In Nederland zijn er 414 locaties geïdentificeerd waar bodemverontreiniging een direct risico vormt voor de volksgezondheid. Dit aantal is aanzienlijk lager dan de 1832 locaties die in 2008 werden geteld. De staatssecretaris van Milieu, Joop Atsma, heeft op verzoek van de Tweede Kamer samen met de provincies en de dertig grootste gemeenten een inventarisatie gemaakt van deze zogenaamde 'humane spoedlocaties'.
Sanering en risicobeheer
Alle geïdentificeerde locaties moeten uiterlijk in 2015 gesaneerd zijn, of de risico's moeten beheersbaar zijn gemaakt. Provincies en gemeenten dragen de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van deze afspraken, die in 2009 zijn vastgelegd. Bij de beoordeling van 'humane spoedlocaties' wordt niet alleen gekeken naar de mate van verontreiniging, maar ook naar het gebruik van de grond. Dit kan leiden tot situaties waarin niet aan de standaard veiligheidsafstanden hoeft te worden voldaan.
Situaties met afwijkende veiligheidsafstanden
Er zijn diverse situaties waarin de standaard veiligheidsafstanden kunnen afwijken:
- Bedrijfstakoverstijgende activiteiten: Wanneer een activiteit, zoals het opslaan van oxiderende gassen, deel uitmaakt van een bredere bedrijfsactiviteit uit hoofdstuk 3 van het Bal (Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer). In dit geval moet de locatiegrens wel worden gemeld aan het bevoegd gezag. Een metaalproductiebedrijf met een opslagtank voor zuurstof valt hier bijvoorbeeld onder.
- Activiteiten zonder bredere bedrijfscomponent: Als een bedrijf geen andere activiteiten uit hoofdstuk 3 van het Bal verricht, zoals het opslaan van gevaarlijke stoffen in verpakking, gelden de veiligheidsafstanden tot omliggende kwetsbare gebouwen en locaties in plaats van tot de eigen locatiegrens. Dit is relevant wanneer de locatiegrens niet bekend is, zoals vaak bij bouwmarkten waar de opslag van gevaarlijke stoffen de enige milieubelastende activiteit is.
- Specifieke redenen voor afwijkende afstanden: In sommige gevallen kan er een geldige reden zijn om de veiligheidsafstand tot de locatiegrens niet te hanteren. Dan wordt gekeken naar de afstand tot omliggende kwetsbare gebouwen en locaties. Dit geldt bijvoorbeeld als de enige geschikte plek voor een opslagtank binnen een vluchtroute valt; de veiligheid van aanwezigen gaat dan voor.
Om te voorkomen dat bedrijven in een saneringssituatie terechtkomen omdat bij aanvang van de activiteit geen rekening gehouden hoefde te worden met de huidige afstand tot de locatiegrens, is overgangsrecht opgenomen.
Protesten en gevaarlijke situaties op snelwegen
Recentelijk hebben boerenprotesten geleid tot gevaarlijke situaties op diverse snelwegen. Op verschillende plaatsen werden hooibalen, hout en zelfs asbest in brand gestoken, wat leidde tot wegafsluitingen en opruimwerkzaamheden. Bij Oldenzaal werd de oprit van de A1 geblokkeerd met puin en afval. Ook op de A50 ter hoogte van Beekbergen werd asbest verbrand, wat een afsluiting van de weg noodzakelijk maakte.
De politie Oost-Nederland meldde dat er op meerdere locaties werd opgetreden, maar dat het niet overal mogelijk was om in te grijpen vanwege de gelijktijdige inzet op diverse plaatsen. Dit leidde tot onveilige situaties op de weg. Het dumpen en in brand steken van afval wordt gezien als een gevaar voor de gezondheid en het milieu. Er zijn strafbare feiten gepleegd en de politie neemt deze zaken serieus op.
Specifieke incidenten tijdens protesten:
- Op de A7 bij Purmerend werd de weg richting Hoorn geblokkeerd door ongeveer 25 trekkers die hooibalen en autobanden in brand staken.
- Bij Steenwijkerwold blokkeerden tractoren de A32 en werd een stapel hout in brand gestoken.
- Op de A50 bij Apeldoorn moesten weggebruikers door rookwolken rijden.
- De afrit Staphorst op de A28 werd afgesloten na het dumpen en in brand steken van een grote hoeveelheid afval.
- In Meerkerk, vlak bij de A27, voerden tientallen boeren met tractoren actie en staken hooibalen in brand.
- Aan de Belgische grens, bij Eijsden in Zuid-Limburg, werd de A2 urenlang geblokkeerd door voornamelijk Belgische boeren.
Er is sprake van een "grimmige sfeer" bij sommige protesten, waarbij persfotografen zich geïntimideerd voelden.
Kernenergie: Risico's en Potentieel
Kernenergie wordt vaak geassocieerd met radioactief afval en rampen zoals Tsjernobyl. Echter, wetenschappers en politici staan steeds positiever tegenover deze energiebron, mede doordat de kosten lager lijken uit te vallen dan voorheen werd aangenomen. De VVD is voorstander van de bouw van nieuwe kerncentrales.
Veiligheid en Milieuaspecten van Kernenergie
- Kernrampen: De kans op een zeer grote kernramp bij een nieuwe centrale wordt geschat op één per miljoen reactorjaren. Hoewel de directe dodelijkheid van straling bij recente ongevallen zoals Fukushima beperkt was, kunnen de gevolgen van evacuatie leiden tot ernstige sociale ontwrichting en psychische problemen.
- Duurzaamheid: De potentiële dramatische gevolgen van een kernongeval, hoewel onwaarschijnlijk, maken kernenergie niet direct als duurzaam of gezond te bestempelen. De economische impact van een ernstig ongeluk kan enorm zijn.
- Radioactief afval: De langetermijnoplossing voor radioactief afval wordt gezocht in ondergrondse opslag, mogelijk in samenwerking met andere landen. Zweden is hier al mee gestart. Wetenschappelijk onderzoek in Nederland en België richt zich op opslag in rotsformaties en kleilagen, met een verwachting dit probleem binnen 100 jaar op te lossen.
- Kosten: Recente rapporten suggereren dat kernenergie betaalbaarder wordt, hoewel er kanttekeningen te plaatsen zijn bij de aannames over lagere bouwkosten en de onderschatting van de prijzen van zonne- en windenergie. Zonder staatssteun blijft kernenergie waarschijnlijk te duur.
- Wereldwijde bijdrage: De wereldwijde bijdrage van kernenergie aan de elektriciteitsproductie is procentueel afgenomen van zeventien naar tien procent, mede door de ongevallen en hoge kosten, waardoor investeringen verschuiven naar andere energiebronnen.
Regelgeving voor Gevaarlijke Stoffen en Afvaltransporten
Het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) bevat beoordelingsregels voor omgevingsvergunningen met betrekking tot milieubelastende activiteiten. Het bevoegd gezag moet bij het verlenen van een vergunning rekening houden met het plaatsgebonden risico, met een maximale grenswaarde van 1 op de miljoen per jaar voor kwetsbare gebouwen en locaties. Daarnaast moet rekening worden gehouden met een standaardwaarde voor het groepsrisico, de kans op overlijden van tien of meer personen per jaar.
Specifieke beoordelingsregels gelden voor vuurwerk, pyrotechnische artikelen en ontplofbare stoffen, die betrekking hebben op de afstand van een explosieaandachtsgebied tot de risicobron.
Internationaal afvaltransport en PFAS
Het Amerikaanse bedrijf Chemours kreeg in 2023 toestemming om PFAS-houdend afval van Dordrecht naar Fayetteville, North Carolina te verschepen. Dit transport leidde tot aandacht van de VN Special Rapporteur Marcos Orellana, die onderzoekt of mensenrechten zijn geschonden door Chemours, DuPont, Corteva en de Amerikaanse en Nederlandse overheden.
Lieselot Bisschop, hoogleraar Publieke en Private Belangen, legt uit dat het verschepen van afvalstoffen over grenzen complex is. Nederland valt onder de Europese Verordening Overbrenging Afvalstoffen (EVOA). Voor gevaarlijk afval is voorafgaande toestemming nodig van de autoriteiten in zowel het land van oorsprong als het land van bestemming.
In het geval van Chemours moesten zowel de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in Nederland als de Environmental Protection Agency (EPA) in de VS toestemming verlenen. De EPA heroverwoog de toestemming na zorgen van de staat North Carolina en lokale overheden, en de transporten werden tijdelijk gepauzeerd.
De VN-brief richt zich voornamelijk op de situatie in de Verenigde Staten, waar al langer sprake is van vervuiling. De verwijzing naar Nederland is beperkt en betreft de afvaltransporten, niet de PFAS-blootstelling aldaar. Het afvaltransport, net als de giframp met de Probo Koala, illustreert hoe afval vaak de weg van de minste weerstand zoekt. Internationale afstemming van regelgeving is cruciaal om een 'waterbedeffect' te voorkomen.
Controles op gemeentelijke depots voor klein gevaarlijk afval
In de laatste maanden van 2024 en de eerste maanden van 2025 heeft de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) (her)controles uitgevoerd bij 31 gemeentelijke depots voor de inzameling van klein gevaarlijk afval (KGA-depots). Bij 22 van deze depots zijn overtredingen geconstateerd.
De controles waren gericht op de inzameling en verpakking van gevaarlijke (afval)stoffen op de depots, voorafgaand aan transport naar verwerkingslocaties. Dit valt onder de Wet vervoer gevaarlijke stoffen (Wvgs). Over het algemeen is er onvoldoende toezicht van depotmedewerkers op de inname van gevaarlijk afval van burgers.
Bevindingen en Verbeteringen
- Verpakking en etikettering: Er worden fouten gemaakt bij het verpakken en etiketteren van KGA. Zo werden slecht verpakte accu's aangetroffen die gevaarlijke stoffen zoals lood of zuur konden vrijgeven, met risico op water- en bodemvervuiling.
- Kennis van medewerkers: Voldoende kennis van de regels bij medewerkers op depots en bij afvalinzamelaars en -verwerkers is essentieel voor veilige verpakking en etikettering.
De betrokken gemeentedepots en afvalverwerkers zijn geïnformeerd over de bevindingen. De ILT werkt samen met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Koninklijke Nederlandse vereniging voor afval- en reinigingsdiensten (NVRD) om betere voorlichting te bieden en de kennis te vergroten. Ook de Vereniging Afvalbedrijven is op de hoogte gebracht om verbeteringen door te voeren.
Gemeenten zijn verplicht KGA in te zamelen, maar mogen zelf de methode bepalen. De gemeentelijke inzameling en behandeling moet voldoen aan de internationale overeenkomst voor het vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg (ADR). De Chemokar-regeling biedt een mogelijkheid om KGA op een veilige en laagdrempelige manier in te zamelen met minder strenge eisen voor het eerste transport naar professionele verwerkers.
tags: #npo #gevaarlijke #locaties #vuilnisbelt