Pieter Klein, adjunct-hoofdredacteur van RTL Nieuws, noemde het nog luchtig een „licht onrustige zondag”. De uitnodigingen voor het RTL Premiersdebat op 26 februari, waren nog maar net de deur uit of de eerste afzegging rolde al binnen.
Achtergrond van de afzeggingen
De PVV haakte af omdat RTL de ‘afspraak verbreekt’: niet vier maar vijf partijen ontvingen een uitnodiging voor het debat in de Rode Hoed. En dat terwijl RTL nog zo had ingezet op begrip. In de uitnodiging legde de zender nog maar eens uit dat het ‘voornemen’ in november was om vier partijen uit te nodigen, maar dat de verschillen volgens de laatste Peilingwijzer tussen de nummers 3, 4 en 5 niet significant zijn. Daarom is besloten behalve VVD en PVV, ook D66, CDA en GroenLinks een uitnodiging te sturen. „Deze uitzonderlijke electorale situatie” was niet voorzien, schreef RTL. „Wij rekenen op uw begrip.”
Toen ook premier Rutte afhaakte, besloot RTL het debat te schrappen. De hoofdredactie van RTL Nieuws heeft moeten besluiten het premiersdebat niet door te laten gaan. Nadat PVV en VVD zich terugtrokken, zou er geen sprake meer zijn van een debat tussen de belangrijkste politieke partijen. RTL betreurt dit ten zeerste.
RTL's redenering en de kritiek
De reden die de afhakers gaven, is dat RTL besloot geen 4 maar 5 partijen uit te nodigen voor het beoogde debat in de Rode Hoed. De oorspronkelijke afspraak was dat de vier grootste partijen de bokshandschoenen zouden aantrekken. Om die keuze voor 4 te objectiveren, besloot RTL zich niet te baseren op 1 peiling maar op de Peilingwijzer, waarin alle relevante peilingen zijn opgenomen. Vandaag bleek dat er geen duidelijk verschil zat tussen de nummers drie, vier en vijf, dus tussen CDA, D66 en Groen Links.
VVD en PVV eisten dat RTL - ondanks dat niet aanwezige verschil - toch een keuze zou maken tussen deze drie partijen. RTL vindt en vond dat een onmogelijke eis: door zich te baseren op de Peilingwijzer wordt nu juist willekeur uitgesloten. Dat er dus een debat zou moeten plaatsvinden tussen vijf partijen in plaats van vier leek RTL in dit licht volkomen logisch en democratisch. RTL vindt het erg jammer dat de kiezer nu een kans wordt ontnomen om via een stevig debat kennis te nemen van de standpunten van de belangrijkste lijsttrekkers.
RTL-adjunct-hoofdredacteur Pieter Klein noemt het niet redelijk om maar vier partijen uit te nodigen voor het debat in de Amsterdamse Rode Hoed. „We koersten op vier, maar als je gewoon kijkt naar deze stand dan is dat eigenlijk niet te verantwoorden”, zei hij op NPO Radio 1.
Klein hoopte dat het algemeen belang en het informeren van de kiezer doorslaggevend zou zijn bij het besluit van partijen of ze mee zouden doen aan het debat. Dat het niet gelukt is om de PVV en VVD over te halen, vindt hij heel jammer. „Ik baal er ontzettend van maar het is niet anders.”
Doorgaan met alleen de andere partijen was geen optie. „Dit premiersdebat is een debat met de hoofdrolspelers. Dit gaat echt om mensen die zicht hebben op het premierschap, dan wel een cruciale rol spelen in de formatie. Als die twee afzeggen, dan houdt het een keer op.”
Als Klein zichzelf iets verwijt, is het dat hij niet al in november heeft gezegd: we doen er vier, maar als het verschil te klein is doen we er vijf.
Tweede RTL-verkiezingsdebat gemist? Dit waren de hoogtepunten | RTL Nieuws
Toenemende macht van politieke partijen
Gedoe rondom tv-debatten is niet nieuw, zegt debatcoach Lars Duursma. Al signaleert hij wel een toenemende macht bij de partijen. Zo is het niet ongebruikelijk dat er met de deelnemers gesproken wordt over de stellingen waarover ze zullen debatteren. En haakten partijen in het verleden al eens af, omdat ze zich niet konden vinden in de voorgestelde onderwerpen.
Maar dat de grootste partijen nu samen bepalen wie er mogen deelnemen aan een debat, is nieuw. Duursma: „Een debat is voor de deelnemers altijd een risico. Zeker als je er goed voor staat in de peilingen.” Daar komt bij, zegt hij, dat politici steeds eenvoudiger debatten, of vragen van journalisten, kunnen omzeilen. Zie Wilders, die met één gefotoshopt beeld drie dagen onderwerp van gesprek kan zijn.
Duursma stelt dat RTL het debat beter had kunnen laten doorgaan, ook al was dat „niet zo spannend” geworden: „RTL heeft ervoor gezorgd dat het loont om niet mee te doen.”
De rol van de Peilingwijzer en de kritiek daarop
Voor het debat in de Amsterdamse Rode Hoed werden al jaren niet meer dan vier partijen uitgenodigd, maar dit jaar stuurde RTL Nieuws vijf partijen een uitnodiging: de VVD, PVV, CDA, D66 en GroenLinks. In de Peilingwijzer, een gewogen gemiddelde van zes peilingen, bleken de verschillen tussen de derde, vierde en vijfde partij te klein om maar vier partijen uit te nodigen.
De PvdA was woest want waarom telde het huidige zetelaantal helemaal niet mee? Hoe kon de partij, die nota bene vier jaar verantwoordelijkheid had gedragen, zomaar worden gepasseerd? Welke datum werd nu precies gehanteerd, wilden D66 en CDA weten. Zij stonden bij de beste vier dus wilden zo snel mogelijk een beslissing voordat een andere partij hen wellicht zou passeren? De stand in de peilingwijzer van 1 februari werd als uitgangspunt genomen hadden zij begrepen, maar werd aan die datum ook vastgehouden?
De belangrijkste criticaster was Tom Louwerse, die tegen wil en dank, als scheidsrechter zou fungeren. Hij is de man achter peilingwijzer, waarin het gemiddelde van alle peilingen wordt genomen. Juist hij vond de spelregels niet deugen: indien twee partijen binnen dezelfde foutmarge zitten, kon daar geen oordeel op gebaseerd worden. Hij bedoelde: de marge tussen GroenLinks en D66 was op dat moment te klein om een van die partijen uit te sluiten.
Bij RTL gingen de koppen weer bij elkaar. Na ampel beraad werd besloten bij een te klein verschil het debat uit te breiden tot vijf of zes partijen. Dat was een rampzalige beslissing met verstrekkende gevolgen. Ze hadden kunnen bedenken om in geval van te geringe foutmarge het huidige zeteltal beslissend te laten zijn, ze hadden gewoon bij hun eerdere standpunt kunnen blijven, maar deze keus joeg de Haagse politici en spindoctors in de gordijnen.
Reacties van andere partijen
Klaver, Pechtold en Buma vorig jaar in de Kamer.
De partijleiders Buma (CDA) en Klaver (Groen Links) hebben geen goed woord over voor het afzeggen van Rutte en Wilders. "De vraag is: gaan we naar links of naar rechts. De kiezer heeft recht op dit debat." GroenLinks verdenkt Rutte en Wilders ervan de confrontatie met andere lijsttrekkers zo lang mogelijk te willen uitstellen. Hij is ervan overtuigd dat de twee afspraken hebben gemaakt. "Het toont het cynisme van deze campagne: voor de schermen doen of je elkaars grootste tegenstander bent, maar achter de schermen als twee vrienden die nauwelijks woorden nodig hebben de kluit belazeren. Want dat is wat hier gebeurt."
Van Wilders had hij niet anders verwacht. "Kan hij geen vervelende vragen krijgen", schrijft Buma. Maar voor Rutte heeft hij geen goed woord over. "Altijd grote woorden over verantwoording, debat en democratie. Over moeilijke keuzes en verantwoording afleggen. En dan duiken als het er op aan komt."
De derde lijsttrekker die een debat voor een groot publiek aan zich voorbij ziet gaan is D66-leider Pechtold. Hij reageert ingetogen. "Ik ben wél klaar voor deze verkiezingen."
Carré-debat als alternatief
Op zondag 5 maart houdt RTL Nieuws samen met BNR Nieuwsradio en Elsevier het Carré-debat. Daarvoor worden de acht grootste partijen uitgenodigd.
Verleden van RTL-debatten
Vier jaar geleden hadden ze nog 1,7 miljoen kijkers en was de impact enorm. Frits Wester is altijd op dreef in die debatten. Alert en scherp. Dan mag je wel even grommen en met je mobiel gooien als je feestje wordt verpest.
Het mobieltje van Frits Wester vloog door de lucht, maar overleefde de klap tegen de muur. Ternauwernood. VVD en de PVV hadden zich net afgemeld voor het premiersdebat van RTL. De zender besloot die zondagmiddag het debat maar helemaal te schrappen. Zonder de belangrijkste kandidaten was een premiersdebat immers een tikkie potsierlijk. Een dikke streep door Frits’ finest hour.
Ook Jesse Klaver, Alexander Pechtold en zelfs de christelijke voorman Sybrand Buma konden nauwelijks een vloek onderdrukken, al hadden ze wel een donkerbruin vermoeden dat het debat zou sneuvelen. PVV en VVD hadden dit immers al aangekondigd. Ze troostten zichzelf met de gedachte dat ook Mark Rutte schade zou ondervinden van zijn afzegging. De kiezer zou dit vast en zeker beoordelen als een laffe actie van een toch al onbetrouwbare premier.
In de eerste Kamerweek ging het direct over het RTL-debat en de selectiecriteria die de zender zou hanteren: de stand in de peilingwijzer van 1 februari zou beslissen welke vier partijen de degens met elkaar zouden kruisen. De kritiek barstte direct los en kwam van alle kanten.
Logisch dus dat iedereen nu dacht dat dit zogenaamde premiersdebat niet gemist mocht worden. Begin januari, tijdens de laatste week van het Kamerreces, kwamen de campagneteams van de diverse partijen bijeen op locaties her en der in het land. Zo trainde 50Plus met de top twaalf in de Slaapfabriek in Teuge, zat GroenLinks in Montfoort om lijsttrekkersdebatten te kijken en te repeteren, vergaderde de VVD-top bij het bedrijf van partijvoorzitter Henry Keizer in Den Haag en kwam D66 bijeen op Texel. Allemaal met als doel fris uit de startblokken te komen na het reces en al vast de nodige oefeningen en rollenspelen te doen voor de debatten.
tags: #commentaar #afzegging #rtl #premiersdebat