Het is verleidelijk: een filmpje aanzetten voor je kind om even wat tijd voor jezelf te hebben. Maar al die schermtijd stapelt zich op. Hoe zorg je ervoor dat je als ouder op een gezonde manier omgaat met het mediagebruik van je gezin? Kinderen van negen maanden tot en met zes jaar besteden gemiddeld 1 uur en 51 minuten aan digitale media op een dag (Netwerk Mediawijsheid, 2024). Dit is fors hoger dan de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert.
De 6W-methode: Structuur in Mediagebruik
Lisanne Hagens, expert op het gebied van mediagebruik van kinderen, heeft de 6W-methode ontwikkeld. 'De 6W-methode heb ik ontwikkeld op basis van ervaring, kennis en opleiding als mediacoach,' vertelt Hagens. 'Ik maak vaak mee dat ouders zich schuldig voelen en zorgen maken over het veelvuldig schermgebruik binnen het gezin. Deze methode geeft ouders houvast om op een gestructureerde en gezonde manier het mediagebruik van je kind in te richten.'
Hagens benadrukt: 'Schermtijd draait niet alleen om hoeveel minuten er voor een scherm worden besteed, maar vooral om hoe die tijd wordt ingevuld. De 6W-methode geeft antwoord op de vragen: Wat kijkt je kind? Waarop wordt de content gekeken? Wanneer, waar, en met wie wordt het scherm gebruikt? Waarom wordt het scherm gebruikt? Door op een positieve en interactieve manier aan de slag te gaan met deze thema’s, stimuleer je bewust en gezond mediagebruik in het gezin.'
Content en Vormgeving: Belangrijk voor Ontwikkeling
'Het is goed om als ouder je voelsprieten aan te zetten om te checken of de content aansluit bij de ontwikkelingsfase en interesses van je kind,' legt Hagens uit. 'Daarnaast is het ontwerp van de game of programma erg belangrijk. Veel kinderprogramma’s hebben veel te veel snelle beelden, heftige kleuren en luide muziek.'
Timing en Omgeving: Optimaliseer Schermtijd
Hagens: 'Voor zowel volwassenen als kinderen geldt dat het van belang is op welk soort scherm er wordt gekeken. Hagens: 'Ik adviseer om een uur voor bedtijd je kind niet meer naar een scherm te laten kijken, zodat de hersenen alvast tot rust kunnen komen. Ook heeft het blauwe licht een ongunstig effect op het biologische slaapritme (Harvard, 2024).' Hoe verleidelijk het ook kan zijn om tijdens het ontbijt even een filmpje aan te zetten, het is helaas geen goed idee: het kan de concentratie op school flink verminderen (Acta Paediatrica, 2018). Kies in plaats daarvan een rustig moment na school, bijvoorbeeld tijdens het koken.
Hagens: 'De woonkamer is de beste plek om binnen het gezin naar een scherm te laten kijken. Ruim de helft van de ouders geeft aan dat ze nooit of maar soms samen kijken tijdens schermtijd. Door vragen te stellen stimuleer je je kind om bewuster om te gaan met de inhoud. Vraag bijvoorbeeld wat er net is gebeurd of hoe het verhaal zal gaan aflopen.'
Waarom Schermtijd? Voorkom Risico's
Hagens: 'Een belangrijke vraag die je jezelf kunt stellen is waarom je kind schermtijd heeft. Is het om de rust in huis te bewaren of als beloning? Deze redenen kunnen nadelige effecten hebben, omdat ze het risico op verslavingsgedrag verhogen. Een vaste routine voor schermtijd zorgt ervoor dat het kind geen (on)gewenst gedrag gaat vertonen in de strijd om meer schermtijd.'
Potentiële Gevolgen van Overmatig Schermgebruik
Veel experts maken zich zorgen over de toename van bijziendheid, gedragsproblemen, problemen met emotieregulatie of de afname van een gezonde motoriek bij kinderen door het vele gebruik van beeldschermen op jonge leeftijd. 'De gevolgen op echt lange termijn zijn vanwege de recente ontwikkelingen nog moeilijk te onderzoeken,' legt Hagens uit. 'Wel zien we dat overmatig schermgebruik op de korte termijn negatieve gevolgen heeft,' vervolgt ze. 'Zo vergroot veelvuldig gebruik van een tablet de kans op een woede-uitbarsting bij kinderen (JAMA Pediatrics, 2024) en vermindert het de cognitieve vaardigheden (The Lancet Child & Adolescent Health, 2019)..'
Volgens Hagens is het nooit te laat om je kind een gezonde en gebalanceerde houding ten opzichte van mediagebruik aan te leren: 'Hoe eerder iemand mediawijs wordt, hoe meer profijt hij of zij hiervan heeft op latere leeftijd.'
Mediagebruik van Kinderen van 6 tot 12 Jaar
Kinderen van 6 tot en met 12 jaar combineren traditioneel tv-kijken steeds vaker met streamingdiensten. Dit blijkt uit de nieuwste cijfers van de NMO Kids Monitor 2025, die het mediagedrag van jonge kijkers in kaart brengt. Tv-kijken is nog steeds een van de meest populaire bezigheden onder kinderen. Liefst 95% van de kinderen kijkt regelmatig tv, met een gemiddelde van 10,5 uur per week. Meisjes besteden iets meer tijd aan tv-kijken dan jongens. De oudere leeftijdsgroep (10 tot 12 jaar) kijkt meer tv dan jongere kinderen (6 tot 9 jaar).
Uit de NMO Kids Monitor blijkt dat maar liefst 46% van de kinderen regelmatig naar Nickelodeon kijkt, wat de populariteit van de zender benadrukt. Oudere kinderen (10-12 jaar) kijken met 50% weer vaker naar RTL 4 ten opzichte van de jongere kijkersgroep. Op het gebied van content zijn dieren, muziek, knutselen en sport het meest in trek.
Naast traditionele tv zijn streamingdiensten inmiddels stevig geïntegreerd. 91% van de kinderen kijkt wel eens films en series via streamingdiensten. Vooral de Ad Alliance SVOD-platformen winnen terrein, met een stijging van 7% ten opzichte van 2023. Tv is nog steeds het meest gebruikte apparaat voor het bekijken van programma’s, films en series. Kleinere schermen zoals smartphones en tablets worden vooral ingezet voor gamen en sociale media.
Geschikte Programma's per Leeftijd
Voor de Allerkleinsten (0-3 jaar)
- Bumba: Kleurrijk, rustig en eenvoudig peutervermaak.
- Nijntje: Ontdek de wereld om haar heen met haar vriendjes.
- Peppa Pig: Vrolijke avonturen met rustig opgebouwde afleveringen.
- Samson en Marie: Dagelijkse avonturen met vrolijke liedjes en korte scènes.
- Sesamstraat: Pino, Ieniemienie, Purk en Tommie beleven dagelijks nieuwe avonturen.
Voor Peuters en Kleuters (3-6 jaar)
- Buurman en Buurman: Geliefd bij kinderen door de vrolijke chaos.
- Mees Kees: Lesgeven op zijn eigen manier, vaak anders dan schoolhoofd Dreus zou willen.
- Mega Mindy: Mieke leidt een dubbelleven als superheld en vangt boeven.
- Zappbios: Bekende jeugdfilms als Kruimeltje en Pietje Bell, ideaal voor gezinnen.
- De Smurfen: Al meer dan vijftig jaar avonturen van de blauwe wezentjes.
- De regels van Floor: Kinderen maken hun eigen regels, wat leidt tot herkenbare en grappige situaties.
Voor Oudere Kinderen en Tieners (9+ jaar)
- Puberruil: Zestien pubers wisselen tijdelijk van leven, gezin en omgeving.
- Brugklas: Volgt een vaste groep leerlingen tijdens hun eerste middelbareschooljaar met veel herkenbare momenten.
- Het Klokhuis: Legt sinds 1988 ingewikkelde onderwerpen op een begrijpelijke manier uit.
- K3: Hanne, Marthe en Julia worden gevolgd tijdens de voorbereidingen van hun nieuwe shows en muziek.
- Flexe meiden: Cindy krijgt te maken met een video die viraal gaat, met alle gevolgen van dien.
- Bakker Abel: Bakker Abel bakt samen met kinderen taarten voor iemand die belangrijk voor ze is.
- De Uitvinders: Het team test, probeert en onderzoekt in een zelfgebouwd basecamp.
- De Mask Singer: Tien creatievelingen laten hun talent zien in het mansion van Nikkie de Jager.
- De Viral Show: Een satirische sketchshow waarin vloggers proberen door te breken.
- Freek in the Wild: Bioloog Freek Vonk neemt kinderen mee op ontdekkingstocht door de natuur.
Een bizar maar fantastisch en inspirerend filmpje
Mediawijsheid: Tips en Hulpmiddelen
Op Mediasmarties.nl krijg je ideeën voor boeken, films, podcasts en spellen per leeftijd. Je kunt ook tips vragen aan andere ouders. Zoek met je kind naar leuke boeken. Kinderen willen wel lezen, maar vinden gamen of tv-kijken vaak makkelijker. Daarom hebben ze wat meer hulp nodig om een mooi boek te kiezen. Vraag op school om tips.
Er komen steeds weer nieuwe leerzame apps, games en tools. Op Kijkwijzer.nl vind je leeftijdsadviezen voor tv-programma’s en films. Kijkwijzer gebruikt verschillende labels: alle leeftijden (AL), 6 jaar, 9 jaar, 12 jaar, 14 jaar, 16 jaar en 18 jaar. PEGI gebruikt de leeftijden 3 jaar, 7 jaar, 12 jaar, 16 jaar en 18 jaar. Op Gamewijzer.nl vind je ook leeftijdsadviezen voor games.
De leeftijden die Kijkwijzer, Gamewijzer en PEGI aangeven, komen uit wetenschappelijk onderzoek. Het betekent dat het zien van een film of het spelen van een game onder de genoemde leeftijd risico’s heeft. Het hoeft dus niet altijd schadelijk te zijn, maar het kan wel. Pas altijd op met 18+ games.
De leeftijden houden geen rekening met verschillen tussen kinderen. Sommige kinderen zijn gevoeliger of worden sneller beïnvloed dan andere kinderen. Ook maakt het vaak uit of jij erbij bent als je kind gamet. Vertrouw ook op je eigen gevoel. Praat met je kind over wat hij of zij ziet, leuk vindt en waarom. Dan ben jij de eerste die het merkt als er iets niet goed gaat.
Leer de online woorden die kinderen gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan taalgebruik in appjes, maar ook aan afkortingen zoals Insta (Instagram), YOLO (You Only Live Once) en LOL (Laughing Out Loud). Dan praat je makkelijker met je kind over de online wereld. Praat met je kind over veilig gebruik van internet en geef duidelijke regels. Zeg bijvoorbeeld: 'Klik dingen die je niet wilt zien gewoon weg.'
Ontwikkeling van Mediagebruik per Leeftijd
Vanaf 4 jaar
Je kind kan een kinderprogramma volgen, een app gebruiken of meedoen met een game. Je kind kan al spelen met een tablet of smartphone. Maar hij of zij vindt het leuker om het samen met jou te doen. Ook 'leest' je kind al weleens zelf een boek. Op een beeldscherm gaat je kind meer details zien. Veel kinderen houden van fantasiefiguren zoals draken of prinsessen. Je kind vindt het nog moeilijk om het verschil te zien tussen fantasie en werkelijkheid. Hij of zij weet wel dat er verschil is, maar ziet nog niet altijd wanneer iets echt of niet echt is. Je kind kan zich soms zo inleven in de fantasiewereld, dat hij of zij denkt dat het echt is.
Op deze leeftijd zijn digitale plaatjesboeken en tv-programma’s voor kinderen goed voor de ontwikkeling. Je kind leert zich te concentreren en gaat zich dingen afvragen. Als jij erbij bent, kun je er samen over praten. Zo leert je kind steeds meer woorden. Je kunt bijvoorbeeld vragen stellen als: 'Wat gebeurde daar nou?' of: 'Oh, vind jij dat ook zo zielig/verdrietig/grappig/oneerlijk...?'
Vanaf 6 jaar
Je kind vindt het leuk om zelf iets te doen met media. Je kind leert lezen en schrijven. En kan zich langer concentreren. Veel kinderen zijn al twee uur per dag bezig met media. Ook lezen hoort daarbij. Je kind vindt het nog steeds het fijnst om samen tv of filmpjes te kijken of te gamen. Sommige kinderen hebben in hun slaapkamer een tv, laptop, tablet of spelcomputer. Met de tablet kan je kind ook contact hebben met anderen, oma bijvoorbeeld.
Je kind krijgt een eigen smaak:
- houden van humor. Je kind hoort graag moppen en vertelt ze door, ook 'vieze' moppen.
- vinden series met geweld aantrekkelijk. Je kind is op zoek naar meer spanning en actie.
- vinden soaps of jeugdfilms interessant.
- ontdekken populaire vloggers en influencers op YouTube. Het inkijkje dat ze geven in hun leven is voor kinderen heel aantrekkelijk.
Vanaf 9 jaar
Je kind maakt een sprong in logisch denken en wordt kritischer. Je kind zit nu bijna elke dag op internet, voor spelletjes en sociale contacten. Je kind heeft in games vooral contact met zijn eigen vrienden. Je kind vindt samen media gebruiken nog steeds fijn. Maar als ze online zijn, zitten kinderen steeds vaker op afstand van elkaar iets samen te doen.
Kinderen vragen misschien geen toestemming meer om iets te kijken of een game te spelen. Ze vinden tv-programma’s met kinderen in de hoofdrol interessant. Ze houden van games waarin je dingen kunt sparen en winnen. Ze vinden het ook leuk om mee te kijken met andere gamers. Deze gamers filmen zichzelf tijdens het spelen en praten ondertussen over wat ze doen. Zo leren ze van betere gamers. Dit gebeurt via YouTube, maar ook vaak live via Twitch. Twitch is niet geschikt voor basisschoolkinderen, de games daarop zijn bijna allemaal voor 12 jaar of ouder.
Kinderen krijgen interesse voor social media. Vanaf 11 jaar gaan sommige kinderen contact met vreemden spannend vinden. Dat hoort bij de leeftijd. Praat met je kind over omgaan met mensen die je niet kent.
Samen TV Kijken: Een Gezinsritueel
Er zijn van die dagen dat je denkt: “Nog één taakje en dan plof ik op de bank.” Je kind heeft al een driftbui gehad in de supermarkt, er ligt was op de trap en iemand moet ook nog bedenken wat er vanavond op tafel komt. Toch hangt er vaak een waas van schuldgevoel rond schermtijd. Alsof een goede ouder elk kwartier beeldscherm moet compenseren met knutselprojecten, educatieve spelletjes en boswandelingen.
Veel moeders herkennen dat ze een serie of programma kiezen dat ze zelf óók leuk vinden. Niet opnieuw dezelfde tekenfilm, maar een familieshow, een talentenjacht of een luchtige talkshow aan het begin van de avond. Zo maak je van tv-kijken een gezellig gezinsritueel. Televisie hoeft geen losse activiteit te zijn die “er maar een beetje is”. Door er een klein ritueel van te maken, krijgt het geborgenheid en duidelijkheid. Kinderen weten waar ze aan toe zijn en jij hoeft niet iedere dag opnieuw het schermtijd-debat te voeren.
Vaste Momenten en Samen Kijken
Voor veel gezinnen werkt het prettig om een paar vaste tv-momenten te hebben. Bijvoorbeeld: na het eten een half uur iets kijken samen, of op vrijdagavond een familiefilm met popcorn. Zo voorkom je eindeloze discussies over “mag ik nog één aflevering?” omdat het kader helder is. Alleen kijken is soms lekker praktisch, bijvoorbeeld als jij nog aan het koken bent en je peuter al hongerig en moe op de dag is. Maar als het even kan, is samen kijken waardevoller. Je ziet wat je kind interessant of spannend vindt en kunt tussendoor vragen stellen.
Grenzen Stellen Zonder Strijd
De meeste discussies over schermtijd gaan niet over wát er gekeken wordt, maar over hóe lang. Net toen jij dacht dat het helder was (“Nog één aflevering en dan uit”), kwam er toch die scène, die cliffhanger, dat smeekbede-gezicht. Wees voorspelbaar en consequent. Kinderen voelen haarfijn aan wanneer er onderhandelingsruimte is. Als “nog vijf minuutjes” structureel “nog twintig minuutjes” betekent, dan wordt elke uitknop een strijd. Helpt: van tevoren aankondigen hoe lang er gekeken wordt en daarbij blijven, ook als het even protest oplevert.
Gebruik hulpmiddelen: Een kookwekker, zandloper of kinderhorloge kan een deel van de discussie bij jou weghalen. De wekker is “de strenge”, niet jij. Ook veel smart-tv’s en apps hebben timers. Spreek samen af: als de bel gaat, gaat de tv uit.
Gedrag en Invloed van Programma's
Soms merk je dat je kind na relatief weinig kijktijd al prikkelbaar is, moeilijk kan stoppen of slechter slaapt. Een andere keer gaat het juist heel soepel. Kijk daarom niet alleen naar vaste aantallen minuten, maar ook naar het effect. Wordt je kind druk of dromerig van bepaalde programma’s, kies dan samen iets rustigers of plan de drukkere shows eerder op de dag.
Televisie als Gespreksstarter
Veel ouders merken dat hun kind tijdens een programma opeens dingen durft te zeggen die anders lastig uit te spreken zijn. Een onzeker tienermeisje dat zich herkent in iemand op tv die gepest wordt, een kleuter die vragen stelt over scheiden omdat er in een serie een nieuw gezin wordt gevormd. Televisie kan zo een veilige brug slaan naar onderwerpen die in het echte leven nog wat spannend voelen.
Open Vragen en Bewuste Opmerkingen
Stel open, nieuwsgierige vragen: Je hoeft heus niet overal een opvoedles van te maken, maar een paar simpele vragen doen vaak al veel. “Hoe denk jij dat dit afloopt?”, “Vind jij dat zij gelijk heeft?”, “Zou jij dat ook durven?” Daarmee leer je je kind om na te denken over gedrag, keuzes en gevoelens, zonder dat het als een les voelt. Je leert elkaar eigenlijk beter kennen via het scherm.
Let op wat je zelf hardop zegt: Kinderen luisteren meer mee dan je denkt. Als jij tijdens een talentenjacht steeds opmerkingen maakt over uiterlijk of kilo’s, pikken ze die makkelijk op. Probeer vooral gedrag, inzet en vriendelijkheid te benoemen. Dat betekent niet dat je niets kritisch mag zeggen, maar wees je bewust van de boodschap die eronder zit.
Balans tussen Scherm en Leven
Schermtijd gaat zelden alleen over een tv. Er zijn tablets, telefoons, spelcomputers en laptops. Het helpt om niet ieder apparaat los te zien, maar te kijken naar het totaalplaatje. Hoeveel tijd blijft er over voor buitenspelen, hobby’s, huiswerk, niksen en gewoon vervelen? Als die basis goed zit, hoeft televisie helemaal geen grote boosdoener te zijn.
Afwisselen met 'Niks' en Zelfmildheid
Durf af te wisselen met ‘niks’: Een kind dat zich verveelt grijpt snel naar een scherm. Dat is logisch, want er is altijd wel iets leuks te vinden. Toch gebeurt er iets moois als je soms even door de verveeling heen gaat. Dan komen de gekste ideeën: hutten bouwen in de woonkamer, toneelstukjes, tekeningen, zelfbedachte spelletjes. Dat hoeft niet elke dag groots te zijn, maar door niet áltijd de tv aan te zetten, geef je ruimte aan die creativiteit.
Wees mild voor jezelf: Geen enkel gezin leeft volgens perfecte schermregels. Er zijn drukke werkdagen, slapeloze nachten, zieke kinderen, huilbuien aan het einde van de middag. Op zulke momenten is het logisch dat de tv weleens extra lang aan staat. Je bent geen slechte ouder als je die speling soms gebruikt. Wat telt, is het geheel over weken en maanden, niet die ene chaotische dinsdagmiddag.
Als jij met een gerust hart naast je kind op de bank kunt ploffen, wetend dat jullie in grote lijnen een fijne balans hebben, dan doet zo’n scherm precies wat het mag doen: een beetje lucht in de dag brengen.
tags: #kinder #en #jongerencode #televisie