WhatsApp-groepen, een veelgebruikte functie voor communicatie, zijn tien jaar na de introductie nog steeds bron van zowel nuttige interacties als aanzienlijke ergernissen. Dit blijkt uit een rondgang langs leden van het RTL Nieuwspanel, waaruit naar voren komt dat de groepsapp, oorspronkelijk gelanceerd in 2011 met een limiet van vijf personen, inmiddels kan uitgroeien tot groepen met wel duizend deelnemers.
Vloek of Zegen: De Dubbele Aard van Groepsapps
Hoewel groepsapps zoals de familie-app, de groep van het werk of de vriendengroep voor winterse activiteiten door velen als nuttig worden ervaren, leiden ze ook tot frustratie. Vooral de familieapp wordt door 83 procent van de panelleden als nuttig beschouwd, met 85 procent in de leeftijdsgroep 36-65 jaar die deze functie waarderen. Slechts 15 procent ervaart deze app als irritant. Ook de groepsapp met vrienden wordt overwegend positief ontvangen (80% vindt het handig en leuk), evenals de buurtapp (71% nuttig).
De sfeer slaat echter om bij de werk-appgroep. Slechts een meerderheid van 57 procent ervaart deze als leuk, terwijl een aanzienlijke 38 procent de app als irritant beschouwt. De grootste ergernis, zowel in werk- als andere groepen, is de constante stroom aan meldingen gedurende de hele dag, wat door meer dan een derde van de respondenten als hinderlijk wordt ervaren. Andere veelgenoemde irritaties zijn te veel privégesprekken of -foto's, overmatige felicitaties en bedankjes, discussies en ruzies, voiceberichten, het zonder overleg toevoegen van leden, en het versturen van elke zin als een nieuw bericht.
Sociale Etiquette en Intieme Nabijheid op Afstand
Marjolijn Antheunis, verbonden aan de Erasmus Universiteit, verklaart dat groepsapps sociale etiquette extra benadrukken. Het niet reageren of de groep verlaten voelt direct als een publieke daad, wat leidt tot trucjes als het uitzetten van blauwe vinkjes of het stilletjes verlaten van groepen. Tegelijkertijd bieden groepsapps volgens haar "intieme nabijheid op afstand", waardoor mensen, zelfs op grote afstand, continu in contact blijven. Vrienden delen vakantiefoto's, jongeren praten na schooltijd door, en zelfs oppervlakkige familiegroepen geven een gevoel van betrokkenheid.
Problematischer wordt het bij werk-appgroepen waar werk en privé gemakkelijk door elkaar lopen. Antheunis merkt op dat steeds meer organisaties kiezen voor aparte groepen om ongemakkelijke situaties te voorkomen, vooral als leidinggevenden meelezen. Hierdoor worden groepsapps een mix van "vloek en zegen".
Memorabele en Gênante Ervaringen
Leden van het RTL-Nieuwspanel deelden hun meest memorabele groepsapp-ervaringen, variërend van onschuldig tot gênant. Voorbeelden zijn:
- Overleggen over een jarige in een groepsapp waar de jarige zelf ook in zat.
- Een familie-app waarin iemand bedankt voor een leuke dag en eten, terwijl men van niets wist.
- Het vreemdgaan van een nichtje dat in geuren en kleuren werd uitgemeten met screenshots in de familie-app.
- Een manager die per ongeluk een zeer privé bericht deelde in de werkapp, wat leidde tot interne bekendheid van een bijnaam en de betekenis ervan.
- Een seksvideo van de buurman die per ongeluk in de buurtapp terechtkwam.
De Uitdagingen voor Vaders in Ouderlijke Groepsapps
Ondanks veranderingen in gezinsrollen slaagt slechts één op de tien ouders erin om zorgtaken gelijkwaardig te verdelen, zo blijkt uit CBS-cijfers uit 2023. Moeders blijven vaak de leiding nemen in huishoudelijke en zorgtaken.
Toegang tot Ouderlijke Groepen: Een Hobbeltraject voor Vaders
Jeroen van Luijk, vader van twee basisschoolkinderen en spreker op de Negenmaandenbeurs, constateert dat veel appgroepen, zoals die voor kinderfeestjes, voornamelijk door moeders worden beheerd. Het is voor vaders vaak lastig om toegang te krijgen tot deze groepen. Hoewel hij begrijpt dat gesprekken soms thema's bevatten die meer op vrouwen gericht zijn, zoals herstel na de zwangerschap, benadrukt hij dat onderwerpen als slaap of de sociale ontwikkeling van kinderen net zo relevant zijn voor vaders.
Van Luijk stelt dat zowel moeders als vaders bijdragen aan dit patroon. Enerzijds bestaan er clichés over vaders die cadeautjes vergeten of te laat komen, wat het idee versterkt dat vaders het niet aankunnen. Anderzijds is er het vooroordeel dat de moeder altijd de hoofdverzorger is, terwijl steeds meer vaders de zorg op zich nemen.
Initiatief en Betrokkenheid van Vaders
Volgens Van Luijk begint de verandering bij de vaders zelf. Zij moeten initiatief tonen, interesse tonen en duidelijk maken dat ze een rol willen spelen, wat niet alleen goed is voor het kind, maar ook voor de partner door de mentale werkdruk te verlichten. Hij roept werkgevers op om mannen meer ruimte te bieden om betrokken vaders te zijn.
Tim Gouw, auteur van 'De Thuisblijfvader', merkt op dat zorgtaken nog steeds voornamelijk door moeders worden gedaan, niet omdat vaders worden buitengesloten, maar omdat mannen zich daar comfortabel bij voelen. Hij gelooft niet dat vaders er niet tussen kunnen komen; ze worden er alleen niet op aangesproken als ze het niet doen. Uit CBS-onderzoek blijkt dat veel vaders wel meer zorgtaken willen opnemen, maar denken dat ze daarin een uitzondering zijn, vaak uit angst voor oordelen van andere mannen. Hoe meer vaders betrokken zijn, hoe meer zullen volgen.
Praktische Stappen en het Verdwijnen van Clichés
Gouw moedigt vaders aan om proactief te zijn op het schoolplein, niet alleen als chauffeur te fungeren, maar ook gesprekken aan te knopen met andere ouders. Hij adviseert vaders om hun vrouw te vragen hen te ondersteunen in appgroepen, aangezien weinig moeders hiertegen nee zouden zeggen. Speeldates worden gezien als een uitgelezen kans om ouders te leren kennen en connecties te maken, inclusief het uitwisselen van nummers. Gouw benadrukt dat het geen complot van moeders is om vaders buiten te sluiten.
Van Luijk suggereert dat het direct opnemen van beide ouders in de groep een oplossing kan zijn, zodat zij onderling kunnen afstemmen wie de taken oppakt. Dit helpt vaders zich meer betrokken te voelen en geeft kinderen de kans hun vader op een andere manier te leren kennen.
'Klassenmoeders' versus 'Klassenouders'
Gouw ziet ook kansen voor scholen om vaders meer verantwoordelijkheid te geven. Hij wijst erop dat de benaming 'klassenouders' vaak al 'klassenmoeders' is, wat impliceert dat bij extra werkzaamheden zoals knutselen automatisch aan moeders wordt gedacht, alsof vaders daartoe niet in staat zouden zijn.
Van Luijk ziet zo'n groep als symbool voor betrokkenheid bij het kroost. Vader zijn betekent niet alleen het hebben van kinderen, maar ook interesse tonen in hun leven, elke dag opnieuw. Gouw is van mening dat vaders veel kunnen leren van moeders in dergelijke groepen, aangezien online informatie vaak voor en door moeders is geschreven, terwijl chats laagdrempeliger zijn voor specifieke gesprekken.
Voordelen van Betrokken Vaderschap
Van Luijk ervaart dagelijks de voordelen van betrokken vaderschap. Zijn kinderen delen hun problemen met hem, en door zijn betrokkenheid kan hij spanningen bij hen herkennen en erop reageren, wat hun welzijn en hun band versterkt.
Gouw benadrukt het belang van betrokken vaderschap voor de cognitieve en sociale ontwikkeling van kinderen. Meisjes presteren beter op de arbeidsmarkt, en jongens ontwikkelen een gelijkwaardiger beeld van zorgtaken.
Fraude en Oplichting via WhatsApp-Groepen
De Autoriteit Financiële Markten (AFM) constateert een sterke toename van fraude via chatgroepen die beleggingstips verspreiden. Slachtoffers worden vaak ongevraagd toegevoegd en verleid om te investeren in aandelen of cryptovaluta, uit naam van vermeende experts. Dit wordt ook gemeld bij de politie en de Fraudehelpdesk.
Internationale Oplichters en Valse Advertenties
De AFM spreekt van een "internationaal collectief" van oplichters, aangezien ook buitenlandse toezichthouders meer meldingen ontvangen. Consumenten worden via valse advertenties, die zich voordoen als gratis beleggingsadvies van bekende figuren uit de financiële wereld, naar dit soort groepen gelokt. Vaak zijn dit nepaccounts die de namen en logo's van gerenommeerde instanties, zoals de AFM zelf, misbruiken.
'Pump and Dump' en Onrealistische Rendementen
Kenmerkend voor deze oplichtingspraktijken zijn onrealistische rendementen en tijdsdruk om te investeren. Zodra geld is overgemaakt, zijn de beleggers het kwijt. Dit soort praktijken, bekend als 'pump and dump' (marktmisbruik waarbij de koers van aandelen wordt opgedreven en oplichters met winst uitstappen), komen vaker voor en lijken nu sterk te zijn toegenomen.
Waarschuwingen van Bekende Beleggers
Beleggingsadviseurs zoals Corné van Zeijl en auteur Janneke Willemse waarschuwden eerder al voor oplichters die hun gegevens misbruikten. Nepaccounts, vaak met subtiele wijzigingen in de naam, proberen via directe berichten (DM's) mensen uit te nodigen voor groepen met "rare kooptips". Deze nepaccounts gebruiken vaak dezelfde profielfoto's en biografieën als de echte personen, maar het taalgebruik en de aanprijzingen wijken af.
'Rode Vlaggen' en Preventieve Maatregelen
De AFM waarschuwt voor 'rode vlaggen', waaronder het ongevraagd worden toegevoegd aan chatgroepen met beleggingstips, aangezien gerenommeerde partijen dit nooit doen. Tips over aandelen die "gegarandeerd" zullen stijgen, tijdsdruk en onrealistisch hoge rendementen zijn verdere waarschuwingssignalen. Consumenten wordt geadviseerd om verdachte accounts te rapporteren en te blokkeren. Het wordt een kwestie van wennen aan het herkennen van deze patronen, aangezien nepaccounts snel weer opduiken.
Slachtoffers van fraude kunnen aangifte doen bij de politie en melding maken bij de AFM of de Fraudehelpdesk.
Privacy en Veiligheid in de Digitale Wereld
Recente updates van WhatsApp, zoals de mogelijkheid om berichten tot 2,5 dag na verzending te verwijderen en de instelling van wie je onlinestatus kan zien per contact, bieden meer controle, maar roepen ook vragen op over de impact op sociale druk en privacy.
De Impact van Nieuwe Privacy-Instellingen
Floris Poort van technologieplatform Bright twijfelt of deze updates de sociale druk echt zullen wegnemen. Hij acht de mogelijkheid om de zichtbaarheid van de onlinestatus per persoon in te stellen echter significanter, omdat dit een veelvoorkomend probleem oplost waarbij men niet wil dat bepaalde personen zien dat men online is. Poort ziet een groeiend bewustzijn rondom privacy en de inbreuk die telefoons hierop maken.
Socioloog Beate Volker van de Universiteit van Amsterdam is sceptischer over de toegevoegde waarde voor sociale druk. Ze vreest dat het ongemerkt verlaten van groepen en het instellen van privacyopties per contact tot meer sociaal ongemak kan leiden, door vragen als "Waarom heb je dat bij mij uitgezet?". Volker pleit voor een grotere "online onverschilligheid", waarbij men leert omgaan met het medium zonder zich er te veel door te laten beïnvloeden.
Online Stalking en Data als Nieuw Goud
Poort suggereert dat deze privacyfuncties mede zijn ingevoerd vanwege online stalking, om de hoeveelheid persoonlijke informatie die anderen kunnen achterhalen te beperken. Dit wordt als een uitbreiding gezien van de mogelijkheid om de 'laatst gezien'-tijd per persoon uit te zetten.
De integratie van Meta AI in WhatsApp biedt nieuwe mogelijkheden, zoals het beantwoorden van vragen binnen groepschats. Echter, het gebruik van deze AI-assistent betekent dat Meta toegang krijgt tot de gesprekken, wat vragen oproept over de privacy van de data. Hoewel Meta aangeeft alleen de berichten te analyseren die direct met de AI worden gedeeld, bestaat er een risico dat deze data wordt gebruikt om AI-modellen te verbeteren. Gebruikers betalen voor deze gratis dienst met hun data.
Er is een kleine, maar niet onbestaande kans dat informatie uit privé- of groepsapps in gehackte AI-modellen terechtkomt (prompt injection). Om dit te voorkomen, kan de 'geavanceerde chatprivacy' worden ingeschakeld, hoewel dit als nadeel heeft dat gedeelde foto's niet automatisch in de galerij worden opgeslagen. De mogelijkheid om deze functies proactief uit te zetten, suggereert dat Meta gebruikers wil stimuleren de AI-assistent te gebruiken.
How To Use Meta AI on WhatsApp (The Best Way)
Reactie van Meta en Verantwoord Gebruik
Meta reageert op de zorgen door te stellen dat het waarschuwingsbericht de beveiliging verkeerd interpreteert. MetaAI krijgt alleen toegang tot wat direct met de functie wordt gedeeld en niet tot alle chats. De geavanceerde chatprivacy is bedoeld om te voorkomen dat iedereen in de chat media downloadt en om te voorkomen dat iemand MetaAI in de groepsapp gebruikt. Meta benadrukt dat dit een privacyvriendelijkere optie is.
Remy Gieling, AI-deskundige, concludeert dat er geen eenduidig antwoord is op de vraag of deze ontwikkelingen gevaarlijk zijn. Hoewel persoonlijke gegevens en chats niet zomaar op straat komen te liggen, is het belangrijk zich bewust te zijn van het commerciële karakter van Meta. De vele rondgestuurde waarschuwingen tonen aan dat veel mensen hier wel degelijk over nadenken.
De Duistere Kant van WhatsApp-Groepen: Kinderporno en Intimidatie
Sommige WhatsApp-groepen zijn verworden tot platformen voor de verspreiding van schokkend materiaal, waaronder kinderporno, wraakporno, gewelddadige video's, racistisch en antisemitisch beeldmateriaal, en nazipropaganda. Dit heeft ernstige psychologische gevolgen voor met name jongeren.
Schokkende Beelden en Emotionele Afstomping
De beelden zijn vaak van hoge kwaliteit en bevatten expliciete scènes van amputaties, oogverblindingen en seksueel misbruik. Ook wraakporno, inclusief naaktbeelden van klasgenoten, wordt veelvuldig verspreid. Stickers met beledigende, racistische, antisemitische of nazistische teksten, en zelfs afbeeldingen van overleden jongeren, worden gebruikt om te pesten.
Michiel Kalverda, die lessen mediawijsheid geeft aan jongeren, verklaart dit gedrag vanuit de behoefte om erbij te willen horen. Om acceptatie te vinden, stellen jongeren zich bloot aan steeds schokkender beelden, wat de "shockstandaard" verhoogt. Dit wordt gezien als typisch puberaal gedrag waarbij grenzen worden opgezocht.
Ingrijpen en Juridische Gevolgen
Ouders grijpen soms in door software op telefoons te installeren om internetgedrag te monitoren. Voorlichters leggen jongeren uit dat het verspreiden, laten zien aan anderen of in bezit hebben van kinderporno strafbaar is. Het ontvangen van dergelijk materiaal is niet direct strafbaar, maar wel het doorsturen ervan.
De Kindertelefoon herkent de problemen met online intimidatie en bedreigingen via sociale media. Kinderen durven dit vaak niet met hun ouders te delen, waardoor het belangrijk is om hen al op jonge leeftijd weerbaar te maken en te informeren over online veiligheid en privacy.
'Meidenhuizen' en het Gevaar van Data Delen
Het Nederlands Jeugdinstituut ziet de opkomst van online kanalen, ook wel 'meidenhuizen' genoemd, waar meisjes groepen beheren en diverse zaken delen. Hoewel dit vaak onschuldig is, zoals kleding of dansen, brengt het risico's met zich mee zoals belediging, bedreiging en doxing (het publiceren van privégegevens). Jongeren zijn zich vaak niet bewust van wat er met de uitgewisselde data gebeurt.
Ouders worden opgeroepen om met hun kinderen te praten over hun online activiteiten en afspraken te maken. Veel kanalen zijn toegankelijk via uitnodigingslinks die breed worden gedeeld, waardoor de maker beperkt overzicht heeft over wie de inhoud bekijkt. Het archiefeffect, waarbij eerdere berichten zichtbaar blijven, maakt het delen van informatie ingrijpender dan jongeren beseffen.
Er is een voorstel van D66 voor een sociaal media-verbod voor jongeren onder de 15 jaar.
De Rol van Groepsapps in de Leven van Kinderen
Volgens Van Luijk symboliseert zo'n groep de betrokkenheid rondom kinderen. Interesse tonen in hun leven is essentieel voor vader-zijn. Gouw ziet dat vaders veel kunnen leren van moeders in dergelijke groepen, omdat online informatie vaak specifiek gericht is op moeders.
Het belang van betrokken vaderschap wordt onderstreept door onderzoek dat aantoont dat het bijdraagt aan de cognitieve en sociale ontwikkeling van kinderen. Betrokken vaderschap kan leiden tot betere prestaties van meisjes op de arbeidsmarkt en een gelijkwaardiger beeld van zorgtaken bij jongens.