Inleiding
De film Van de koele meren des doods, geregisseerd door Nouchka van Brakel, is een Nederlandse productie uit 1982, gebaseerd op de gelijknamige roman van Frederik van Eeden.
Zowel het boek als de film vertellen het verhaal van een burgerlijke vrouw die worstelt met haar seksualiteit en identiteit. Internationaal staat de film bekend onder de titels Hedwig: The Quiet Lakes en The Cool Lakes of Death.
Het Begin van een Tragische Reis
Het verhaal begint in 1869. Hedwig is een jong meisje uit een welgestelde familie. Haar grootste interesse gaat uit naar het lezen van Alice in Wonderland in het Engels, een boek dat haar moeder haar voorlas voordat zij stierf aan tyfus.
Tijdens een bezoek aan het graf van haar moeder ontmoet Hedwig Johan, een jonge man die sterk door haar is gecharmeerd. Hedwig ervaart seksuele fantasieën over hem, die ze niet kan verbergen voor haar streng religieuze familie. Haar gouvernante waarschuwt haar dat ze zondigt en daardoor geen kinderen meer zal kunnen krijgen.
Huwelijk en Ongeluk
Drie jaar later is Hedwig een jonge vrouw. Ze ontmoet Johan opnieuw; hij is inmiddels een arme, ambitieuze kunstenaar. Hij wil met haar trouwen, maar Hedwig vreest hem ongelukkig te maken en kiest ervoor te trouwen met notaris Gerard.
Hun huwelijk is verstoken van passie, aangezien Gerard meer aangetrokken is tot mannen. Hedwigs resulterende ongeluk manifesteert zich al snel in ziekte. Op advies van haar arts probeert Gerard uiteindelijk de echtelijke plichten te vervullen, wat resulteert in een teleurstellende en traumatische ervaring voor Hedwig.
Verdere Tragedies en Nieuwe Liefde
Op een dag ontvangt Hedwig een brief van Johan, waarin hij haar beschuldigt van prostitutie. Wanneer ze hem ontmoet, treft ze zijn lijk aan; hij heeft zelfmoord gepleegd. Hedwig probeert ook een einde aan haar leven te maken, maar wordt tegengehouden door Gerard.
Kort daarna ontmoet ze Ritsaart, een romantische pianist, met wie ze een affaire begint. Tijdens een gepassioneerde nacht met Ritsaart ervaart Hedwig voor het eerst echt genot van seks en besluit ze Gerard te verlaten.
Gerard, verteerd door jaloezie, beraamt een plan om Ritsaart te vermoorden wanneer deze op bezoek komt. Hun confrontatie wordt echter onderbroken wanneer ze water langs de muren van het huis zien stromen. Ze rennen naar boven en vinden Hedwig in de badkamer met een doorgesneden pols.
Op Reis en Verder Ongeluk
Hedwig gaat op tournee met Ritsaart naar Engeland en presenteert zich als zijn echtgenote. Dit lijkt aanvankelijk succesvol, maar ze worden uit de maatschappij gesloten wanneer Hedwig bekent zijn minnares te zijn.
Ze verhuizen naar Cobham, Kent, in afwachting van de geboorte van hun eerste kind. Kort voor de bevalling wordt Ritsaart opgeroepen voor zijn eerste muzikale optreden in maanden. Hedwig ondergaat een zware bevalling en baart een dochter, die ze Charlotte noemt.
Psychose en Herstel
Hedwig lijdt aan een postpartumpsychose. In haar waan stopt ze baby Charlotte en haar juwelen in een tas en vertrekt, met de bedoeling terug te keren naar Nederland. In Calais klampt ze zich vast aan een man die ze voor Gerard aanziet. Deze man misbruikt haar waan door haar dure kleren en geld af te nemen, maar slaagt er niet in de tas te bemachtigen die ze stevig vasthoudt. Hij gebruikt een deel van haar geld om haar op de trein naar Parijs te zetten en stapt met haar tas uit terwijl de trein vertrekt.
In Parijs belandt ze in een isolatiecel van een psychiatrische inrichting. Hedwig valt flauw van de honger op straat en wordt naar een ziekenhuis gebracht. Daar krijgt ze hulp van de Franse non zuster Paula, die haar helpt haar verslaving te overwinnen.
Terugkeer en Afsluiting
Wanneer Hedwig weer gezond is, keert ze terug naar Nederland. Ze besluit Joop te bezoeken, die onder de indruk is van haar ontwikkeling. Daar loopt ze Ritsaart tegen het lijf en vertelt hem dat ze altijd van hem zal houden, maar hem niet meer wil zien.
Productie en Conflicten
De film werd geproduceerd door Matthijs van Heijningen, met wie Van Brakel eerder had samengewerkt, met name aan Zwaarmoedige verhalen voor bij de centrale verwarming (1975). Het budget van de film was klein, ongeveer €1,28 miljoen in de huidige valuta, wat leidde tot conflicten tussen Van Brakel en Van Heijningen.
Van Brakel hechtte belang aan artistieke integriteit, terwijl Van Heijningen zich meer richtte op financiële aspecten. Van Heijningen bekritiseerde de regisseur en haar team publiekelijk in een toonaangevend Nederlands filmmagazine door hen "luie amateurs" te noemen, wat resulteerde in een werkonderbreking.