overgenomen door N.V. Calypso en omgevormd tot Calypso I, II en III.
In 1981 opende Decascoop Gent aan Ter Platen, een groot bioscoopcomplex dat aanvankelijk vier schermen had en een jaar later uitbreidde tot twaalf schermen, met een totale capaciteit van ruim 3000 zitplaatsen. Decascoop maakte deel uit van de Kinepolis-groep. Twee jaar later was Decascoop Gent al goed voor 73% van de verkochte filmtickets in Gent. Dit zette de druk op de laatste kleine bioscopen in Gent, waardoor in de jaren 1980 een aanzienlijk aantal failliet ging. Slechts twee sekscinema's en twee centrumzalen konden overleven.
Op 24 juli 1986 ging Calypso failliet, maar heropende kort daarna onder de naam Sphinx. In 1981 sloot Studio Skoop, om twee jaar later na renovaties en uitbreidingen heropend te worden door Walter Vander Cruysse. Beide bioscopen functioneerden in 2025 als arthouse-bioscopen.
Op 23 december 2025 sloot Studio Skoop definitief de deuren omdat de uitbater met pensioen ging en er geen overnemer werd gevonden. Begin maart 2026 werd echter bekendgemaakt dat Studio Skoop in de zomer van 2026 zou heropenen na verfraaiingswerken en aanpassingen aan de brandveiligheid. De cinema werd overgenomen door Lumière, met financiële steun van het Gents stadsbestuur.
Cinema Rio, in de Brugse Poort, die in de jaren 1960 de deuren sloot, werd in 2017 kleinschalig heropend door een groep buurtbewoners. De uitbating gebeurt door vzw De Koer. In de Brugse Poort bevindt zich ook de kleine bioscoop Ciné Mangiare, waar een maaltijd is inbegrepen bij het filmticket.
Culturele Evenementen en Hedendaagse Initiatieven
In 2011 werd op de Bijloke-site, door de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Gent, de KASK-Cinema geopend.
In 1974 vond 'Het Eerste Internationaal Filmgebeuren van Gent' plaats. Ondanks het aanvankelijke succes, kampte het festival in 1978 met organisatorische en financiële problemen. In 1979 werd een vzw opgericht die het festival de nodige steun bood. Met de komst van het Decascoop-complex in 1981 kon het filmfestival verder uitbreiden. De vzw veranderde in 1983 zijn naam in 'Internationaal Filmgebeuren van Vlaanderen-Gent'. In 2013 vierde het festival zijn veertigste editie en kreeg het de nieuwe naam Film Fest Gent.
Hedendaagse initiatieven zoals het Made in China Festival, dat hedendaagse Chinese cinema brengt, en speciale vertoningen zoals de ontbijtfilm bij Sphinx, de Oscar-winnaars die opnieuw worden vertoond, en het Generations-programma dat jong en oud samenbrengt, tonen de voortdurende dynamiek van het Gentse filmlandschap.