Het aantal bedrijven dat bijlessen en eindtoetstrainingen voor basisschoolkinderen aanbiedt, is in rap tempo gestegen. Het zijn er nu bijna 70 procent meer dan vier jaar geleden. Ook geven ouders meer geld uit aan het bijspijkeren van hun jonge kind. De eindtoets in groep 8 is een bepalend moment voor kinderen. Op basis van de resultaten kan het middelbare schooladvies naar boven worden bijgesteld. Eenmaal op de middelbare school kan een kind slechts beperkt van niveau wisselen.
De Groeiende Markt voor Bijles en Toetstraining
Omdat de toets nu zo zwaar weegt, willen sommige ouders en verzorgers de resultaten van hun kind opkrikken in groep 8 door het extra te laten oefenen. Steeds meer ondernemers spelen daarop handig in, blijkt uit cijfers van de Kamer van Koophandel opgevraagd door RTL Z. In 2015 hielden nog 284 bedrijfjes zich bezig met bijles, training en huiswerkbegeleiding voor basisschoolkinderen. Dit jaar zijn dat er al 475. Dat is een toename van 67 procent.
'Ouders nemen heft in eigen hand'
Junior Einstein uit Enschede biedt oefenprogramma's aan voor alle soorten eindtoetsen in het basisonderwijs. "We zijn sterk groeiend. De programma's worden in toenemende mate afgenomen. Ook de boektitels met oefenmateriaal lopen goed", zegt Otto Sanders, oud-leerkracht en werkzaam voor Junior Einstein. Hij noemt de markt 'booming business'. Squla, een online educatieplatform, biedt ook extra oefening aan voor basisschoolkinderen. Het platform signaleert ook een grotere vraag onder ouders naar extra training voor hun kind. "Ouders hebben steeds grotere ambities, worden mondiger en nemen het heft in eigen hand."
Hoogleraar Van Tartwijk vindt het geen goede ontwikkeling dat ouders in toenemende mate hun kind op de basisschool laten bijspijkeren. "Kinderen die het niet kunnen betalen, worden op achterstand gezet", zegt hij. Sommige ouders proberen vervolgens de kosten van de bijscholing te verhalen op de school. "Het is de omgekeerde wereld", aldus Mos. Het gaat zelfs nog veel verder dan dat. Mos maakt wel mee dat toetsboekjes op scholen verdwijnen en dat soortgelijke boekjes weer op Marktplaats worden aangeboden. Ook hoogleraar educatie en pedagogiek Jan van Tartwijk ziet een circuit van privéonderwijs ontstaan waarbij gericht wordt geoefend op het maken van de eindtoets.
Financiële Investeringen in Toetstraining
Niet alleen zijn er een hoop bijlesbedrijfjes voor kinderen in het basisonderwijs bijgekomen. De wil om hun kind beter te laten presteren op de eindtoets, maakt ook dat ouders er meer geld aan uitgeven. In 2000 gaven huishoudens in totaal nog 2 miljoen euro uit aan huiswerkbegeleiding, bijles, eindtoets- en examentraining voor schoolgaande kinderen in het basisonderwijs. In 2017, het laatst gemeten jaar, was dat al opgelopen tot 16 miljoen euro, blijkt uit cijfers van het CBS.
Risico's van Te Veel Druk op de Toets
“Dan meet die namelijk niet meer wat het moet meten”, zegt de woordvoerder van de PO Raad, de sectororganisatie voor het primair onderwijs. Terwijl de bedoeling van de toets is om het kind zo goed mogelijk op het juiste niveau te krijgen. Volgens Sanders van Junior Einstein is het helemaal niet de bedoeling om een vmbo-kind middels extra toetsoefeningen op de havo te krijgen. "Ons doel is om een kind met voldoende vertrouwen de toets in te laten gaan."
Hoewel ze geen voorstander zijn van het toets-oefenen, hebben Van Tartwijk en schooldirecteur Mos wel begrip voor ouders die gebruik maken van de bijlessen. Als een kind de eindtoets namelijk goed heeft gemaakt, kunnen ouders een beroep doen op de school om het schooladvies naar boven bij te stellen. "Dat de eindtoets überhaupt wordt geoefend, toont aan dat er nog altijd veel druk ligt op deze toets", vult de woordvoerder van de PO raad aan.
Veranderingen in het Toetssysteem en Discussies
De regeringspartijen D66, VVD en CDA willen het moment dat de eindtoets wordt afgenomen naar voren halen. Leerlingen op de basisschool krijgen dan hun middelbare schooladvies pas nadat de resultaten van de eindtoets bekend zijn. Dit meldde het AD vorige week. Ook zou het volgens Van Tartwijk helpen als kinderen pas op latere leeftijd definitief worden ingedeeld op een bepaald niveau. Net als de PO Raad pleit Van Tartwijk voor meer brede brugklassen en voor meer mogelijkheden om van schoolniveau te wisselen en om opleidingen te stapelen. "Je hebt nou eenmaal kinderen die zich langzamer ontwikkelen", besluit Van Tartwijk.
De Doorstroomtoets: Onrust en Verschillen Tussen Aanbieders
Het is weer zo ver: vanaf vandaag kunnen achtstegroepers de (digitale) doorstroomtoets maken, die mede de hoogte van het schooladvies kan bepalen. Vorig jaar is het toetssysteem op de schop gegaan, maar het nieuwe systeem heeft tot veel onrust geleid. Scholen twijfelen aan de betrouwbaarheid van de toetsen en zijn daarom overgestapt naar een andere toets. Scholen kunnen kiezen uit verschillende toetsaanbieders en volgens de raad zijn er te grote verschillen tussen deze toetsen. "Als we doorgaan op de ingeslagen weg, dan verschilt de kans op een bijgesteld schooladvies per toets."
Ongeveer 175.000 kinderen in groep 8 doen deze weken de 'doorstroomtoets' die het schooladvies mede kan bepalen. Met dit advies kunnen ouders hun kind aanmelden voor de middelbare school: er staat in welk schooltype het beste bij het kind past.
Voorlopig Schooladvies
In januari kregen alle achtstegroepers al een voorlopig schooladvies van de docent, maar dat kan nog naar boven worden bijgesteld als uit de toets een hoger advies komt. Naar beneden bijstellen kan niet.
Onrust Rondom Toetsaanbieders
Vanaf vandaag hebben scholen drie weken om digitale toetsen af te nemen. Ze kunnen ook voor een papieren toets kiezen, maar die moet op 4 en 5 februari worden afgenomen. In de volksmond wordt deze toets vaak de 'CITO-toets' genoemd, maar dat klopt niet meer. CITO is slechts één van de zes toetsaanbieders waar scholen uit kunnen kiezen. Vorig jaar werd de doorstroomtoets voor het eerst in deze opzet afgenomen en bij de uitslagen leidde dat direct tot onrust. Verschillende schooldirecteuren gaven aan dat er wel hele grote verschillen zaten tussen de toetsresultaten en het beeld dat de scholen zelf van de leerlingen hadden. Ook bleek dat bepaalde toetsen vaker leidden tot havo/vwo adviezen, waar andere toetsen juist leidden tot relatief weinig havo/vwo adviezen.
Er zijn nog steeds veel vragen over waar die verschillen precies door komen. Ligt het aan de toetsen? Komt het doordat sommige toetsen digitaal zijn afgenomen en andere op papier? Of komt het door de verschillen tussen scholen die kiezen voor bepaalde toetsen? In een reactie wijst staatssecretaris Mariëlle Paul op dat laatste. Ze noemt het in een Kamerbrief 'simpelweg een reflectie van het feit dat niet alle scholen dezelfde scores kunnen behalen'. Ook schrijft ze: "We hebben nu eenmaal te maken met de realiteit dat toetsprestaties van scholen verschillen en dat scholen vervolgens onevenwichtig verdeeld zijn over de diverse toetsen."
Veel Overstappers Tussen Toetsen
Toch zijn veel scholen overgestapt van toets, blijkt uit cijfers van Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). De verschillen zijn met name groot bij de toetsen van CITO en Route 8. Vorig jaar maakten ongeveer 77.000 kinderen de toets van CITO, dit jaar zijn het 83.000. En bij Route 8 is de beweging juist de andere kant op te zien. Vorig jaar maakten ongeveer 21.000 kinderen deze toets, dit jaar zijn dat er zo'n 13.000.
Ook het bestuur van scholenkoepel SKO West Friesland heeft besloten om in te grijpen, vertelt directeur onderwijs Martin Ooijevaar. "Wij zagen dat niet alle toetsen in lijn waren met de ontwikkelingen", zegt hij. Zijn koepel bestaat uit 22 verschillende scholen, waarop ook verschillende toetsen zijn afgenomen. Inmiddels zijn bijna alle scholen van zijn koepel overgestapt naar papieren toetsen van dezelfde aanbieder, in de hoop dat dit meer duidelijkheid schept. "Er is nog heel veel onduidelijkheid over deze toetsen. Dus laten we toetsen met toetsen die we kennen", zegt hij.
Terug naar Eén Toets?
Om een einde te maken aan alle onrust willen politieke partijen en onderwijsorganisaties dat de staatssecretaris gaat onderzoeken of we terug kunnen naar één toets voor alle kinderen. Een motie hierover werd vorig jaar al door een kamermeerderheid aangenomen, maar de staatssecretaris lijkt er niet veel voor te voelen. Ze heeft meerdere keren aangegeven dat ze in ieder geval tot 2027 wil vasthouden aan het nieuwe systeem. "Onder zwaar protest nemen we de toets alsnog af. We vinden het ingrijpen van de staatssecretaris buitenproportioneel", zegt woordvoerder Remco Prast namens de schoolbesturen in kwestie.
Principiële Bezwaren Tegen de Doorstroomtoets
Vier basisscholen besloten dit jaar om de wettelijk verplichte doorstroomtoets niet af te nemen bij hun oudste leerlingen. Die toets werd een jaar geleden in het leven geroepen om de oude Cito-toets te vervangen. Doel: de kansengelijkheid vergroten. Scoort een kind hoger dan het advies van de leraar, dan moet het schooladvies namelijk naar boven worden bijgesteld. De weigerscholen hebben principiële bezwaren tegen de toets. Ze vinden dat de toetsen te veel gericht zijn op taal en rekenen. Ook hebben ze bezwaar tegen de verplichte bijstelling van hun schooladvies naar boven: leraren kunnen dat beter bepalen, stellen ze. En ten slotte hebben de schoolbesturen moeite met het vele aantal aanbieders van de toetsen: er zouden volgens hen grote verschillen zijn tussen de zes soorten toetsen. En dus ook tussen de uitkomsten.
Staatssecretaris Mariëlle Paul vindt het goed om te horen dat de doorstroomtoets alsnog wordt afgenomen bij alle leerlingen van de vier scholen. "De doorstroomtoets is een wettelijk recht van leerlingen. Daarmee hebben ze een eerlijke kans bij de overgang naar de middelbare school. Het zorgt ervoor dat leerlingen een plek kunnen vinden in het voortgezet onderwijs die het beste bij hen past. Ik blijf graag met scholen en besturen in gesprek over de best passende manier van toetsen in het algemeen en de doorstroomtoets in het bijzonder. Ik had daarom de twee besturen al een gesprek aangeboden."
'De Geest is Uit de Fles'
De scholen hebben tot 7 maart om de toets bij alle leerlingen af te nemen. Woordvoerder Prast kent geen exacte aantallen, maar ongeveer driekwart van de leerlingen moet de toets nog maken. Daarmee is het conflict niet voorbij. De scholen gaan een bezwaarprocedure beginnen. En Prast voorspelt: "De geest is uit de fles, we krijgen zoveel bijval uit het onderwijs."
Analyse van Eindtoetsscores per School
De onderzoeksredactie van RTL Nieuws onderzocht de scores van basisscholen op de eindtoetsen in groep 8, voorheen bekend als Cito-toets, over de afgelopen drie jaar. Daarbij is rekening gehouden met de achtergrond van leerlingen, zodat scholen beter te vergelijken zijn. Uiteindelijk zijn alle scholen voorzien van een rapportcijfer op basis van hun scores ten opzichte van vergelijkbare scholen. Een 7 is daarbij het gemiddelde.
Stedelijke versus Plattelandsscholen
De 890 basisscholen in de meest stedelijke gebieden van het land scoren gemiddeld een 6,93. De 1511 scholen in de minst stedelijke gebieden krijgen gemiddeld een 7,05. Die plattelandsscholen doen het dus gemiddeld ruim een tiende punt beter dan de scholen in de grote steden. Tussen de overige stedelijkheidsgebieden zijn de verschillen kleiner.
Eindtoetscijfers per Mate van Stedelijkheid
Van de grote steden scoren de Utrechtse basisscholen met een 6,77 het slechtst. Amsterdam scoort niet veel beter. De scholen daar krijgen gemiddeld een 6,79. Den Haag scoort met een 7 exact gemiddeld en Rotterdam zit er met een 7,14 ruim een tiende boven. Als we kijken naar steden met minimaal tien basisscholen, doet Maastricht het het beste, met een 7,59 als gemiddelde cijfer voor 28 basisscholen. De stad met het laagste cijfer is overigens Purmerend. De resultaten van 21 scholen leiden daar tot een gemiddeld eindcijfer van 6,11.
Signatuur van Scholen en Prestaties
Ook blijkt net als in voorgaande jaren dat islamitische en gereformeerde basisscholen beter scoren dan katholieke, protestantse (niet-gereformeerde) en openbare. De 49 islamitische basisscholen in het land zijn gemiddeld goed voor een 7,29. Ook reformatorische scholen scoren met een 7,19 beter dan gemiddeld. Openbare scholen scoren met een 6,9 een tiende onder het gemiddelde. De 70 antroposofische scholen in Nederland scoren met 6,85 nog niet iets lager.
Eindtoetscijfers per Signatuur
Hoe de Eindtoetsscores Worden Berekend
RTL Nieuws gebruikt een gewogen berekening waardoor er rekening kan worden gehouden met verschillen tussen scholen. Niet iedere basisschool heeft dezelfde soort leerlingen. Op sommige scholen komen leerlingen al binnen met een achterstand, terwijl andere scholen juist vooral kinderen van hoogopgeleide ouders hebben. Ook laten sommige scholen alle leerlingen meedoen aan de Cito-toets, terwijl op andere scholen zwakke leerlingen niet meedoen. Tot vorig jaar werd het gemiddelde gebruikt van alle leerlingen, sinds dit jaar is dat aangepast.
Voor iedere school wordt een gemiddelde 'Cito-score' berekend, op basis van de beschikbare jaren en het deelnamepercentage. Die score wordt vergeleken met de scores van scholen die dezelfde soort leerlingen hebben. Hoe beter de score is in vergelijking met de andere scholen, des te hoger het rapportcijfer. Doet een school het precies even goed, dan scoort die een 7.
Omgaan met Slechte Scores
Een slechte score betekent niet meteen dat het onderwijs op een school niet goed is. Je kunt aan de school vragen hoe het komt dat de score zo laag is. Misschien vindt de school andere dingen belangrijker dan een hoge score, of neemt de school juist bewust kinderen aan die minder goed kunnen leren. Via onze tool kun je ook alle rapporten van de Onderwijsinspectie over de school van je kind opzoeken.
Niet Alle Scholen Doen Mee
De scores voor de Drempeltoets, voor de SEO van protestants-christelijke scholen en de vaardigheidsscores uit het leerlingvolgsysteem heeft RTL Nieuws omgezet naar Cito-scores op basis van de gegevens van de Onderwijsinspectie. Ook de nieuwe IEP- en ROUTE 8-toetsscores zijn omgezet. Scholen die andere toetsen gebruiken, zijn in ons overzicht niet meegenomen. Als er op een school minder dan 5 kinderen meededen aan de toets, zijn de resultaten uit privacy-overwegingen geheim gebleven, en kunnen wij ook geen gemiddelde uitrekenen.
Reformatorische en Islamitische Scholen Scoren Goed
Reformatorische en islamitische scholen scoren bovengemiddeld op de eindtoets. De onderzochte reformatorische scholen scoren gemiddeld een 7,4. De islamitische een 7,3. Dat betekent dat ze dus beter scoren dan gezien hun leerlingen mag worden verwacht. De 69 antroposofische scholen waarvoor een cijfer is berekend, moeten het met een gemiddelde van een 6,3 doen. Openbare basisscholen scoren gemiddeld met een 6,8.
Hoogste Cijfer in Geleen
De basisschool met het hoogste cijfer is dit jaar te vinden in Geleen. Basisschool ’t Heuvelke staat in de wijk Lindenheuvel. Een multiculturele volkswijk met relatief veel laagopgeleide mensen en gezinnen met een laag inkomen. Dat is terug te zien aan het leerlingenbestand van ’t Heuvelke. Maar in de resultaten op de eindtoets zijn achterstanden nauwelijks zichtbaar. Die zijn namelijk aanzienlijk beter dan vergelijkbare scholen en dus krijgt de school een 9,6.
Nieuwe Toets en Gevolgen voor Schooladvies
Afgelopen schooljaar werd de doorstroomtoets voor de eerste keer door alle leerlingen uit groep 8 gemaakt. De toets vervangt de traditionele Cito-eindtoets. Opvallend: er zijn zes verschillende toetsen waar basisscholen uit kunnen kiezen bij deze nieuwe manier van toetsen. Naast de bekende toets ontwikkeld door CITO, zijn er nog vijf toetsen van andere aanbieders.
Advies van Toets Overnemen
Daarnaast is er nog iets veranderd: scoort een leerling hoger dan het schooladvies, dan moet de school verplicht het toetsadvies overnemen. Dus scoort de leerling vwo-niveau met de toets, maar kreeg die eerder havo-niveau als schooladvies, dan wordt het nieuwe advies dus vwo. Het idee hierachter is dat leerlingen van verschillende achtergronden hetzelfde worden behandeld. De nieuwste cijfers laten volgens staatssecretaris Mariëlle Paul (Onderwijs) zien dat dat inderdaad is gelukt. Dat schrijft ze vandaag in een brief aan de Tweede Kamer. Driekwart van de basisschoolleerlingen die volgens de toetsresultaten meer aankunnen, heeft daadwerkelijk een hoger schooladvies gekregen. In voorgaande jaren gebeurde dat bij minder dan een derde van de basisscholieren, schrijft Paul. Ze is dus tevreden.
Minder Vmbo-Adviezen
Verder blijkt uit de cijfers dat er minder vmbo-adviezen zijn gegeven. Dit schooljaar kreeg 35 procent een vmbo-advies, vorig schooljaar was dat nog 39,6 procent. Het aantal vwo-adviezen is min of meer gelijk gebleven.
Grote Verschillen Tussen Toetsen
Scholen en de PO-raad (de sectororganisatie van het basisonderwijs) meldden eerder dit jaar hun zorgen over de doorstroomtoets. En die zorgen zijn niet verdwenen, blijkt uit een rondgang van RTL Nieuws. Zo constateerde de Alan Turingschool in Amsterdam dat eenderde van de leerlingen bij de toets lager scoorde dan het schooladvies. Bijvoorbeeld havo in plaats van vwo. En ook zagen leraren grote verschillen tussen de zes soorten toetsen. Zo leek de ene toets veel beter te worden gemaakt dan een concurrerende toets. De PO-raad zegt in een reactie 'met verbazing kennis genomen te hebben' van de brief. Voorzitter Freddy Weima: "Het maakt voor de kansen in het voortgezet onderwijs van een leerling uit welke van de zes toetsaanbieders je schoolbestuur heeft gekozen. Dat is onacceptabel."
'Gaat om Toekomst van Onze 11- en 12-jarigen'
Weima: "Zo is er een verschil van 13,4 procentpunt bij de behaalde niveaus tussen twee toetsen. Dit zou aanleiding moeten zijn nog eens na te denken over een Kamerbrief met zo'n optimistische boodschap. Ook is bij vijf van de zes toetsen het aandeel vwo-toetsadviezen met een kwart gedaald ten opzichte van vorig jaar. Dit zijn grote verschillen. Het gaat om de toekomst van onze elf- en twaalfjarigen." Ook Martin Ooijevaar, directeur Onderwijs van SKOWF, een schoolbestuur met 22 scholen in West-Friesland, is niet gerustgesteld: "Ik verbaas me over de brief en vind de verklaringen niet overtuigend", zegt hij in een reactie. Ook ziet hij grote verschillen tussen de toetsen op de scholen in zijn regio, maar ook landelijk. "Met name het grote verschil tussen de zogenoemde LiB-toets en de andere toetsen is opvallend." Het ministerie stelt dat de toetsen wél goed vergelijkbaar zijn en dat ze recht doen aan de prestaties. Later dit jaar komt ze met een nieuwe evaluatie. De VVD is blij met de resultaten.
tags: #rtl #nieuws #basisscholen #cito