De term 'Bekende Vlaming', evenals de afkorting 'BV', wordt doorgaans toegeschreven aan journalist Alain Grootaers. Vanaf circa 1990 duidde hij er de bekende personen mee aan die hij ontmoette op Vlaamse mediafeestjes, maar van wie hij niet kon zeggen waarom ze precies bekend waren. In ieder geval raakten zowel 'Bekende Vlaming' als 'BV' in de loop van de jaren 1990 snel ingeburgerd. Het verwante begrip 'Bekende Nederlander' (en de afkorting 'BN'er'), dat al zeker een decennium langer in omloop was, heeft daar mogelijk toe bijgedragen.
Dat er in Vlaanderen bepaalde mensen waren die algemene bekendheid genoten, was natuurlijk niet nieuw. Al sinds de eerste televisie-uitzending in België in 1953 en de snelle democratisering van het medium, begon een aantal acteurs of omroepers overal in het land, of toch in het eigen taalgebied, herkend te worden. De Bekende Vlamingen waren echter een typische uiting van de Vlaamse mediacontext van de late 20ste en vroege 21ste eeuw.
De Opkomst van VTM en de Media-omwenteling
Toen in 1989 VTM (Vlaamse Televisie Maatschappij) als eerste commerciële zender in Vlaanderen gelanceerd werd, veranderde het televisielandschap drastisch. Haar blitse, stijlvolle en amusementsgerichte aanpak scoorde meteen erg goed bij de kijkers. Daarnaast trok de zender resoluut de kaart van de vedetten: bekende figuren kregen niet alleen een prominente plaats in praat-, quiz- en spelprogramma's, ze gedroegen zich ook toegankelijk en familiair. Dit contrasteerde met de vaak als ernstig en belerend ervaren openbare Belgische Radio- en Televisieomroep (BRT).
De intrede van VTM en de reactie van BRT deden het aantal BV's sterk toenemen, net als de frequentie waarmee ze in tv-programma's opdoken. Zeker voor de commerciële zender was er sprake van een wederzijdse afhankelijkheid: BV's en VTM hadden baat bij elkaars succes. Ook de zogenaamde 'roddelbladen', in het bijzonder Dag Allemaal (sinds 1984), waren bepalend voor de opkomst van de Bekende Vlaming.
Democratisering van het BV-schap en Nieuwe Mediafenomenen
Sinds 2000 was er bovendien sprake van een democratisering van het BV-schap. De Vlaamse versie van het realityprogramma Big Brother, voor het eerst uitgezonden in dat jaar, wordt daarbij vaak als kantelpunt aangeduid. De deelnemers waren allemaal gewone, onbekende Vlamingen, maar enkelen werden al snel BV's en kregen de nodige media-aandacht. Het leek alsof iedereen beroemd kon worden, ook wie 'niets kon'. Dat bracht een negatieve connotatie mee voor het label 'Bekende Vlaming', dat sterker geassocieerd werd met talentloosheid en kortstondig succes.
De prominente rol van televisie onderscheidde de Vlaamse situatie van onder meer de Britse en Amerikaanse celebrity culture, waarin sectoren als de film- en theaterwereld eveneens eigen beroemdheden voortbrachten, zonder hulp van een passage op tv. Ook de schijnbare toegankelijkheid en alomtegenwoordigheid van BV's stond in contrast met de Angelsaksische context, waar celebrities veeleer een afgeschermd leven leidden, waarin tabloids en paparazzi dan trachtten binnen te dringen.
'Vlaams zijn' als Essentieel Kenmerk van de BV
Het 'Vlaams zijn' is inherent aan de benaming 'BV'. Dat is niet uniek - zo is er naast de 'Bekende Nederlander' ook de 'Wallon connu' - maar het onderscheidt zich wel van algemene termen als 'celebrity' of 'star', die in de Angelsaksische wereld gangbaar zijn. Bovendien is er geen Belgisch equivalent, al zijn er wel Belgen die nationaal bekend zijn.
De opkomst van de BV gebeurde dan ook parallel aan de federalisering van het land. Zo koos VTM niet toevallig voor 'Vlaams' in haar naam en gaf de zender in programma's als Tien om te zien resoluut een podium aan Vlaamse artiesten, zoals schlagerzangers, die BRT doorgaans links liet liggen. Tegelijk zapte de kijker door de komst van VTM minder snel weg naar de voorheen invloedrijke Nederlandse televisie, waardoor het publiek meer in contact kwam met 'eigen' schermgezichten.
Omdat die 'Vlaamsheid' zo verweven is met het begrip 'BV', kan het als een onderdeel van Vlaamse natievorming gezien worden, zij het van de latente en onbewuste variant van dit proces. De Bekende Vlamingen hebben in dat opzicht de plaats ingenomen van de 'Vlaamsche Koppen', prominente Vlaamse intellectuelen, kunstenaars en intellectuelen die binnen het romantische cultuurflamingantisme als rolmodellen voor Vlaamse emancipatie naar voren werden geschoven. Bij de BV-cultus is een dergelijke hooggestemde, idealistische dimensie afwezig, maar de beroemdheden in kwestie dienen op een triviale en populaire manier wel evenzeer als gezichten van de natie. Het BV-concept vormt daarmee een schoolvoorbeeld van zogenaamd banaal nationalisme.
De Geschiedenis van VTM: Van Start tot Hedendaags Mediabedrijf
VTM (Vlaamse Televisie Maatschappij) is de grootste commerciële televisiezender van België en is eigendom van mediabedrijf DPG Media. De aanloop tot VTM was een lang en moeizaam proces dat in 1981 op gang kwam. Toen wilde de rooms-rode regering van Mark Eyskens immers etherreclame op de publieke omroep BRT, de huidige VRT, invoeren. Deze televisiezender is, zoals het kabeldecreet vereist, alleen te zien via de kabeldistributiemaatschappijen, waardoor hij geen etherfrequentie kan krijgen.
In 1987 stichtten negen uitgevers, met elk 11,1 % van de aandelen, de nv Vlaamse Televisie Maatschappij (VTM), waarvan Jan Merckx voorzitter van de raad van bestuur werd. In 1988 kreeg deze vennootschap het monopolie voor de oprichting van een commerciële televisiezender in Vlaanderen. De uitgevers hadden weinig of geen kennis van het medium televisie en gingen op zoek naar praktische uitvoerders. Uit de verschillende voorstellen die hen werden voorgelegd kozen ze, vooral onder impuls van Jan Merckx, het voorstel van Guido Depraetere, die hieraan vooraf een uitgebreide studie had gewijd. Hij werd benoemd tot programmadirecteur, met zijn vriend Mike Verdrengh als adjunct-directeur. De eerste uitzending vond plaats op 1 februari 1989.
In 1996 verlieten Depraetere en Verdrengh hun leidende functie bij VTM. Aan de basis van het vertrek lag een meningsverschil met de raad van bestuur over de verdere ontwikkeling van de commerciële zender. In de aanvangsperiode en ook later kocht VTM diverse populaire sterren van de BRT/VRT over, onder wie Walter Capiau, de filmcriticus Roland Lommé, Carry Goossens (in 1993), Luc Appermont, Gaston Berghmans & Leo Martin, Bart Peeters (van 1995 tot 1999), Jacques Vermeire (van 1998 tot 2009), Stef Wauters en Rob Vanoudenhoven.
Ook op andere vlakken zorgde het station voor concurrentie. Zo begon het VTM-journaal om zeven uur 's avonds, terwijl het BRT-journaal pas om half acht begon en zich verplicht zag zijn journaal eveneens naar zeven uur te verplaatsen. Hoewel er voorwaarden aan de licentie verbonden waren (mede om het reclamemonopolie te kunnen verdedigen, dat nodig geacht werd omdat de markt te klein zou zijn) werd VTM veelal verweten mee aan de basis van de 'verkleutering' van de bevolking te liggen. Er werd dan verwezen naar programma's als Rad van Fortuin, Blind Date, Wedden dat..?, Walters Verjaardagsshow, Bompa, Nonkel Jef, enzovoort.
Vernieuwingen en Digitale Expansie
In augustus 2003 kreeg VTM twee nieuwe programmadirecteurs: filmregisseur Jan Verheyen en Bert Geenen. Zij moesten het getaande imago van VTM oppoetsen en de zender fris en modern laten ogen, onder meer door het logo met de drie verticale strepen te vervangen door een witte "vtm" met een oranje achtergrond. De afkorting werd weergegeven in kleine letters als "vtm", in plaats van "VTM" in hoofdletters. De schrijfwijze van de naam wijzigde echter niet.
In juni 2005 ontstond de nieuwe functie van algemeen directeur programmatie van heel de VMMa (dat tegenwoordig Medialaan heet), waarvoor Jan Segers de bevoegdheid kreeg. Hij was tot dan creatief directeur van het productiehuis Eyeworks, de huisleverancier van VTM. Bert Geenen bleef antennemanager voor VTM.
In augustus 2006 stapte Bert Geenen op om programmadirecteur te worden van Talpa Service III, de holdingmaatschappij van onder meer 4FM. In hetzelfde jaar startte VTM met een proefproject rond digitale televisie. De zender VTMzomer zond van 20 juni tot 22 september uit op Proximus TV. Rond de kerstperiode van 2006 pakte VTM opnieuw uit met een digitaal kanaal: VTMkerst, ditmaal via Telenet Digital TV. VTMkerst had ook een primeur: de kijkers konden er in première de Vlaamse fictiereeks De Kavijaks zien, een van de duurste series ooit gemaakt, met onder anderen Jan Decleir en twee van zijn kinderen in de hoofdrollen.
Verder had VTM digitale plannen rond een volwaardige nieuwszender, gepland voor het najaar van 2007. De werktitel van deze nieuwszender was 24/7. Echter, die zender liep vertraging op en is er tot op heden nog steeds niet gekomen. In september 2007 lanceerde VTM een jeugdjournaal onder de naam Zoom. Hiervoor ontving de zender subsidies van de overheid.
Compact: History of VTM Nieuws intros
Verdere Ontwikkelingen en Jubilea
Eind december 2007 zette VTM haar omroepsters aan de deur. Zij pasten niet meer in de stijl van het vernieuwde VTM, dat toen nog moest komen. Op 29 februari 2008 werd VTM drastisch vernieuwd, met onder meer een nieuw logo. Ook Het Nieuws werd in een nieuw kleedje gestoken. Programma's als Sara en Mijn Restaurant scoorden goed bij het publiek.
Intussen kreeg VTM het verwijt dat ze te veel reality produceerden, ten koste van fictieprojecten. Daarom werd besloten om een vijftal nieuwe series op te nemen: Jes, De Rodenburgs, Code 37, Dag & Nacht: Hotel Eburon en Dope.
In 2012 werd VTM weer vernieuwd. Het kreeg opnieuw een ander logo met de slogan "je beleeft het hier". De zender kreeg een jingle die op regelmatige basis (vaak op een verschillende melodie of wijze) wordt afgespeeld.
In de zomer van 2014 vierde VTM haar 25ste verjaardag. Zo haalde VTM Familieraad terug van onder het stof en liet het boegbeelden van voormalige VTM-programma's aantreden als kandidaten. Tevens werd 10 om te zien van onder het stof gehaald. Het programma werd deels opgevuld door imitatoren uit Tegen de Sterren op, waardoor het programma Tien Om Tegen De Sterren Op Te Zien werd genoemd. Op 11 augustus 2014 werd het programma opgenomen in Blankenberge en op 20 augustus in Nieuwpoort.
Op 1 februari 2019 vierde de zender haar 30e verjaardag met een grootsche show vol met gezichten uit de afgelopen 30 jaar. Die show werd door ruim 1,3 miljoen mensen bekeken. Op 6 november 2020 keken 2.110.316 mensen naar de finale van het eerste seizoen van The Masked Singer. Dat is het best bekeken programma ooit in de geschiedenis van de zender.
VTM is analoog te ontvangen via het kabelnetwerk van Telenet. Digitaal is VTM in SD- en HD-kwaliteit te ontvangen bij Telenet Digital TV, Proximus TV, Orange TV, TV Vlaanderen, Telesat, Scarlet, Voo en JOYNE.
Programma's en Evenementen
TamTam was een programmablok met kinderprogramma's dat door VTM van 2000 tot begin 2008 iedere ochtend werd uitgezonden. Bekende programma's waren onder andere De Wereld van K3, Kabouter Plop en Schuif Af.
VTM organiseerde jaarlijks rond de kerstperiode een VTM-kerstparade in de Vlaamse provincies. Deze vertrok telkens om 17.00 uur in het stadscentrum van onder andere Gent, Brugge, Blankenberge, Antwerpen, Ninove, Genk, Ieper en Sint-Truiden. De parade lokte jaarlijks veel kijkers mede doordat de VTM-gezichten deelnamen aan de parade. Ook waren er praalwagens die volledig verlicht waren en onder andere thema's van Nijntje, TamTam, Kabouter Plop en de grote praalwagen met de rendieren en de slee bevatten. In 2007 vond de parade voor het eerst ook in Nederland plaats op 22 december in Almere. De Nederlandse commerciële omroep SBS6 en de gemeente Almere tekenden voor de organisatie. De parade trok rond de 100.000 toeschouwers. In 2009 kwam de kerstparade naar Waregem en Leuven.
Nieuwe Shows en Talentontdekking
In de reeks 50 jaar Eurosong blikt Songfestival.be terug op een halve eeuw Vlaamse Songfestivalvoorrondes. Eurosong 1989 was een beetje het einde van een tijdperk. Het werd ook de laatste preselectie gepresenteerd door Luc Appermont, die er sinds 1977 bij was. In september 1988 werd een oproep naar deelnemers gelanceerd. Platenfirma’s konden artiesten tot en met 31 oktober aanmelden bij de BRT. De geselecteerde artiesten werden bekendgemaakt op maandag 21 november, uit een voorselectie van 94 inzendingen.
Binnenkort zetten vijf bekende Vlamingen een grote stap ver weg van hun comfortzone. In de gloednieuwe shiny floor show Make Up Your Mind transformeren ze tot betoverende en onherkenbare drag queens om de performance van hun leven te geven op het podium. Enter torenhoge hakken, pluimen en pailletten, kleurrijke make-up, opgezette kapsels, valse wimpers en een stevige portie durf. Vermomd als echte queens worden de bekende Vlamingen in verschillende rondes beoordeeld door een professionele jury van drag queens. Maar worden ze ook herkend door panelleden Bart Appeltans, Natalia, Julie Van den Steen en Ruth Beeckmans?
“Ik vind de wereld van drag queens geweldig”, aldus Natalia. “Vroeger ging ik elke maand naar Studio 54 in Antwerpen en daar hing een fantastische sfeer. Het duurde niet lang voor ik mee in de kleedkamers zat.” “Drag is een soort van kunstvorm”, vult creatieve geest Bart Appeltans aan. “De creativiteit, de looks, de make-up, het haar… Ik vind dat indrukwekkend. Drags zijn super creatieve mensen.” Actrice Ruth Beeckmans merkt gelijkenissen op met haar job: “Drag zijn is ook een beetje een alter ego hebben. Dat is wat mij er zo in aantrekt, het theatrale. Het is lekker over the top, doe maar alles wat je wil, niets is te veel… I love it.” Een boodschap die ook Julie Van den Steen uitdraagt: “Kunnen zijn wie je wil, zou voor iedereen het belangrijkste moeten zijn.”
Drie van de vijf bekende queens lichten in een eerste foto alvast een klein tipje van hun glamoureuze sluier, maar blijven nog heel even in de schaduw. Binnenkort treden ze in de spotlights en tonen ze zich aan Vlaanderen zoals ze dat nooit eerder deden. Make Up Your Mind is op vrijdag 8 september om 20u35 te zien bij VTM.