Iedereen kent wel iemand die kanker heeft. Vaak wordt gedacht dat kanker ‘gewoon pech’ is en iedereen het kan krijgen. Toch is dit niet altijd het geval. In sommige families komt kanker vaker voor dan in andere, wat kan duiden op een erfelijke aanleg. Deze aanleg wordt veroorzaakt door een foutje in de genen, waardoor individuen een grotere kans hebben op bepaalde vormen van kanker. Dit kan worden onderzocht met behulp van DNA-onderzoek.
Het is belangrijk om te weten of er erfelijke aanleg voor kanker in uw familie aanwezig is. Als deze aanleg bekend is, kunnen er preventieve maatregelen worden genomen, zoals regelmatige controles die ervoor zorgen dat kanker in een vroeg stadium wordt ontdekt en behandeld. In sommige gevallen kunnen preventieve operaties nodig zijn, waarbij weefsel uit voorzorg wordt verwijderd, zoals borsten, baarmoeder of darmen.
De Campagne ‘Het zit in de familie’
Stichting Erfelijke Kanker Nederland heeft de campagne ‘Het zit in de familie’ gelanceerd om erfelijke aanleg voor borst-, eierstok-, prostaat- en alvleesklierkanker, veroorzaakt door een BRCA-mutatie, onder de aandacht te brengen. Influencers speelden een cruciale rol bij het verspreiden van deze boodschap.
De campagne ‘Het zit in de familie’ is inmiddels afgerond en heeft uitstekende resultaten opgeleverd. Linda Hakeboom benadrukt het belang van deze campagne: "Sommige vrouwen in mijn familie werden al hun hele leven goed in de gaten gehouden en ik… Ik wist van niets." De campagne heeft op een laagdrempelige, maar pakkende manier de Nederlandse bevolking en de doelgroep geïnformeerd over erfelijke aanleg voor kanker, waardoor mensen de regie over hun eigen gezondheid in handen konden nemen. Het succes van de campagne wordt toegeschreven aan het feit dat het thema breed onder de aandacht is gebracht, wat heeft bijgedragen aan de bewustwording rondom erfelijke aanleg voor borst-, eierstok- en prostaatkanker. De content was persoonlijk en sloot goed aan bij de leefwereld van de achterban. De vele reacties aan Borstkankervereniging Nederland, Stichting Erfelijke Kanker Nederland en Stichting Olijf laten zien dat mensen aan het denken zijn gezet en tot actie zijn overgegaan.
Wat is een BRCA-mutatie?
Veel mensen denken dat kanker iedereen kan overkomen als ‘gewoon pech’. Echter, in sommige families komt kanker vaker voor. Dit kan het gevolg zijn van een genmutatie, een foutje in het DNA, dat de kans op bepaalde soorten kanker vergroot. Een dergelijke fout wordt met DNA-onderzoek in het ziekenhuis vastgesteld.
De term BRCA is afgeleid van BReast Cancer, het Engelse woord voor borstkanker. Het BRCA-gen speelt een rol bij de ontwikkeling van borstkanker en werd in de jaren 90 ontdekt. Tegenwoordig weten we dat een fout in het BRCA1- of BRCA2-gen niet alleen de kans op borst- en eierstokkanker verhoogt, maar bij BRCA2 ook op prostaatkanker. Vrouwen met een BRCA1- of BRCA2-mutatie hebben een kans van 60 tot 80% om in hun leven borstkanker te ontwikkelen.
Erfelijke aanleg voor kanker betekent dat er een verandering, een ‘foutje’, in een gen aanwezig is. Dit wordt ook wel een mutatie genoemd. Wanneer een mutatie is vastgesteld bij een persoon, kunnen familieleden via DNA-onderzoek laten controleren of zij deze mutatie ook dragen. Hiervoor kan een verwijzing bij de huisarts worden gevraagd.
Overerving van de BRCA-mutatie
Als één van je ouders een BRCA-mutatie heeft (een foutje in het BRCA1- of BRCA2-gen), bestaat er een kans van 50% om deze te erven en 50% kans om deze niet te erven. Dit geldt zowel voor vrouwen als mannen. Een mutatie kan dus via de moeder of de vader worden doorgegeven. Familieleden die geen BRCA-mutatie hebben, kunnen deze niet doorgeven aan hun kinderen.
Mannen kunnen een BRCA-mutatie doorgeven aan zowel hun zonen als dochters. Mannen met een BRCA1-mutatie hebben een 1% kans op borstkanker. Mannen met een BRCA2-mutatie hebben een 7% kans op borstkanker en ruim 25% kans op prostaatkanker. Ter vergelijking: vrouwen zonder erfelijke aanleg hebben ongeveer 14% kans op borstkanker.
Verzekeringen en hypotheken
Het is een misvatting dat mensen met een erfelijke aanleg voor kanker geen huis kunnen kopen of geen overlijdensrisicoverzekering kunnen afsluiten. Wie een BRCA-mutatie heeft maar nog geen kanker, kan zich in principe gewoon verzekeren en een hypotheek afsluiten.
Onderzoek: speuren in het DNA
Zelf de kans checken
Via de website www.hetzitindefamilie.nl kunnen bezoekers met behulp van de BRCA-verwijscriteria nagaan of ze in aanmerking komen voor DNA-onderzoek. Deze criteria zijn gebaseerd op de Richtlijn Borstkanker 2017/2025 en Erfelijk en familiair ovariumcarcinoom 2015/2022. De website biedt ook de mogelijkheid om in een paar minuten te checken of er sprake zou kunnen zijn van erfelijke aanleg.
Naast de checklist bevat de website ook persoonlijke verhalen, zoals dat van Anouk (26), die de BRCA2-mutatie erfde van haar moeder, Patrick (46), die zich bewust niet liet testen, en Marcella (52), die niet werd geïnformeerd over de BRCA-mutatie in haar familie. Deze verhalen illustreren de impact van erfelijke aanleg en de keuzes die mensen maken.
Preventie en advies
Voor vrouwen met een BRCA-mutatie zijn er mogelijkheden voor intensieve borstcontroles en preventieve operaties van borsten en eierstokken. Mannen met een BRCA2-mutatie wordt geadviseerd om vanaf 45-jarige leeftijd elke twee jaar hun PSA-waarde te laten controleren door de huisarts.
De campagne werd gedragen door influencers via Instagram en andere socialmediakanalen. De oproep ‘Check wat jouw kans is - als je het weet, kun je wat doen’ was bedoeld om iedereen bewust te maken van de mogelijkheid van erfelijke aanleg voor borst-, eierstok- en prostaatkanker in de familie. De influencers werkten hierin samen met BVN, Stichting Olijf en Stichting Erfelijke Kanker Nederland.
‘Het zit in de familie’ op RTL
Naast de medische campagne, heeft RTL een programma met de titel ‘Het zit in de familie’, gepresenteerd door Lieke van Lexmond. In dit programma wordt gezocht naar families die last hebben van hetzelfde, in het oog springende, uiterlijke kenmerk dat erfelijk is. Deze families krijgen hulp van een team van cosmetisch specialisten.
Voorbeelden van afleveringen:
- Aflevering 1: Marieke en haar dochters Bo en Sil kampen na hun zwangerschappen met veel loshangend vel bij hun buik.
- Aflevering 2: De zussen Aline en Lisanne hebben de grote neus van hun vader geërfd, wat hen al sinds de brugklas parten speelt.
- Aflevering 3: Claudia, haar vader Wil, en zijn zussen Diana en Jacqueline vormen een hechte familie, maar lijden ook onder een familiekwaal.
- Aflevering 4: Dominique en haar zus Manon verloren op jonge leeftijd hun ouders en wonen samen in het ouderlijk huis.
- Aflevering 5: Simone en haar zus Diana hebben ernstige gezichtsrimpels geërfd van hun moeder en oma.
- Aflevering 6: Bianca en haar dochter Romy hebben beiden veel last van de vorm en grootte van hun neus, waarvoor ze al sinds hun puberteit worden gepest.
- Aflevering 7: Robine en haar dochters Lonneke, Carlijn en Marlies worden behandeld aan overhangende oogleden, een familiekwaal.
