Verkiezingsuitslagen en Opkomst
De verkiezingsuitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen zijn voor de meeste gemeenten bekend, met uitzondering van Hoorn en Amsterdam. De opkomst bedroeg tot nu toe 54,1 procent, wat hoger is dan de 51 procent van de kiesgerechtigden die in 2022 kwamen stemmen. Dit overtrof de verwachtingen van experts, die vreesden voor een historisch lage opkomst.
Schiermonnikoog was de eerste gemeente die de stemmen telde; op het Waddeneiland wonnen drie lokale partijen elk drie zetels. In de uren daarna deelden Nederlandse gemeenten hun verkiezingsuitslagen met de verkiezingsdienst van het ANP. Vanochtend vroeg waren alleen de stemmen in Amsterdam en Hoorn nog niet geteld.
Lokale Partijen Grote Winnaar
Lokale partijen zijn de grote winnaars van deze verkiezingen. Bij elkaar kregen deze partijen 3400 gemeenteraadsleden, wat meer is dan het CDA (ruim 1100), de VVD (ook ruim 1000) en GroenLinks-PvdA (ruim 1000) bij elkaar. Ongeveer 30 procent van de Nederlanders stemde voor een lokale partij.
Politiek verslaggever Fons Lambie merkte reeds op dat lokale partijen duidelijk hebben gewonnen. Hij benadrukte ook dat politici er bij gemeenteraadsverkiezingen vaak in slagen om hun eigen succes te claimen.
Reacties van Politieke Leiders
Verschillende politieke leiders reageerden op de verkiezingsuitslagen:
- VVD-leider Dilan Yeşilgöz: "We hebben verschillende gemeenten gezien waarin we stijgen, waarin we verdubbelen. Dat zijn echt mooie resultaten."
- PVV-leider Geert Wilders: Bedankte iedereen op X voor de "prachtige resultaten". De PVV werd onder andere de grootste in Pekela en Terneuzen.
- Lidewij de Vos (Forum voor Democratie): De uitslagen zijn "reden tot feest". Volgens De Vos is FvD na de verkiezingen in "meer dan honderd gemeenten massaal vertegenwoordigd". De partij werd onder andere het grootst in Epe en Velsen.
- CDA-leider Henri Bontenbal: Sprak van een "prachtige uitslag".
Premier Rob Jetten (D66) feliciteerde lokale partijen met hun "knappe campagnes" en uitte begrip voor "frustraties" over de komst van asielzoekerscentra in gemeenten. Hij benadrukte echter dat het kabinet de instroom wil beperken en asielzoekers eerlijk wil verdelen.
Opvallende Uitslagen in Grote Steden
Den Haag: Richard de Mos
In Den Haag was er één duidelijke winnaar: Richard de Mos. Zijn partij Hart voor Den Haag behaalde 16 zetels, een winst van zeven zetels ten opzichte van vier jaar geleden. Na de verkiezingen van 2018 kwam de partij in het college, maar die coalitie viel toen De Mos werd verdacht van corruptie. Hij is daarvan volledig vrijgesproken.
Partij Richard de Mos blij met bijna verdubbeling zetels Den Haag, CDA verliest zetels | RTL Nieuws
Andere Grote Steden
In de andere grote steden waren de uitslagen grotendeels zoals verwacht. GroenLinks-PvdA kreeg er in Utrecht een zetel bij en werd met 14 zetels de grootste partij. In Rotterdam behaalde GroenLinks-PvdA evenveel zetels als Leefbaar Rotterdam.
De Rotterdamse burgemeester Carola Schouten en premier Rob Jetten hadden beloofd te abseilen van de Euromast als de opkomst hoger zou zijn dan in 2022. Omdat de opkomst inderdaad hoger was, zal premier Jetten zijn belofte waarschijnlijk moeten inlossen, ondanks zijn hoogtevrees.
Nieuwkomers en NSC
Nieuwkomers de Grootste
In meerdere gemeenten hebben nieuwkomers de meeste stemmen gekregen en werden zij de grootste, terwijl ze vier jaar geleden nog niet meededen. Dit overkwam in de Brabantse gemeente Alphen-Chaam bijvoorbeeld de nieuwe partij Lokaal Krachtig, die ruim 41 procent van de stemmen behaalde.
GroenLinks-PvdA Sterk in Diverse Steden
GroenLinks-PvdA deed het goed in onder andere Delft, Arnhem, Leiden, Eindhoven, Gouda, Alkmaar en Groningen, waar de fusiepartij de grootste werd. In Groningen verloor de partij weliswaar twee zetels, maar bleef veruit de grootste.
NSC Nergens een Zetel
Voor NSC was er slecht nieuws: de partij haalde nergens een zetel, ondanks deelname in vijf gemeenten. De partij, opgericht door Pieter Omtzigt, heeft geen politiek leider meer en stond in Enschede, de woonplaats van Omtzigt, niet op het stembiljet.
Moerdijk Verdwijnt en de Onderwereldkaart
Moerdijk: Een Dorp dat Dreigt te Verdwijnen
In Moerdijk, het dorp dat dreigt te verdwijnen, stemden de meeste mensen op de VVD en FvD. De FvD-lijsttrekker Dennis de Jong beloofde de 1100 inwoners zo goed mogelijk te helpen en suggereerde voorrang bij nieuwbouwwijken.
RTL Nieuws Onderwereldkaart: Criminaliteit en Kwetsbaarheid in Gemeenten
De Onderwereldkaart, samengesteld door de onderzoeksredactie van RTL Nieuws, brengt de verschillen in gevoeligheid voor georganiseerde misdaad in Nederlandse gemeenten in kaart. De kaart kijkt naar 336 gemeenten en beoordeelt het risico op ondermijnende criminaliteit op basis van vijftien indicatoren, waaronder geregistreerde misdrijven en kwetsbaarheden zoals schulden, sociale cohesie en risicojongeren.
Almere en Lelystad Score Hoog
Almere en Lelystad scoren hoog op de Onderwereldkaart. Almere staat op de 11e plaats en Lelystad op de 12e plaats. Hun hoge positie wordt vooral verklaard door situaties die kunnen leiden tot ondermijnende criminaliteit, zoals een hoog percentage inwoners met problematische schulden. Landelijk staat Lelystad op de 4e plaats en Almere op de 5e wat betreft problematische schulden.
Risicojongeren en Bedrijven
Vooral Lelystad scoort hoog wat betreft het aantal risicojongeren dat kans loopt in de drugscriminaliteit te belanden. In Lelystad valt 7,7 procent van de jongeren in deze groep, waarmee de gemeente op plek 5 in het land staat. In Almere is dat 6,8 procent (plek 13).
Opvallend is ook dat in Almere verhoudingsgewijs veel bedrijven zijn met een veroordeelde eigenaar of bestuurder, wat een risico vormt voor misbruik voor criminele doeleinden. Almere staat wat dit betreft op plek 8 van de 336 onderzochte gemeenten.
Andere Flevolandse Gemeenten
De overige Flevolandse gemeenten staan lager op de kaart. Noordoostpolder staat op plek 155, met opvallend veel panden in eigendom van mensen die eerder veroordeeld zijn voor ondermijnende delicten (plek 1 in Nederland). Urk staat op plek 168 en Zeewolde op plek 175. Dronten wordt het laagst ingeschat met plek 204.
Heerlen Koploper Ondermijnende Criminaliteit
Het Limburgse Heerlen spant de kroon wat betreft ondermijnende criminaliteit. De gemeente staat bovenaan de lijst vanwege het hoge aantal gevallen van drugs- en wapenhandel per inwoner, meldingen van verdachte activiteiten en risicojongeren.
Regionale Verschillen
Gemeenten in de grensregio's, zoals Limburg, scoren bovengemiddeld vaak hoog op de Onderwereldkaart. Dit komt door de ligging langs belangrijke logistieke routes en de mogelijkheid voor criminelen om snel tussen landen te wisselen. Aan de onderkant van de ranglijst staan relatief veel gemeenten uit Overijssel, de Achterhoek en Drenthe, waar minder ondermijnende criminaliteit wordt geregistreerd en de kwetsbaarheden beperkter zijn.
Wat is Ondermijnende Criminaliteit?
Ondermijnende criminaliteit houdt in dat criminelen normale bedrijven, panden en regels misbruiken voor illegale activiteiten, zoals drugshandel, witwassen of het omkopen van ambtenaren. Dit fenomeen ondermijnt het vertrouwen in bedrijven, de overheid en de samenleving.
Interpretatie van de Score
Een hoge score op de Onderwereldkaart betekent niet per se dat er meer misdaad is, maar wel een verhoogd risico op ondermijnende criminaliteit door gunstige omstandigheden voor criminelen. De score is gebaseerd op zowel bekende criminaliteit als risicofactoren.
Reacties en Aanpassingen
De eerste editie van de Onderwereldkaart in december 2022 leidde tot veel reacties en aanpassingen in beleid. De huidige kaart wijkt deels af van de vorige editie door gebruik van andere indicatoren en geüpdatete datasets.