Roken op het Schoolplein: Uitdagingen en Initiatieven

Steeds meer scholen in Nederland nemen deel aan initiatieven om roken onder jongeren te ontmoedigen. Een van deze initiatieven is de 'Smokefree Challenge', waarbij scholen, met name vmbo- en praktijkscholen, leerlingen aanmoedigen om gedurende een bepaalde periode van sigaretten af te blijven. Abdelilah, een 12-jarige leerling van praktijkcollege 'Het Plein' in Amsterdam, is enthousiast over deelname aan deze uitdaging. Hij vindt het belangrijk dat scholen meedoen aan dergelijke programma's, omdat veel jongeren rond de leeftijd van 12 jaar beginnen met roken. Zijn klasgenoten hebben zich voorgenomen elkaar scherp in de gaten te houden en elkaar regelmatig te controleren op roken.

De reden voor de focus op vmbo- en praktijkscholen is duidelijk: het percentage rokers onder deze leerlingen is aanzienlijk hoger dan op het vwo. Cijfers van het Trimbos Instituut tonen aan dat van de jongeren tussen 13 en 14 jaar al 12 procent rookt, terwijl dit percentage bij jongere kinderen, tussen 10 en 12 jaar, vrijwel nihil is. Abdelilah zelf heeft nog nooit gerookt en beschouwt het als een vieze gewoonte. Hij merkt op dat de geur van rook lang blijft hangen en zelfs duizeligheid kan veroorzaken.

Preventie en Bewustwording op Scholen

Op praktijkcollege 'Het Plein' is roken momenteel geen groot probleem, maar directeur Malek Marzguioui benadrukt het belang van preventie. Hij verklaart dat veel 12-jarigen beginnen met roken omdat ze na de basisschool meer vrijheid krijgen en meer in contact komen met oudere leerlingen, wat de verleiding vergroot. Om dit tegen te gaan, hanteert de school al jaren een rookvrij schoolplein waar leerlingen het terrein niet zomaar mogen verlaten. Zelfs de twee docenten die roken, mogen dit niet in het bijzijn van leerlingen doen.

De school legt de nadruk op bewustwording en het maken van eigen keuzes. Naast de uitdaging om gedurende een periode niet te roken, krijgen leerlingen drie lessen over de gevaren van roken. Als onderdeel van de 'Smokefree Challenge' maken de klassen ook een filmpje over de voordelen van niet roken, naar het voorbeeld van bekende vloggers. De klas met het meest creatieve filmpje wint een dagje Walibi als hoofdprijs. Klassen die zich aan de afspraken houden, worden sowieso in het zonnetje gezet door de school.

De Opkomst van Vapen onder Scholieren

Naast traditioneel roken, is er een groeiende zorg over het gebruik van vapes of e-sigaretten onder scholieren. Ondanks het verbod op de verkoop van vapes aan minderjarigen, weten jongeren deze apparaten toch te bemachtigen via oudere vrienden, dealers of zelfs in winkels. Personeelsleden van middelbare scholen melden dat veel leerlingen vapen, vooral wanneer docenten afwezig zijn uit het lokaal, en dat leerlingen zelfs afspreken om naar het toilet te gaan om samen te vapen.

Uit onderzoek blijkt dat de verkoop van e-sigaretten aan jongeren onder de 18 jaar verboden is, en ook online verkoop is illegaal. Desondanks blijft het voor jongeren eenvoudig om aan vapes te komen. Staatssecretaris Maarten van Ooijen heeft aangegeven de boetes voor online verkopers te willen verhogen, maar het probleem blijft bestaan. Een panellid beschrijft vapen als 'de nieuwste trend', waarbij jongeren meedoen uit angst om als 'loser' te worden gezien. Ouderejaars leerlingen dagen brugklassers soms zelfs uit om het te proberen.

Gevaren van Vapen en Nicotine

Een onderzoek van RTL Nieuws, waarbij in beslag genomen e-sigaretten van middelbare scholen werden geanalyseerd, heeft schokkende resultaten opgeleverd. De geteste vapes bevatten aanzienlijk hogere nicotineconcentraties dan wettelijk is toegestaan, en de damp ervan geeft giftige stoffen af, waaronder formaldehyde, lood, nikkel, aceton, ijzer, acroleïne en butyraldehyde. Deze stoffen zijn zeer schadelijk voor de ontwikkeling van het brein.

Sommige vapes bevatten nicotinehoeveelheden die overeenkomen met 200 tot 400 sigaretten. De wettelijke limiet van 20 milligram nicotine per milliliter is al aanzienlijk voor kinderen, maar de grotere inhoud van de vapes maakt het probleem nog nijpender. Artsen slaan alarm over de hoge nicotineconcentraties en de snelle opname ervan in de hersenen, wat kan leiden tot nicotinevergiftiging met symptomen als duizeligheid en in ernstige gevallen zelfs epileptische aanvallen. Het Trimbos Instituut waarschuwt dat vapen vaak een opstap is naar gewoon roken en schadelijk is voor de luchtwegen.

Hoewel de langetermijneffecten van vapen nog niet volledig bekend zijn, wijzen studies op veranderingen in het DNA van cellen in het mondslijmvlies, wat een voorbode kan zijn van kanker. De aanwezigheid van zware metalen zoals lood is bijzonder zorgwekkend, aangezien lood schadelijk is voor de hersenontwikkeling en het IQ kan verlagen. Formaldehyde, een agressieve stof die als ontsmettingsmiddel wordt gebruikt, is eveneens kankerverwekkend en kan cellen beschadigen.

Maatregelen en Wettelijke Kadering

De overheid en diverse organisaties werken aan maatregelen om het vapen onder jongeren tegen te gaan. Er is een wettelijk verbod op de verkoop van vapes aan kinderen onder de 18 jaar, en de boetes voor online verkopers worden verhoogd. Desondanks pleiten veel panelleden voor strengere regels, waaronder een vapeverbod voor jongeren onder de 18 jaar en het duurder maken van vapes. Ook het beboeten van minderjarigen die vapes kopen, wordt door sommigen als een mogelijke oplossing gezien.

Artsen nemen ook het initiatief door zelf naar scholen te gaan om leerlingen voor te lichten over de gevaren van vapen. Het lespakket 'Vapen jouw keuze', ontwikkeld door longpatholoog Danielle Cohen en longarts Frank Borm, is succesvol en wordt door veel artsen aangeboden. Zij benadrukken dat het informeren van kinderen essentieel is om verslaving te voorkomen.

Vanaf 1 augustus 2020 zijn scholen wettelijk verplicht om een rookvrij terrein te hebben, wat geldt voor primair en voortgezet onderwijs, mbo en hoger onderwijs. Scholen die zich hier niet aan houden, kunnen boetes krijgen. Onderzoek toont aan dat jongeren die anderen zien roken, zelf ook eerder geneigd zijn te gaan roken, waardoor een rookvrij schoolterrein ook bescherming biedt tegen meeroken.

De Tweede Kamer heeft ingestemd met een voorstel om alle schoolpleinen over vier jaar volledig rookvrij te maken, wat wordt gezien als een belangrijke stap voor de gezondheid van jongeren. Sinds 1 januari 2020 zijn sommige scholen, zoals het Griftland College in Soest, al volledig rookvrij gestart. De school kiest ervoor om goed gedrag te belonen in plaats van roken te bestraffen. Leerlingen die stoppen met roken rond de school, worden beloond met een uitje, bijvoorbeeld naar Walibi.

Het Trimbos Instituut geeft tips voor het realiseren van een rookvrij schoolterrein, waaronder gesprekken met buurtbewoners en winkeleigenaren, het stellen van extra spelregels voor leerlingen, en het informeren van de wijkagent. Ook het minimaliseren van tussenuren en het zorgen voor toezicht in de buurt worden aangeraden.

Ondanks de afname van het aantal rokers onder jongeren, blijft het aantal dat ooit gerookt heeft significant. De rol van ouders speelt hierbij een grote rol; 15 procent van de scholieren geeft aan dat ouders toestaan om een trekje te nemen. Veel scholieren lijken de shisha-pen (elektrische sigaret) als alternatief voor roken te zien, hoewel ook dit gebruik niet zonder risico's is. Onderzoek toont aan dat jongeren niet alleen minder roken, maar ook minder alcohol drinken.

De resultaten van het onderzoek naar de giftige stoffen in vapes hebben geleid tot geschokte reacties bij Kamerleden, die pleiten voor extra controles door de NVWA en hogere boetes. Er is een dringende noodzaak voor gezamenlijke actie van overheid, ouders, scholen en de gezondheidszorg om jongeren te beschermen tegen de schadelijke effecten van e-sigaretten en hen weerbaar te maken voor de toekomst.

tags: #rtl #nieuws #roken #op #schoolplein