Het aantal jonge dakloze mensen dat opvang zoekt, neemt in het hele land toe. Dat blijkt uit cijfers die NOS Stories heeft opgevraagd bij tientallen opvangcentra. De precieze omvang van het probleem is echter moeilijk in te schatten.
De Omvang van Jongerendakloosheid
Mirthe Biemans, adviseur wonen en werken, stelt dat het aantal bekende dak- en thuisloze jongeren tussen de 10 en 12 duizend ligt, maar dat de werkelijke groep waarschijnlijk veel groter is. Jongeren zijn vaak al langere tijd dak- en thuisloos voordat instanties hen opmerken. Dit fenomeen wordt deels zichtbaar in de maatschappelijke opvang, de stap na de nachtopvang, die onder druk staat door minder gesubsidieerde plekken.
Bij het Straatconsulaat in Den Haag ziet projectleider Jeroen van Es een groeiend aantal jongeren tussen de 18 en 25 jaar die dakloos zijn of dreigen te raken. Deze jongeren slapen vaak nog tijdelijk bij vrienden of familie op de bank.
Oorzaken van Dakloosheid onder Jongeren
De oorzaken van dakloosheid bij jongeren zijn divers. Van Es noemt ruzie thuis, verslaving, psychische problematiek, en het verlaten van de jeugdzorg zonder voldoende zelfredzaamheid. Een belangrijk knelpunt is de 18-plusgrens bij jeugdzorg; jongeren die 18 worden, vallen niet meer onder deze hulpverlening, terwijl ze nog niet altijd over een woning en perspectief beschikken.
Hella Masuger van Stichting Zwerfjongeren Nederland (SZN) benadrukt dat jongeren perspectief moeten krijgen. Zij pleit, net als Biemans, voor het afschaffen van de kostendelersnorm, die volgens hen heeft bijgedragen aan de toename van dak- en thuisloze jongeren. Ook moet de bijstand voor deze groep omhoog.
Oplossingen en Beleidsvoorstellen
Er worden verschillende oplossingen aangedragen om het probleem van jongerendakloosheid aan te pakken.
Rol van Jeugdzorg en Woningcorporaties
Mirthe Biemans stelt dat jongeren uit de jeugdzorg niet mogen worden losgelaten voordat ze een woning en perspectief hebben. De Stichting Zwerfjongeren Nederland (SZN) roept gemeenten op om jongeren op te nemen in de prestatieafspraken die dit najaar worden vastgelegd tussen gemeenten en woningcorporaties. Deze afspraken kunnen dakloosheid voorkomen door betaalbare woonplekken te realiseren, wat jongeren de rust geeft om aan hun toekomst te werken.
Specifieke Opvangvoorzieningen
In Zwolle komt dit jaar nog een jongerenhuis, gericht op dak- en thuisloze jongeren tussen de 18 en 27 jaar. Deze opvangplek, met ruimte voor zo'n vijftien personen, moet een stabiele woonplek bieden met begeleiding, vergelijkbaar met een verlengde jeugdhulp. Het huidige aantal jongeren zonder vaste woonplek in Zwolle wordt geschat op 100 tot 150. Lokale woonconcepten en opvangplekken kampen daar met wachtlijsten van minstens een half jaar.
CDA-fractievoorzitter Laura van de Giessen, een van de initiatiefnemers van het plan voor een alternatief in Zwolle, merkt op dat reguliere opvang soms niet veilig is voor jongeren vanwege de aanwezigheid van volwassenen met verslavingsproblematiek. Dit kan ertoe leiden dat jongeren liever op straat blijven dan de opvang betreden.
Het Nationaal Actieplan Dakloosheid
De overheid probeert dakloosheid terug te dringen met het Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een thuis. Dit plan, waarvoor jaarlijks 450 miljoen euro beschikbaar wordt gesteld, beoogt dat mensen zonder woning sneller hulp krijgen en in aanmerking komen voor een stabiele woning. Het idee is om eerst een huis te bieden, en daarna de rest van het leven op orde te krijgen.
Onderzoekers van de Hogeschool Utrecht en het Kansfonds doen de zogenoemde Ethos-telling om een beter beeld te krijgen van dakloosheid, inclusief verborgen vormen zoals slapen bij vrienden of familie. Uit de derde telling bleek dat een derde van de daklozen in de onderzochte regio's jonger is dan 27 jaar. In Zwolle en Ede wordt een toename gezien van economische daklozen: mensen die wel werken, maar geen dak boven hun hoofd hebben.
Uitdagingen en Knelpunten
Tekort aan Betaalbare Woningen
Een van de grootste obstakels bij de uitvoering van het Actieplan is het tekort aan betaalbare woningen. Gemeenten en woningcorporaties worstelen met het realiseren van voldoende geschikte huisvesting, met name voor jongeren. Dit leidt ertoe dat jongeren die uit jeugdzorg komen en 18 jaar worden, vaak geen goed vervolgtraject krijgen en op straat belanden.
Gebrekkige Samenwerking en Doorstroom
Nienke Boesveldt, dakloosheidsonderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam, wijst op gebrekkige samenwerking tussen betrokken partijen als een belangrijk obstakel. Hoewel gemeenten afspraken maken met woningcorporaties, weten deze corporaties zorgpartijen die dak- en thuislozen in beeld hebben nog niet altijd goed te vinden. Dit bemoeilijkt de doorstroom naar permanente huisvesting.
Vooroordelen en Zichtbaarheid
Er bestaan nog steeds veel vooroordelen over daklozen, wat de hulpverlening bemoeilijkt. Verhalen zoals dat van Cacherell, die na een ruzie met haar moeder op straat belandde en moeite had om hulp te vinden omdat opvangcentra niet aansloten bij haar specifieke situatie (vrouw, geen verslaving), illustreren de noodzaak voor meer specifieke en toegankelijke hulp.
Documentaire over dakloosheid: 'Het kan iedereen overkomen'
Conclusie
Jongerendakloosheid is een complex en groeiend probleem in Nederland. Hoewel er initiatieven zijn om de situatie te verbeteren, zoals specifieke opvanghuizen en het Nationaal Actieplan Dakloosheid, blijven er aanzienlijke uitdagingen bestaan. Het tekort aan betaalbare woningen, de gebrekkige doorstroming vanuit jeugdzorg, en de noodzaak voor betere samenwerking tussen verschillende instanties zijn cruciale factoren die aangepakt moeten worden om kwetsbare jongeren een stabiele toekomst te bieden.