Ontstaan en Verspreiding
Het boeddhisme vindt zijn oorsprong in India en Nepal, waar het in de 5e eeuw voor Christus ontstond. In de eeuwen die volgden, verspreidde deze religie zich over diverse delen van Azië, waaronder China, Japan, Thailand, Vietnam, Indonesië en Sri Lanka. Tegenwoordig is het boeddhisme ook in het Westen, waaronder in Nederland, vertegenwoordigd.
De Oorsprong: De Leringen van de Boeddha
De basis van het boeddhisme wordt gevormd door de preken van de Boeddha, wiens oorspronkelijke naam Siddhartha Gautama was. Volgens de boeddhistische traditie was hij in die tijd een kroonprins van een invloedrijk koninkrijk. Hij groeide op in weelde, maar besloot het paleis te verlaten toen hij geconfronteerd werd met het bestaan van ziekte, ouderdom en de onvermijdelijkheid van de dood voor alle levende wezens. Dit besef maakte een oppervlakkig leven in het paleis onhoudbaar voor hem, wat hem ertoe aanzette zijn prinselijke titel op te geven.
Animatie Siddharta
Hij trok zich terug in de wildernis, waar hij begon met diepe reflectie en meditatie om de ware betekenis van het leven te achterhalen. Gedurende deze periode onderwierp hij zich aan strenge ascese, waaronder langdurige periodes van uithongering, wat hem echter niet dichter bij zijn doel bracht. Een keerpunt kwam toen hij een muziekleraar hoorde zeggen dat de snaar van een instrument niet te slap, maar ook niet te strak gespannen moest worden. Dit inzicht leidde de prins tot het principe van het middenpad. Hij vestigde zich onder een grote boom en bleef daar zitten totdat hij de ultieme verlichting bereikte. Op dat moment verkreeg hij de titel 'Boeddha', wat 'verlichte' of 'ontwaakte' betekent. Vanaf dat moment begreep hij de aard van het bestaan en de menselijke conditie diepgaand. De Boeddha onderwees dat lijden inherent is aan het leven, maar dat men hiermee kan leren omgaan door verlangens los te laten, wat leidt tot innerlijke rust.
Prediking en Gemeenschap
Na zijn verlichting begon de Boeddha zijn wijsheid te delen met mensen van alle rangen en standen, van koningen en ministers tot gewone burgers. Hij geloofde dat iedereen recht had op de ontdekte wijsheid. Hij stichtte een uitgebreide gemeenschap van monniken en later ook van nonnen, die hun leven volledig aan het boeddhisme wijdden. Daarnaast volgden ook leken zijn leer, waarbij ze zijn principes aanhingen en hem steunden zonder zelf monnik of non te worden.
De Bronnen van het Boeddhisme
De belangrijkste bron van het boeddhisme zijn de ontdekkingen en leringen van de Boeddha zelf. Aanvankelijk werden zijn preken mondeling doorgegeven door monniken en later vastgelegd in geschriften, vaak op palmbladeren. Veel kennis is ook bewaard gebleven door de mondelinge overlevering van monniken en leraren aan hun leerlingen, die vaak lange teksten uit het hoofd leren. Een essentieel onderdeel van de boeddhistische leer zijn de vijf leefregels, vrijwillige richtlijnen die gericht zijn op ethisch gedrag, zoals het principe 'dood geen levend wezen'.
In latere periodes werden aanvullende teksten geschreven die, hoewel mogelijk niet de authentieke woorden van de Boeddha bevattend, wel ingingen op nieuwe vragen en uitdagingen van die tijd. Deze openheid voor evoluerende problematiek is een kenmerk van het boeddhisme en heeft geleid tot voortdurende discussies en nieuwe ontwikkelingen binnen de traditie.
Verschillen met Andere Religies
Het boeddhisme onderscheidt zich van veel andere religies op een aantal fundamentele punten. Het ideaal van de Boeddha, een 'supermens' die verlichting bereikte, staat centraal. Verlichting kan worden begrepen als een ervaring van diepe wijsheid. Boeddhisten streven naar deze verlichting, waarbij het uiteindelijke doel niet een eeuwig leven bij een god of het dienen van een god is, zoals in veel andere religies.
Hoewel sommige stromingen binnen het boeddhisme concepten kennen zoals eeuwig geluk in een hemel, is dit geen universeel geloofspunt onder alle boeddhisten. Bijna alle boeddhisten geloven echter in karma en reïncarnatie. Dit houdt in dat goede daden leiden tot positieve gevolgen in een volgend leven, terwijl slechte daden negatieve resultaten met zich meebrengen. Dit concept motiveert veel boeddhisten in Azië om zich te richten op hun volgende leven, onder meer door gulle giften aan kloosters en monastieke gemeenschappen.
Een opvallend kenmerk van het boeddhisme is de flexibiliteit om zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden, samenlevingen en tijden. Deze aanpassingsvermogen verklaart de grote variëteit van het boeddhisme per land.
Religie of Levenswijze?
Veel boeddhisten beschouwen het boeddhisme niet primair als een religie, maar eerder als een filosofie of een manier van leven. Deze opvatting leidt ertoe dat mensen in Nederland vaak boeddhistische meditatie beoefenen zonder zich volledig als boeddhist te identificeren, soms in combinatie met andere spirituele of religieuze tradities, of zelfs zonder geloof.
Belangrijkste Praktijken en Feestdagen
Een centrale praktijk is het geven, met name van eten en kleding aan monniken, wat vaak in de vroege ochtend plaatsvindt. In de meeste boeddhistische landen eten monniken en nonnen twee keer per dag. In koudere regio's, zoals Tibet en Mongolië, is het toegestaan om ook 's avonds te eten, wat wordt gezien als een vorm van medicijn voor gezondheid.
Veel boeddhisten beoefenen meditatie, studeren teksten en volgen de leringen van boeddhistische leraren. Sommigen kiezen ervoor om voor langere periodes in een klooster te verblijven als monnik of non, anderen voor kortere duur.
Boeddhisten vereren afbeeldingen en beelden van de Boeddha, evenals relikwieën, die resten van zijn lichaam zouden zijn. Tempels en pelgrimsplekken spelen een belangrijke rol in de devotie. De belangrijkste feestdag, vaak 'Vesak' of 'Boeddha dag' genoemd, vindt plaats in het voorjaar en herdenkt de geboorte, verlichting en dood van de Boeddha.
Naast Vesak zijn er andere feesten die per regio verschillen. In veel landen is het gebruikelijk dat jongens voor een bepaalde periode als monnik leven, waarbij ze eerst worden aangekleed als prinsen, zoals de Boeddha in zijn jeugd. Na hun intrede in het klooster wordt hun haar geschoren en ontvangen ze de eenvoudige kleding van monniken. Er zijn variaties op dit ritueel waarbij ook meisjes betrokken zijn, zoals het ontvangen van oorbelletjes in Myanmar, waarna de meisjes weer naar huis terugkeren.
Stromingen binnen het Boeddhisme
Het boeddhisme kent diverse grote scholen:
1. Theravada
De oudste school, ook wel Hinayana ('kleine voertuig') genoemd, die teruggaat op de vroegste preken van de Boeddha. Deze stroming is dominant in Sri Lanka, Thailand, Laos, Cambodja, Myanmar en delen van Vietnam. Centraal staan de monniken, herkenbaar aan hun oranje, gele of bruine gewaden.
2. Mahayana
Betekent 'groot voertuig'. Binnen deze school ligt de nadruk op het ontwikkelen van wijsheid en mededogen, vergelijkbaar met de kwaliteiten van een Boeddha. Zodra deze zijn bereikt, moeten ze worden uitgedragen naar alle levende wezens, inclusief dieren en planten. Mahayana is daardoor sterk sociaal gericht. Deze school is wijdverbreid in Nepal, Tibet, Mongolië, China, Japan, Zuid-Korea en grote delen van Vietnam, met sporen in Cambodja, Thailand en Indonesië. Zenboeddhisme is een onderdeel van Mahayana.
3. Vajrayana
Bekend als 'bliksemflits-voertuig' of 'diamanten voertuig'. Deze school, die gelijktijdig met Mahayana voorkomt in Nepal, Tibet, China, Mongolië, Japan en Zuid-Korea, stelt dat de wijsheid van de Boeddha ook kan worden bereikt door middel van uitgebreide rituelen en het herhalen van krachtige woorden (mantra's).
De Dalai Lama
Het Tibetaanse boeddhisme valt onder Mahayana en Vajrayana. De meest prominente spirituele leider binnen het Tibetaanse boeddhisme is de Dalai Lama, waarbij 'Lama' zowel 'monnik' als 'spirituele leraar' betekent.
Navayana
Tegenwoordig manifesteert het boeddhisme zich ook buiten Azië, soms aangeduid als Navayana, het 'nieuwe voertuig'. Westerlingen die deze weg volgen, zijn meestal geen monniken of nonnen, maar beoefenen meditatie voor rust en geluk. Ze identificeren zich niet altijd als boeddhisten en combineren hun praktijken soms met andere religies of leven als atheïsten. De essentie hiervan is het leren 'laten zijn'.
tags: #npo #snel #cursus #religie #boeddhisme