De eerste Pride Parade ter wereld vond plaats in New York, een jaar na de Stonewall-rellen. Deze rellen, die eind juni 1969 plaatsvonden in de wijk Greenwich Village, ontstonden bij de ontruiming van de homobar The Stonewall Inn door de politie. Zeven jaar later, in Nederland, organiseerde de Internationale Lesbische Alliantie de eerste grote demonstratie. Dit evenement groeide uit tot een jaarlijks terugkerende gebeurtenis, die sinds 1979 bekend staat als Roze Zaterdag en telkens in een andere stad wordt gehouden.
De Amsterdam Pride was oorspronkelijk een initiatief van homohoreca-ondernemers verenigd in Gay Business Amsterdam (GBA). Het doel was om Amsterdam als uitgaansstad voor de homogemeenschap te promoten en de vrijheid en diversiteit van de stad te vieren, een ethos dat nog steeds in het DNA van het festival verankerd zit. In de loop der jaren is er veel emancipatoire inhoud aan de Pride toegevoegd. Het festival is geëvolueerd van een eendaags evenement tot een internationaal bekend LHBT-festival dat de diversiteit van de LHBT-gemeenschap belicht door middel van sport, kunst, cultuur, roze kerkdiensten, manifestaties in verschillende stadsdelen en speciale evenementen zoals Lesbian, Senior en Trans Pride.
De veiligheids- en crowdmanagementkosten zijn sinds het drama tijdens de Love Parade in Duisburg in 2010 meer dan verviervoudigd, terwijl het aantal schouders om deze lasten te dragen meer dan gehalveerd is. Tegelijkertijd bevindt het homo-activisme zich in een fase waarin de focus verschuift van politiek naar werkgevers en sportbonden. Dit gebeurt vaak van binnenuit, en de resultaten hiervan zijn de laatste jaren zichtbaar in de botenparade, met de deelname van trotse roze werknemersverenigingen van multinationals.
De Ontstaan van de Canal Parade
Met de hoop de Gay Games naar Amsterdam te halen, ontwikkelde Gay Business Amsterdam (GBA) begin jaren negentig het plan voor een botenparade op de Amsterdamse grachten. Op 3 augustus 1996 voeren meer dan 85 praalboten met trotse deelnemers mee tijdens de allereerste Gay Pride Canal Parade. Amsterdam toonde zich als een stad van tolerantie en de 'hoofdstad van de Europese homobeweging'. Sindsdien is het evenement een jaarlijks terugkerend hoogtepunt dat steeds meer toeschouwers trekt.
Televisie en Media-aandacht door de Jaren Heen
In 1996 werd de eerste parade voornamelijk belicht door het Journaal en het Jeugdjournaal. Joop van Zijl meldde destijds dat deelnemers aan de eerste parade een soort 'zedenlijkheidsverklaring' moesten ondertekenen om obsceniteiten te voorkomen. Dit was naar verluidt een reactie op een vergelijkbare optocht in 1994, waar openlijk met dildo's werd gewerkt.
De openingsceremonie van de Gay Games 1998 in Amsterdam werd uitgezonden door de NOS, met Humberto Tan die verslag deed vanuit de Amsterdam Arena en terugblikte op de Canal Parade van dat jaar. Voor het programma Het roze rijk sprak Sam Jones met toeschouwers over de feestelijke optocht en de vaak schaars geklede homoseksuelen.
In 2007 ontstond veel ophef toen Danny Hoekzema opriep tot meer aandacht voor jonge homoseksuelen en zijn wens uitte om met een jongerenboot deel te nemen aan de Gay Pride Parade. Verschillende actualiteitenprogramma's schonken aandacht aan deze jongeman.
De wisselwerking tussen homoseksualiteit en geloof, zowel binnen het Christendom als de Islam, is een thema dat regelmatig de media-aandacht voor de Gay Pride kleurt. In 2001 toonde het Journaal hoe Arabische homoseksuelen zich nadrukkelijk profileerden tijdens de Gay Pride, als reactie op de uitspraken van de Rotterdamse imam el-Moumni, die homoseksualiteit veroordeelde.
In de turbulente periode rond de moorden op Theo van Gogh en Pim Fortuyn werd de Gay Pride in de media aangehaald tijdens discussies over de tolerante samenleving. Homoacceptatie in Nederland leek onder druk te staan, gevoed door incidenten waarbij homo's werden mishandeld door voornamelijk allochtone jongeren.
In de jaren die volgden, namen steeds meer bedrijven en instanties deel aan de parade. Medewerkers van ABN/Amro, Shell en TNT voeren mee, evenals Nederlandse militairen en bekende sporters. PvdA-minister Ronald Plasterk nam zijn hoed af voor het publiek van de Gay Pride ter ondersteuning van zijn nota 'Gewoon homo zijn'. Ook collega-politici van het CDA en GroenLinks waren aanwezig. Omroepen als BNN en LLiNK voeren mee en verzorgden radiouitzendingen vanaf de Gay Pride. Voor de editie van 2010 kondigde de AVRO aan deel te nemen.
In de beginjaren werd de Gay Pride in de media voornamelijk gepresenteerd als een extravagant homofeest, met fitnessfiguren in leer en met bontgekleurde boa's die losgingen op pompende housemuziek. In de loop der jaren verschoof de aandacht meer naar de ontwikkeling van de homocultuur in Nederland, het homo-zijn in andere culturen en de acceptatie van homo's en lesbiennes in een veranderende samenleving.
De Gay Pride won aan populariteit, maar leek door de media steeds meer te worden ingezet als een kenmerk van de homo-cultuur. Dit beeld kon stigmatiserend werken, zoals bleek na een item in het Journaal over geweld tegen homo's in november 2008, waarin beelden van de Canal Parade werden getoond. Dit leidde tot veel boze reacties. De Ombudsman schreef aan de NOS-redactie dat het gelijkstellen van homoseksualiteit aan de uitingen op de Gay Parade foutief is, aangezien veel homo's zich daar niet in herkennen.
Er was aandacht voor de Gay Games en ook voor de Canal Parade. De jaarlijkse homo-parade in Amsterdam, in het kader van Gay Pride, trok destijds zo'n 150.000 toeschouwers. Er was een studiogesprek met Henk Krol, hoofdredacteur van de Gaykrant, over de commotie binnen het Vaticaan naar aanleiding van het World Gay Pride Festival in Rome, waarbij thema's als homo-emancipatie en extremiteiten aan bod kwamen.
Tijdens de jaarlijkse Gay Pride botenparade door de Amsterdamse grachten profileerden Arabische homoseksuelen zich nadrukkelijk. De achtste editie van de Gay Parade in Amsterdam trok ruim 300.000 bezoekers. Een enquête van Reporter wees uit dat bijna de helft van de Nederlanders voorstander was van het stopzetten van migratie om de Nederlandse cultuur te behouden.
Gay Business Amsterdam, de organisator van de jaarlijkse Gay Pride, was woedend op het bestuur van het stadsdeel Amsterdam-Centrum, onder andere omdat er een muziekvergunning werd verleend voor een privéfeestje van de homoseksuele zwemvereniging Upstream langs de route van de Gay Pride.
Archiefmateriaal van de Gay Pride werd ingezet tijdens een gesprek over de Nederlandse traditie van tolerantie die zwaar onder druk stond in de samenleving. In Nederland was traditioneel veel bespreekbaar: het homohuwelijk en de islam, prostitutie en softdrugs, abortus en euthanasie. In 2005 werd Chris Crain, hoofdredacteur van het Amerikaanse homomagazine 'The Washington Blade', mishandeld in Amsterdam toen hij hand in hand met zijn vriend liep.
Steeds vaker kwamen er meldingen binnen bij homobelangenorganisaties, waaronder het COC, van discriminatie en geweld tegen homoseksuele asielzoekers in Nederlandse asielzoekerscentra. D66 pleitte voor betere opvang van deze asielzoekers.
De directeur van Gay Business Amsterdam, Siep de Haan, lag al jaren in de clinch met de gemeente Amsterdam en diverse instanties over de organisatie van de 'Gay Pride'.
De Gay Pride, een festival voor homoseksuelen in Amsterdam, ging van start. De Canal Parade werd succesvol verlopen. In deze aflevering werd aandacht besteed aan de onverschilligheid, gesymboliseerd door het varken. De Gay Pride is een jaarlijks festijn in Amsterdam waarbij de vrijheid van homo's om zich als homo te laten kennen wordt gevierd.
In een serie reportages voerden orthodoxe moslimzussen gesprekken met mensen over gevoelige thema's. Aan tafel kwam onder andere drugsgebruik in de homo-scene aan bod.
Een reportage volgde SM-meester Rajko bij het bezoeken van populaire homo-ontmoetingsplekken in Amsterdam, waaronder een gay-sekscinema, een cruising area en een darkroom.
In een discussieprogramma over maatschappelijke thema's werd de stelling besproken: 'De overheid moet homoseks in het openbaar beschermen'. Homoseksuelen in islamitische landen worden vaak verstoten en kunnen ter dood veroordeeld worden, waardoor zij naar Nederland vluchten waar homoseksualiteit geaccepteerd is.
Het eerste weekend van augustus is traditioneel het weekend van de Gay Pride in Amsterdam, met als hoogtepunt de botenparade. In 2006 lag de nadruk op de positie van homoseksuelen in Oost-Europa. De Amsterdamse wethouder Tjeerd Herrema opende de Gay Pride.
De Canal Parade, de grootste publiekstrekker van de Amsterdam Gay Pride, stond op het punt te beginnen. De homo-manifestatie Gay Pride beleeft ieder jaar haar hoogtepunt met de traditionele botentocht door de Amsterdamse grachten. Het was weer een uitbundig feest.
Filip van As, wethouder ChristenUnie Leiden, en Frank van Dalen, COC-voorzitter Nederland, gaven hun mening over de standpunten van de ChristenUnie ten aanzien van levensbeschouwelijke vraagstukken als euthanasie, abortus en homo-emancipatie.
De 12-jarige Danny Hoekzema, die homoseksueel is, wilde aandacht vragen voor jonge homo's die volgens hem genegeerd worden. Hij bedacht dat hij met een jongerenboot wilde meevaren in de Gay Pride.
Voor het eerst namen militairen in uniform deel aan een parade van en voor homoseksuelen, de 'Gay Pride' in Bergen op Zoom.
Schrijver Abdellah Taïa, wiens homoseksualiteit in Marokko bij wet verboden is, woont inmiddels in Parijs.
Een groep homoseksuelen uit Letland, Oekraïne en Kazachstan bezocht Amsterdam aan de vooravond van de Gay Pride, waar zij een rondvaart door de grachten kregen.
Voor het eerst namen gemeente-ambtenaren en twee wethouders deel aan de bootparade van homoseksuelen in Amsterdam.
De deelname van de 14-jarige homoseksuele Danny Hoekzema aan de Gay Pride in de Amsterdamse grachten kreeg aandacht. Er waren bedenkingen van de gemeente Amsterdam ten aanzien van een boot met minderjarige homo's, wat uiteindelijk leidde tot een compromis waarbij ouders mee moesten varen.
De 12e editie van de Gay Pride in Amsterdam, met de Canal Parade, stond in het teken van tolerantie, vanwege het toenemend geweld tegen homoseksuelen in Nederland. Deelnemers protesteerden tegen dit geweld.
Tijdens de Gay Pride werden homoseksuelen mishandeld. Cijfers van de stad Amsterdam toonden aan dat het geweld tegen homoseksuelen in de stad, die juist bekend staat om haar tolerantie, toenam.
Fractievoorzitters liepen stage bij EénVandaag om onderwerpen te belichten. Femke Halsema, GroenLinks-fractievoorzitter, koos het onderwerp en hield interviews.
Oebele Kooistra, organisator van de Gay Pride, nam deel aan een themaprogramma over de grenzen aan vrijheden in Nederland, met een focus op de buitensporige aandacht voor seksualiteit in de media en maatschappij.
De documentaire over de 14-jarige Danny Hoekzema, die homoseksueel is en iets wil organiseren voor jonge homo's, leidde tot het idee van een jongerenboot in de Gay Pride.
Uit een enquête bleek dat D66 en Trots op Nederland (TON) het populairst waren onder homoseksuelen, waarbij stemgedrag werd geleid door de standpunten van politieke partijen over homo-emancipatie en homorechten.
De Gay Pride 2008 ging van start, met als hoogtepunt de beroemde botenparade door de Prinsengracht.
In het kader van de Gay Pride ging verslaggever Frank van der Lende op zoek naar homoseksualiteit in het dierenrijk. Dierentuin Artis gaf rondleidingen met aandacht voor homoseksualiteit bij dieren.
Voor het eerst namen leden van het kabinet, burgemeester Job Cohen en homoseksuele christenen deel aan de Canal Parade van de homo-manifestatie Gay Pride.
De Amsterdam Gay Pride wordt jaarlijks gehouden in het eerste weekend van augustus. Het hoogtepunt is de Canal Parade, een bonte stoet van boten die op de eerste zaterdag van augustus door de Amsterdamse grachten vaart. De stelling werd besproken: 'Het is een goed signaal dat politici meevaren met de Gay Pride'.
De eerste Gay Pride-manifestatie in Amsterdam in 1996 kwam bijna tot afblazen. De organisatie overwoog het evenement af te blazen, mede door de vraag hoe bloot het zou zijn en of kinderen mee konden.
De reportage 'De jakhalzen' onderzocht het klimaat voor homoseksuelen in Amsterdam, naar aanleiding van het bericht dat een televisiezender voor homoseksuelen niet doorging.
Ahmed Marcouch, stadsdeelvoorzitter Amsterdam-Slotervaart, vertelde over discriminerende incidenten met geweld tegen homoseksuelen in zijn stadsdeel, de positie van allochtone homoseksuelen en het taboe op homoseksualiteit binnen de islamitische gemeenschap.
Evolutie en Huidige Status van Pride Amsterdam
De Pride Amsterdam is een meerdaags evenement met een homocultureel karakter. Het hoogtepunt is de Canal Parade, een bonte stoet van boten die op de eerste zaterdag van augustus door de grachten vaart. Oorspronkelijk ging de tocht van het Westerdok via de Prinsengracht, Amstel, Zwanenburgwal en Oudeschans naar het Oosterdok. Jaarlijks komen honderdduizenden bezoekers op dit evenement af, waardoor het een van de drukst bezochte publieksevenementen van Nederland is. De Canal Parade wordt rechtstreeks uitgezonden op een Nederlandse publieke tv-zender. De betrouwbaarheid van de bezoekersaantallen staat echter ter discussie.
In 2008 werd de Amsterdam Gay Pride in de Verenigde Staten uitgeroepen tot de beste Gay Pride-viering van Europa, en in 2018 werd de Amsterdamse Pride verkozen tot Beste Publieksevenement van Nederland. Sinds 2019 is Pride Amsterdam bijgeschreven in de Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed Nederland.
Anders dan de naam doet vermoeden, had dit evenement oorspronkelijk niet het demonstratieve protestkarakter van de Gay Pride Parades elders in de wereld. De eerste grote homodemonstratie in Amsterdam vond plaats in 1977, georganiseerd door de actiegroep Lesbian Nation. Deze was gericht op internationale solidariteit en tegen de antihomo-campagne van Anita Bryant. Dit evenement groeide uit tot de jaarlijkse Roze Zaterdag, die vanaf 1981 in verschillende steden werd gehouden.
In 1994 viel de Roze Zaterdag voor het eerst weer in Amsterdam samen met de derde EuroPride, die financieel een debacle werd. Om de goede naam van Amsterdam als homo-uitgaanscentrum hoog te houden, werd in 1996 voor het eerst de Amsterdam Pride gehouden. Dit evenement, bedacht en georganiseerd door Gay Business Amsterdam (GBA), was niet bedoeld als demonstratie, maar als feest om vrijheid en diversiteit te vieren. Het idee voor een botenparade kwam voort uit het bidbook uit 1992 voor de Gay Games van 1998.
Tegelijk met de Gay Pride vond in 1998 de vijfde editie van de Gay Games in Amsterdam plaats. De Gay Games V begonnen met de Canal Parade, die zowel het grote publiek als buitenlandse deelnemers en bezoekers aansprak. De officiële openingsceremonie werd door bijna 1 miljoen mensen op televisie gevolgd.
Na het succes van de Gay Games werden vanaf 1999 ook sport- en culturele activiteiten toegevoegd aan de jaarlijkse Amsterdam Pride.
Tot en met 2005 werd Amsterdam Gay Pride georganiseerd door GBA. In 2006 nam de stichting ProGay de organisatie van de botenoptocht over. In 2007 ontwikkelde de gemeente Amsterdam een nieuw logo voor de Amsterdam Gay Pride met het motto "We Are", als tegenhanger van "I Amsterdam". Tegelijkertijd werd de naam "Amsterdam Gay Pride" vervangen door "We Are Amsterdam Pride", maar korte tijd later werd de oude naam hersteld. ProGay nam het nieuwe beeldmerk over, wat leidde tot een zichtbaar nieuwe identiteit met een meer politiek en commercieel karakter van de botenparade.
Begin 2013 werd een nieuw logo ontworpen voor de Amsterdam Gay Pride (AGP). Eind 2013 verlieten enkele medewerkers ProGay om verder te gaan met een eigen stichting Amsterdam Gay Pride (AGP). Kritiekpunten waren onder meer de commercialisering van de botenparade en de deelname van grote bedrijven met hetero's.
Voor de Canal Parade tijdens de EuroPride in 2016 werd de gebruikelijke loting vervangen door een ballotage om alleen de mooiste boten te selecteren.
In maart 2020 kwam de voorzitter van het bestuur, Frits Huffnagel, in opspraak na uitspraken over vluchtelingen.
Vanaf 2017 vond het evenement plaats onder de nieuwe naam Pride Amsterdam, met de boodschap dat het er is "voor iedereen, ongeacht wie je bent en van wie je houdt." De naamswijziging leidde tot een geringere naamsbekendheid, maar een warmer en sympathieker imago.
De Pride Amsterdam duurde ruim een week en omvatte tientallen activiteiten. Een nieuwer onderdeel is de Pride Walk, bedoeld als demonstratie tegen antihomoseksueel geweld. Deze optocht wordt sinds 2012 gehouden.
Tijdens de EuroPride in 2016 ging de Pride Walk van het Vondelpark naar de Dam. In 2017 vond onder de naam 'Pride Park' een festival plaats in het Vondelpark met optredens en activiteiten.
De activiteiten in 2017-2019, zoals de 'Pride Walk' en 'Pride Park', gaven de laatste zaterdag van juli in Amsterdam het karakter van een jaarlijkse 'Amsterdamse Roze Zaterdag'.
In 2023 kreeg het evenement de naam Queer & Pride Amsterdam, georganiseerd door twee organisaties: Queer Amsterdam (QA) en Stichting Pride Amsterdam (SPA). QA, met een meer activistische benadering, richtte zich op gemarginaliseerde groepen.
Voor Queer & Pride Amsterdam in 2023 en 2024 ontving het evenement aanzienlijke subsidies van de gemeente Amsterdam. In 2025 wordt de duur van het evenement verlengd naar een maand.
Op 4 november 2022 werd bekendgemaakt dat de WorldPride in 2026 in Amsterdam wordt georganiseerd. De WorldPride is een van de grootste lgbtiq-evenementen ter wereld.
Het bezoekersaantal bij de Canal Parade is in de loop der jaren opgelopen tot enkele honderdduizenden. In 2009 trok de botenoptocht een recordaantal van ruim 560.000 toeschouwers. Onderzoek op basis van mobiele telefoongegevens liet echter lagere aantallen zien.
De Pride Amsterdam wordt vergeleken met Koningsdag, waarvoor veel mensen van heinde en verre naar de hoofdstad trekken.
In 2019 ontstond ophef toen tijdens de Pride Walk flyers werden uitgedeeld met de oproep om ook pedofielen onderdeel van de Pride te laten zijn. In 2021 was er onduidelijkheid over de deelname van de protestgroep "We Reclaim Our Pride" aan de Pride Walk, met Palestijnse vlaggen en een spandoek over politiegeweld.
Naar het voorbeeld van de Canal Parade worden sinds 2010 ook in Alkmaar en Utrecht botenparades georganiseerd.
Bij de eerste botenparade in 1996 waren er 45 deelnemers en 20.000 bezoekers. De parade in 1997 stond in het teken van de Gay Games en trok 60.000 toeschouwers. In 1998, toen de Canal Pride gecombineerd werd met de Gay Games, voeren er 75 boten mee.
De Canal Parade kreeg in 1999 nog meer bekendheid, ondanks zware regenval. Voor het laatst deed een boot namens de net afgebrande discotheek Club RoXY mee.
In het nieuwe millennium kwam de Canal Parade onder druk te staan door strengere regels van de gemeentelijke milieudienst. Organisator Siep de Haan vond de regels te streng en vreesde voor het voortbestaan van de Gay Pride vanwege de stijgende gemeentelijke kosten.
In 2001 kreeg de Canal Parade een multicultureel karakter met boten van het Arabische homocafé Habibi Ana en de joodse gemeente Beit Ha'Chidush.
De Canal Parade kreeg wereldwijde belangstelling en trok in 2003 voor het eerst ruim 300.000 bezoekers. Organisator GBA riep op tot meer bloot op de boten als protest tegen de toenemende preutsheid van het bestuur van het Amsterdamse stadsdeel Centrum.
In 2004 uitte organisator Siep de Haan zorgen over het voortbestaan van de Gay Pride vanwege de stijgende gemeentelijke kosten. Uit protest riep hij opnieuw op tot meer bloot en ondeugendere boten.
Recent vond in de Amsterdamse grachten voor de 29e keer de Amsterdam Canal Parade plaats. Journalist Michiel Klaassen schreef een boek over de geschiedenis van de Pride en vertelde erover in het VPRO-geschiedenisprogramma OVT. Hij benadrukte het verschil tussen de Nederlandse tradities van Roze Zaterdag (protest) en de Pride (feest), die in andere landen samenvallen.
Klaassen beschreef hoe de eerste botenparade in 1996 werd georganiseerd door Gay Business Amsterdam en dat de deelnemende bedrijven destijds lokale kroegen waren, geen multinationals. De kuisheidsverklaring was een reactie op de EuroPride van 1994, waar deelname van een lesbisch SM-collectief tot ophef leidde.