Onze Missie in Afghanistan: Een Kritische Terugblik

Inleiding: De Aanloop naar de Nederlandse Missie

Na de verwoestende aanslagen van 11 september 2001 viel een door de Verenigde Staten geleide coalitie Afghanistan binnen met het doel terreurbeweging Al Qaeda en hun gastheren, de Taliban, te verdrijven. De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) nam vervolgens de taak op zich om het land te stabiliseren en te voorkomen dat de geschiedenis zich zou herhalen. Als bondgenoot stuurde Nederland troepen en ontwikkelingshulp naar de provincie Uruzgan. Aldaar werden de Nederlandse militairen geconfronteerd met complexe uitdagingen, waaronder stammenstrijd, wijdverbreide corruptie en een meedogenloze guerrillaoorlog met de Taliban.

De Nederlandse Inzet in Uruzgan

Vanaf 2006 waren tienduizenden Nederlandse militairen betrokken bij een wederopbouwmissie in Afghanistan. Het primaire doel was het verdrijven van de Taliban en het ondersteunen van de opbouw van het land. Deze missie eiste echter een zware tol: 24 Nederlandse soldaten lieten het leven, en 140 raakten gewond. De militaire basis, bekend als 'Kamp Holland', is nu een verlaten complex, wat vragen oproept over de uiteindelijke impact van de missie.

Onderzoek naar de Nederlandse Missie: Een Tweeluik

In een tweeluik onderzoekt Zembla de Nederlandse missie in Afghanistan, van het prille begin tot de chaotische aftocht uit Kabul. Onderzoeksjournalist Sinan Can en documentairemaker Thomas Blom reisden naar Uruzgan om de resultaten van de missie te evalueren. Hun bevindingen, vastgelegd in de documentaire "Onze Missie in Afghanistan", werpen een kritisch licht op de Nederlandse betrokkenheid.

Het Spookkamp Holland

Tijdens hun bezoek aan Kamp Holland troffen Can en Blom een verlaten terrein aan, met achtergelaten apparatuur. "We liepen het terrein op en alles was er nog", beschreef Blom in het NPO Radio 1-programma De Nieuws BV. "Het is helemaal verlaten, het is een soort spookkamp geworden en daarmee eigenlijk ook symbool van hoe we daar zijn vertrokken. Het voelde alsof we het uit handen hebben laten vallen en heel snel weggerend zijn."

De Realiteit op de Grond: Taliban Dominantie

De Nederlandse soldaten vormden een kleine minderheid te midden van de strijd om Uruzgan. Blom schetste de situatie in 2006: "Toen we er heen gingen, in 2006, werd er gezegd dat 85% Taliban was en 15% regeringstroepen. Nou, dat is nog veel minder. We praten nu over een paar procent regeringstroepen en de rest is Taliban. Dus het is eigenlijk terug bij het oude."

Risico's en Hindernissen voor Journalisten

Can en Blom ondernamen hun reis naar Afghanistan met een generaal die nauwe banden had met het leger en de geheime dienst, maar ze waren zich bewust van de constante risico's. De beperkte luchtverbindingen, met hooguit wekelijks één uitgaand vliegtuig, en de afwezigheid van niet-gouvernementele organisaties (NGO's) signaleerden een onveilige situatie. "Als alle NGO's weg zijn is het een slecht teken", aldus Can. "Er is een veel kleinere buitenlandse krijgsmacht in het land. Dat wisten we en we hadden ons heel goed voorbereid. Maar het maakt eigenlijk niet uit hoe goed je het voorbereidt – de Taliban had zich ook voorbereid. Het bleek eigenlijk nog veel erger te zijn dan we hadden verwacht."

Een Gevaarlijke Hinderlaag

Op de terugweg vanuit Tarinkot, na het bezoeken van Nederlandse militaire projecten, werd het konvooi van Can en Blom aangevallen. "We liepen in een hinderlaag", vertelde Can. "Vijf voertuigen werden aangevallen van verschillende kanten. Wij zaten in het middelste voertuig met Thomas en er werd flink geschoten. Het duurde maar en het duurde maar. Twee en een half uur." Blom voegde toe: "We wisten dat we beschoten konden worden vanuit de bergen, maar als wij achteraf politici ter verantwoording willen roepen dan moeten wij die dingen kunnen laten zien. Het is eigenlijk klassieke journalistiek: we gaan erheen met een camera. Maar het probleem is dat het zo'n risico is dat we daarom zo weinig weten wat Nederlandse soldaten daar hebben gedaan."

De Taliban-Perspectief: Kogels en Tegenmaatregelen

Sinan Can en Thomas Blom spraken in hun documentaire met een ex-Taliban commandant. De commandant verklaarde: "Voordat we gingen was de discussie: hoe moeten we gaan? Moeten we heel veel militairen meenemen of opbouwwerken sturen? En die Taliban-man zei heel duidelijk: 'Jullie kwamen met kogels en wij schieten met kogels terug.' Dus waarom wij dit soort tv-uitzendingen maken is ook om de vraag op te werpen: hoe moet je zo'n missie in gaan? Het zou wel fijn zijn als we beter nadenken over de toekomst van die missies. Wat gaan we er nu eigenlijk van leren?"

De Historische Context en de Huidige Situatie

De Nederlandse militairen vertrokken in augustus 2021, na bijna twintig jaar aanwezigheid, uit Afghanistan. Dit viel samen met de machtsovername door de Taliban. De situatie in Afghanistan lijkt de geschiedenis van Iran te herhalen, met strenge religieuze regels die muziek verbieden, de herinvoering van steniging voor overspelige vrouwen, de sluiting van universiteiten en de toenemende marginalisering van vrouwen uit het publieke leven. Journalisten, waaronder Thomas Erdbrink, kozen ervoor om juist naar Kabul te gaan na het vertrek van de meeste buitenlandse media.

Evaluatie van de Westerse Betrokkenheid

De Taliban grepen vorig jaar opnieuw de macht, ondanks de aanwezigheid van tienduizenden internationale troepen en miljarden dollars aan hulp. Dit markeerde het einde van twintig jaar Westerse bemoeienis, gesymboliseerd door wanhopige Afghanen die hun land probeerden te ontvluchten, sommigen zich vastklampend aan de vleugels van vertrekkende vliegtuigen.

Militair versus Diplomatiek Ingrepen

Afghanistandeskundige Bette Dam stelt dat Afghanistan geen militair conflict is en dat de Westerse fout lag in het niet betrekken van de Taliban bij besprekingen. "Het enige wat een militair ingrijpen voor elkaar heeft gekregen is een toename van het geweld." Defensiespecialist Peter Wijninga van het Haags Centrum voor Strategische Studie is het ermee eens dat Nederland eerder met de Taliban om tafel had moeten gaan, maar ziet ook verbeteringen door de nationalisering van het leger en de politie, wat het centrale gezag heeft versterkt.

De Rol van Nationaliteit en Corruptie

De vorming van een nationaal leger en een nationale politie, hoewel wenselijk, kan niet functioneren zonder een sterke en betrouwbare overheid. Bette Dam benadrukt dat wanneer de overheid corrupt is, ook de politie niet te vertrouwen is en een instrument van eigenbelang wordt voor de machthebbers.

De Invloed van Internationale Relaties

De beslissing van het Nederlandse kabinet voor een nieuwe missie lijkt meer ingegeven door de alliantie met Amerika dan door de specifieke situatie in Afghanistan. Dam merkt op dat dit gedachtegoed gedeeld wordt door opeenvolgende Amerikaanse presidenten en voornamelijk de Afghaanse president steunt om zijn eigen positie te veiligstellen.

De Toekomst van Afghanistan

In heel Afghanistan wordt opgeroepen tot vrede en worden er initiatieven opgezet. "Met experts, diplomaten en vooral kennis van de Taliban kunnen we zeker verbeteringen teweegbrengen", aldus deskundige Dam. Echter, de herinnering aan de chaotische aftocht en de blijvende invloed van de Taliban werpen een schaduw over de toekomst.

Nalatenschap van de Missie

Defensie heeft twee Nederlandse 'missievlaggen' overhandigd aan het Nederlands Militair Museum. Deze vlaggen, die naast de Afghaanse vlag werden gevoerd tijdens de ISAF-missie op Kamp Holland (2006-2010) en de Resolute Support-missie op kamp Marmal (2015-2021), symboliseren de langdurige maar uiteindelijk onvoltooide Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan.

tags: #onze #missie #in #afghanistan #npo