Het werk en leven van de surrealistische schilder en schrijfster Leonora Carrington blijven fascineren en inspireren. Decennia na haar dood in 2011, is er een hernieuwde en groeiende aandacht voor haar unieke artistieke nalatenschap. Deze hernieuwde interesse heeft geleid tot talrijke publicaties, exposities, optredens en installaties die haar werk en leven belichten.
De "The Milk of Dreams" Biënnale en de Impact van Carrington's Kinderboek
Een van de meest prominente uitingen van deze hernieuwde aandacht was de tentoonstelling "The Milk of Dreams" op de Biënnale van Venetië in 2022. Deze tentoonstelling, vernoemd naar het gelijknamige kinderboek van Carrington, werd gecureerd door Cecilia Alemani. Alemani liet zich inspireren door de magische wezens uit het boek, die door hun voortdurend veranderlijke en fantasierijke vormen de traditionele opvattingen over mens en dier bevragen.
De impact van Carrington's werk reikt verder dan de Biënnale. De publicatie van haar tarotkaarten door kunsthistorici Susan Aberth en Tere Arcq, de biografie van Joanna Moorhead, en de catalogus die bij haar tentoonstelling in Madrid hoort, hebben eveneens veel aandacht getrokken. Daarnaast zijn er een roman over haar leven met Max Ernst van Michaela Carter, memoires van haar zoon Gabriel Weisz, en een studie naar de invloed van haar werk op jonge feministische kunstenaars door Catriona McAra verschenen. Deze overvloed aan materiaal zorgt ongetwijfeld voor een gestage groei van nieuwe bewonderaars.
Carrington's Artistieke Filosofie: Weerstand tegen Interpretatie
Leonora Carrington uitte zich in 1975 met de woorden: "Once a dog barked at a mask I made; that was the most honorable comment I ever received." Deze uitspraak onderstreept haar terughoudendheid ten opzichte van interpretaties van haar werk, zelfs haar eigen. Ze prefereerde dat haar creaties voor zichzelf spraken. Ondanks haar wens om eenduidigheid te vermijden, zijn er symbolen en figuren die constant terugkeren in haar oeuvre, wat het toeschrijven van een vaste betekenis bemoeilijkt.
In haar vroege surrealistische werk, zoals "Inn of the Dawn Horse" (ca. 1937-38), zijn terugkerende elementen de hyena en het paard, met de symbolische synthese van het hobbelpaard. Carrington voelde zich verwant met paarden, die voor haar vrijheid symboliseerden, en met hyena's, waarover ze opmerkte: "I’m like a hyena, I get into the garbage cans." Dit gebrek aan duidelijke betekenis voedt het mysterie rond haar werk en stimuleert de nieuwsgierigheid van de toeschouwer.
De Invloed van Surrealisme en de Rol van Vrouwen
Binnen de surrealistische beweging speelde de droom een cruciale rol. Kunstenaars en schrijvers grepen de door vrije associatie gekenmerkte bewustzijnstoestand tijdens het dromen aan als een betekenisvolle bron, mede dankzij de inzichten van Sigmund Freud. Om deze staat op te roepen, ontwikkelden ze diverse spelletjes en oefeningen, zoals de exquisite corpse.
Desondanks kenden vrouwen binnen deze beweging, ondanks hun ogenschijnlijk vrije aard zoals beschreven door André Breton in het surrealistisch manifest, een precaire positie. Kunsthistoricus Whitney Chadwick belicht in haar boek "Women Artists and the Surrealist Movement" (1985) hoe deze vrouwen lange tijd niet serieus werden genomen en vaak werden gereduceerd tot muzes. Hoewel de surrealisten Freuds seksistische theorieën over hysterie verwierpen, zagen zij mentale ziekte juist als een toegangspoort tot het onderbewustzijn, een domein waar vrouwen schijnbaar exclusieve toegang toe hadden. Chadwick stelt de vraag in hoeverre deze denkwijze werkelijk bevrijdend was voor de surrealistische vrouwen, en het is dan ook niet verrassend dat velen van hen zich distantieerden van de centrale rol van de droom en Freud.
"The Hearing Trumpet": Een Nieuwe Kijk op Ouder Worden
Anne Walsh, net als dichter Jackie Wang, was diep onder de indruk van Carrington's novelle "The Hearing Trumpet" en ambieerde zelfs een filmadaptatie. Het boek introduceert het hoofdpersonage Marian Leatherby, een 92-jarige vrouw die, voorzien van een gehoortrompet, de duistere plannen van haar zoon ontdekt om haar in een bejaardentehuis te plaatsen. In dit tehuis raakt Marian verwikkeld in occulte complotten, wat leidt tot een verbeelding van ouder worden die haaks staat op conventionele representaties.
Marian wordt afgeschilderd als brutaal, radicaal en iemand die tegenstellingen omarmt en op onderzoek uitgaat. Een memorabele passage beschrijft hoe haar vriendin Carmella een plan smeedt om Marian te bevrijden, inclusief een machinegeweer en een gehuurde auto. Carrington's weergave van deze oudere personages, wier leven doorspekt is van recalcitrantie dankzij hun vriendschap, biedt een hoopvolle projectie van ouder worden. Het boek, geschreven toen Carrington 57 was, daagt de notie uit dat ouderen slechts "levende geschiedeniskanalen" zijn die hun verhalen moeten delen zonder aandacht voor hun eigen behoeften.
De Geromantiseerde Mythe rond Leonora Carrington
Catriona McAra onderzoekt in haar boek "The Medium of Leonora Carrington" (2022) hoe en waarom Carrington zo geromantiseerd en gemystificeerd wordt. McAra identificeert drie hoofdredenen:
- Ecofeministische Avant-Garde: Carrington schilderde met tempera, aangelengd met eierdooiers, wat haar een directe band gaf met haar materialen. In combinatie met de vele niet-menselijke figuren in haar werk, ziet McAra hierin een ecofeministische inslag, die de verwevenheid van vrouwenemancipatie en klimaatstrijd benadrukt. Ze noemt Carrington hiermee een 'ecofeministisch avant la lettre'.
- Romantisering van haar Leven: Als centraal figuur binnen de surrealistische beweging, een groep die zich leent voor mythevorming, werd Carrington's leven onvermijdelijk geromantiseerd. De combinatie van haar bohemien levensstijl, de turbulente periodes van de Tweede Wereldoorlog en haar verblijf in een sanatorium creëerden een beeld van een fascinerend leven. McAra stelt echter dat deze romantisering haar werk en feministische boodschap kan ondermijnen, waarbij haar leven interessanter lijkt dan haar artistieke creaties.
- Psychologie van Fandom: McAra wijst op de psychologie achter fandom, waarbij liefhebbers van Carrington zich enigszins "hebberig" kunnen gedragen. Tot voor kort was er relatief weinig informatie over haar beschikbaar, waardoor kennis over haar werk exclusief was. Dit kan leiden tot een gevoel van bezitterigheid, vergelijkbaar met fans van niche-muziek of obscure films. McAra ziet dit terug in de notities van Anne Walsh, die reflecteert op haar eigen reactie na Carrington's dood: "What is all that longing about? Do I want to be recognized for having “known” her? Given credit for having made it past the gatekeepers?" Zelfs in een kortere periode als fan kan dit gevoel van "hebberigheid" opspelen, zoals de ergernis die de auteur voelt bij het bekijken van een foto van Joanna Moorhead met Carrington, wat duidt op een impuls om de exclusiviteit van de connectie te benadrukken.
De hernieuwde aandacht voor Leonora Carrington onthult niet alleen de diepte en complexiteit van haar artistieke oeuvre, maar ook de blijvende relevantie van haar werk voor hedendaagse thema's als vrouwelijkheid, ouder worden en de relatie tussen mens en natuur.