Verbod op Reclame voor Receptgeneesmiddelen
Het is in Nederland wettelijk verboden om reclame te maken voor geneesmiddelen die alleen op recept verkrijgbaar zijn. Denk hierbij aan situaties waarin u een reclame voor Viagra ziet. Deze geneesmiddelen mogen wel worden voorgeschreven door bevoegde zorgverleners, zoals artsen, tandartsen, verloskundigen, verpleegkundig specialisten en physician assistants, maar uitsluitend binnen hun specifieke deskundigheidsgebied.
Vrij Verkrijgbare Medicijnen (OTC)
Geneesmiddelen die zonder recept verkrijgbaar zijn, worden ook wel Over-The-Counter-middelen (OTC) genoemd. Voor deze medicijnen geldt dat er een deskundige, zoals een drogist, aanwezig moet zijn om voorlichting te geven. Publieksreclame voor deze niet-receptplichtige medicijnen is toegestaan, maar wel onder strikte voorwaarden.
Advertenties in Vaktijdschriften en Wetenschappelijke Informatie
In tijdschriften gericht op artsen zijn wel advertenties voor geneesmiddelen te vinden. Echter, deze reclame is aan wettelijke voorwaarden gebonden. Zo moet altijd de volledige informatie over een medicijn worden meegeleverd en moeten claims over de werking onderbouwd worden met onderzoeksgegevens. Vergelijkende reclame, waarbij een middel beter wordt voorgesteld dan dat van de concurrentie, is niet toegestaan.
Farmaceuten mogen wel publieksinformatie verstrekken over specifieke aandoeningen, zoals hoofdpijn, allergie of erectieproblemen. De regels hiervoor zijn eveneens zeer streng. Hoewel medicijnen genoemd mogen worden, mogen ze niet als enige behandeling worden gepresenteerd.
Uitzonderingen: Rijksvaccinatieprogramma
Een belangrijke uitzondering op het reclameverbod is de reclame voor het Rijksvaccinatie Programma (RVP). Dit is toegestaan omdat vaccinaties niet alleen van belang zijn voor het individu, maar voor de gehele bevolking. In dergelijke campagnes wordt nooit een merknaam vermeld. Dit geldt ook voor de coronavaccinatie, die onderdeel is van het RVP. Fabrikanten mogen informatie verstrekken, maar geen promotie doen voor hun eigen vaccin. Het hoofddoel is het stimuleren van vaccinatie.
Waarom zijn de Regels Zo Streng?
Het uitgangspunt achter de strenge regels is dat de patiënt of consument moet kunnen rekenen op eerlijke voorlichting over geneesmiddelen. De keuze voor een medicijn dient integer te zijn en primair gebaseerd te zijn op gezondheidsbelangen, niet op de wens om de verkoop te bevorderen.
Definitie van Reclame volgens de Geneesmiddelenwet
Hoofdstuk 9 van de Geneesmiddelenwet definieert reclame als elke vorm van beïnvloeding met het kennelijke doel het voorschrijven, ter hand stellen of gebruiken van een geneesmiddel te bevorderen. Deze definitie is bewust breed opgezet vanwege mogelijke gezondheidsrisico's. Voorlichting of informatie valt hier niet onder, al kan het onderscheid soms lastig zijn. De kern van voorlichting is dat deze noodzakelijk is voor een goede medische behandeling, zoals de bijsluiter.
Gunstbetoon en Transparantie
Gunstbetoon, zoals betalingen van fabrikanten aan artsen, is in principe verboden, met enkele uitzonderingen. Transparantie en redelijkheid vormen hierbij de basis. De regels voor gunstbetoon zijn wederkerig: wat een gever niet mag geven, mag een ontvanger niet aannemen. Vergoeding van deelname- en gastvrijheidskosten voor congressen en nascholingen aan artsen is toegestaan, mits deze beperkt blijven tot strikt noodzakelijke kosten. Artsen mogen ook betaald worden voor diensten zoals lezingen of advisering, mits er duidelijke afspraken en maximale uurtarieven gelden.
Farmaceutische bedrijven mogen onder voorwaarden financiële bijdragen leveren aan zorgactiviteiten of projecten die de zorg aan patiënten verbeteren of de medische wetenschap bevorderen. De Stichting Code Geneesmiddelenreclame (CGR) heeft hulpmiddelen ontwikkeld om artsen te helpen onafhankelijk te blijven. Informatie over financiële relaties tussen artsen en de farmaceutische industrie wordt openbaar gemaakt in het Transparantieregister Zorg.
De Food and Drug Administration (FDA) legt het uit.
Handhaving door de Inspectie
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt toezicht op de naleving van de regels voor geneesmiddelenreclame om ongewenste beïnvloeding te voorkomen. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Inspectierapporten over geneesmiddelenreclame en gunstbetoon zijn beschikbaar via de toezichtdocumenten van de IGJ. Het aanbieden van premies of voordelen aan zorgverleners is streng gereglementeerd. Informatie over mogelijke overtredingen kan worden gemeld bij het meldpunt.
Specifieke Regelgeving en Recente Ontwikkelingen
De reclame moet het rationele gebruik van geneesmiddelen bevorderen door een objectieve voorstelling zonder overdrijvingen. Er zijn verplichte vermeldingen die essentieel zijn voor een correct gebruik van het geneesmiddel. Regelgeving, zoals het koninklijk besluit van 7 april 1995, specificeert de indieningsprocedures voor dossiers, die door de COVID-19 pandemie zijn aangepast naar elektronische indiening. Het FAGG accepteert deze elektronische indiening, maar vereist dat documenten als afzonderlijke, éénduidig benoemde bestanden worden aangeleverd.
De vzw Mdeon verstrekt een visum, dat voorafgaand aan manifestaties van meerdere dagen verplicht is, inclusief gastvrijheid. De Nederlandse tak van farmaceut Pfizer ontving een berisping van Stichting CGR voor het geven van uitleg over hun coronabehandeling Paxlovid in het RTL Nieuws en NOS Journaal. De CGR oordeelde dat het persbericht een aanprijzend karakter had en veelvuldig gebruik maakte van superlatieven, wat als reclame werd beschouwd. Pfizer werd medeverantwoordelijk gehouden voor de inhoud van de nieuwsitems.
Indirecte Reclame via Aandoeningen
De farmaceutische industrie past soms methoden toe om indirect reclame te maken voor receptgeneesmiddelen, met name door reclame te maken voor de aandoening zelf. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij 'restless legs', maagzuur of een overactieve blaas, waarbij aandoeningen worden uitvergroot. Het doel is de afzetmarkt te vergroten. Programma's zoals TROS Radar hebben deze tactieken onderzocht, waarbij soms zelfs een fictieve aandoening, zoals winderigheid, in de markt werd gezet om vervolgens een medicijn aan te prijzen.
Media nemen dergelijke informatie vaak kritiekloos over, waardoor consumenten niet altijd bewust zijn van de afzender en het commerciële doel. Er zijn gevallen bekend waarbij receptplichtige geneesmiddelen, zoals voor diabetes type 2, als prijs werden weggegeven in televisieprogramma's, wat als ongepast werd beschouwd, zeker gezien tekorten aan het middel en oneigenlijk gebruik als afslankmiddel.
tags: #reclame #voor #medicijnen #televisie