Het concept van buitenaards leven, ook wel aangeduid als ruimtewezens of aliens, verwijst naar hypothetisch leven dat zijn oorsprong buiten de Aarde heeft.
De vraag of buitenaards leven daadwerkelijk bestaat, verdeelt de meningen sterk. Sommige astronomen achten de kans hierop aanzienlijk, een inschatting die verband houdt met het geschatte aantal planeten in het universum. Het universum herbergt miljarden sterrenstelsels, elk bestaande uit miljarden sterren. Inmiddels is bevestigd dat de meeste sterren één of meerdere planeten bezitten, wat suggereert dat het aantal planeten een veelvoud van het aantal sterren is en in de biljoenen kan lopen.
Afhankelijk van de specifieke omstandigheden die nodig zijn voor het ontstaan van leven, zoals de aanwezigheid van water, varieert de schatting van het aantal planeten met leven van slechts één (de Aarde) tot mogelijk honderden miljoenen. De factoren die worden gebruikt om het aantal planeten met intelligent leven te schatten, zijn samengevat in de vergelijking van Drake.
De Zoektocht naar Buitenaards Leven
Sinds de jaren zestig van de twintigste eeuw wordt er gericht gezocht naar buitenaards leven. Dit gebeurt enerzijds door middel van interplanetaire sondes die diverse planeten en manen in ons zonnestelsel onderzoeken, en anderzijds door middel van radiotelescopen die speuren naar eventuele radiosignalen van intelligente wezens in andere planetenstelsels.
Tot op heden is er, ondanks deze inspanningen, nog geen definitief bewijs van buitenaards leven gevonden. Dit heeft geleid tot de opvatting dat buitenaards leven, indien het bestaat, in onze Melkweg niet wijdverspreid is en bijzonder moeilijk te detecteren valt. Als leven al voorkomt, zal dit naar verwachting voornamelijk bestaan uit micro-organismen of laagontwikkelde meercellige organismen; intelligent leven is waarschijnlijk nog veel zeldzamer.
Ter illustratie: op Aarde heeft leven miljarden jaren bestaan, terwijl de periode van leven dat wij als 'intelligent' beschouwen slechts enkele duizenden jaren omvat. Bovendien zendt dit intelligente leven pas ongeveer een eeuw signalen uit die elders ontvangen en als 'intelligent' geduid zouden kunnen worden.
Factoren en Aannames bij de Kansberekening
De berekening van de kansen op leven buiten onze planeet is sterk afhankelijk van de gemaakte aannames over een aantal voorwaarden. Deze aannames moeten echter worden aangepast zodra er een levensvorm wordt ontdekt die de heersende opvattingen over leven weerlegt.
Een voorbeeld hiervan was de NASA-verklaring in 2010 naar aanleiding van de vermeende ontdekking van een bacterie die op arseen kon leven (Halomonadaceae) in het Californische zoutmeer Mono Lake. Dit zou de inschatting van de mogelijkheden voor buitenaards leven ingrijpend veranderen, aangezien arseen in het DNA van dit organisme fosfor zou vervangen, dat tot dan toe als onmisbaar voor leven werd beschouwd. Het inzicht dat organismen in staat zijn een van de zes basiselementen van leven op Aarde te vervangen, vergroot de kans op buitenaards leven aanzienlijk. Echter, de Amsterdamse hoogleraar aquatische microbiologie Jef Huisman uitte destijds twijfels over deze claim.
Huidige Onderzoeksmethoden
Momenteel wordt er op twee fronten gezocht naar buitenaards leven: binnen en buiten ons zonnestelsel.
Binnen het Zonnestelsel
Ruimtesondes onderzoeken planeten en manen die potentieel geschikt kunnen zijn voor leven. Hiertoe behoren de planeet Mars, de manen Titan en Enceladus (bij Saturnus), en de maan Europa (bij Jupiter).
Buiten het Zonnestelsel
Met behulp van radiotelescopen wordt het heelal afgestruind naar radiosignalen die kunnen wijzen op een intelligente bron. Er zijn in het verleden signalen ontvangen die aanvankelijk werden toegeschreven aan intelligente buitenaardse oorsprong vanwege hun precieze timing. Later bleek echter dat deze signalen afkomstig waren van pulsars, een natuurlijk astronomisch fenomeen.
Tegelijkertijd maken wij ons, bewust of onbewust, ook vindbaar voor intelligent buitenaards leven. De radiogolven die sinds het einde van de 19e eeuw worden uitgezonden, hebben al vele andere sterren bereikt, die mogelijk ook bewoonbare planeten herbergen.
Earth's Rotation Animation
Uitdagingen bij Detectie op Grote Afstanden
Buitenaards leven buiten ons zonnestelsel kan alleen worden ontdekt via radiotelescopen en ruimtetelescopen. De enorme afstanden tussen de sterren maken interstellair reizen binnen een redelijke termijn onmogelijk.
Zelfs reizen met de lichtsnelheid, wat momenteel puur theoretisch is, zou een expeditie naar de dichtstbijzijnde ster, Proxima Centauri (op 4,3 lichtjaar afstand), 4,3 jaar duren vanaf de Aarde gemeten.
Communicatie en Ontwikkelingsniveaus
Als een planeet of planeetsysteem een theoretische kans maakt op intelligent leven, is het mogelijk om vanaf de Aarde een radioboodschap te sturen. Deze boodschap zou echter vele jaren onderweg zijn om de betreffende bestemming te bereiken. Indien de boodschap wordt ontvangen en begrepen, zouden buitenaardse wezens op de hoogte zijn van leven op Aarde en mogelijk kunnen reageren.
Bij het overwegen van communicatie met buitenaards leven, zijn er verschillende scenario's met betrekking tot hun ontwikkelingsniveau:
- Gelijk ontwikkelingsniveau: De kans dat buitenaardse wezens qua intelligentie en technologie op hetzelfde niveau opereren als wij, is klein.
- Lager ontwikkelingsniveau: Buitenaardse wezens kunnen minder ver ontwikkeld zijn, waardoor ze onze radioboodschap mogelijk niet als zodanig herkennen. Het leven op Aarde bestaat al zo'n 3,5 miljard jaar, maar het gebruik van radiogolven voor communicatie is pas sinds het einde van de 19e eeuw mogelijk.
- Hoger ontwikkelingsniveau: Als er geavanceerdere buitenaardse beschavingen bestaan, gebruiken zij mogelijk geen radio meer en zijn ze mogelijk niet geïnteresseerd in intelligent leven dat nog van zo'n primitief communicatiemiddel gebruikmaakt.
De Bewoonbare Zone
Bij de zoektocht naar buitenaards leven wordt ervan uitgegaan dat veel plaatsen niet geschikt zijn voor levensvormen zoals wij die kennen. Om geschikt te zijn, moet een planeet zich binnen een zogenaamde bewoonbare zone bevinden.
Er zijn twee belangrijke voorwaarden waaraan voldaan moet zijn voor een gebied om potentieel leven te kunnen voortbrengen:
- Circumstellar Habitable Zone (CHZ): Dit is de zone rond een ster waar de temperatuur op het oppervlak van een planeet vloeibaar water toelaat.
- Galactic Habitable Zone (GHZ): Dit verwijst naar gebieden binnen een sterrenstelsel die gunstig zijn voor de ontwikkeling van leven, met voldoende zware elementen en bescherming tegen schadelijke straling.
De bewoonbare zone, ook wel aangeduid als leefzone, Green Belt of Goldilocks zone (omdat het niet te koud of te warm is, maar precies goed), is afhankelijk van de massa van de ster. Voor zwaardere sterren ligt de bewoonbare zone verder weg, terwijl deze voor lichtere sterren dichterbij ligt.
Ook de locatie van een planetenstelsel binnen een sterrenstelsel moet aan bepaalde voorwaarden voldoen. Het stelsel moet zich voldoende dicht bij het galactisch centrum bevinden om voldoende zware elementen te bevatten voor de vorming van rotsachtige planeten en complexe moleculen die theoretisch tot abiogenese (het ontstaan van leven uit niet-levende materie) kunnen leiden.
De meeste tot nu toe ontdekte exoplaneten werden als onleefbaar beschouwd vanwege hun grootte, afstand tot de zon (te koud of te heet), of andere factoren. Desondanks zijn er ook in andere planetenstelsels al leefbare planeten ontdekt.
tags: #buitenaardse #heelal #youtube