De Stratemakeropzeeshow was een baanbrekend en geliefd kinderprogramma dat tussen 1972 en 1974 werd uitgezonden door de VARA. Deze serie, die officieel De Stratenmakeropzeeshow heet, wordt beschouwd als een van de meest memorabele en rebelse jeugdseries in de Nederlandse televisiegeschiedenis. Het programma drukte een stempel op een hele generatie door zijn humor, onorthodoxe aanpak en het durven aansnijden van controversiële onderwerpen.
Het Concept: Kinderen aan het Roer
Het unieke concept van de serie draaide om een omgekeerde wereld waarin kinderen thuis de baas waren. Dit concept, bedacht door Aart Staartjes, bood een spiegel voor ouders en opvoeders door de traditionele gezagsverhoudingen om te draaien. Kinderen konden hierdoor hun eigen belevingswereld centraal stellen.
De naam van het programma was ontleend aan een traditionele grap van volwassenen tegen kleine kinderen: "Wat wil je later worden?". Als het kind dat niet wist, was de conclusie vaak: "Ik denk dat jij stratenmaker wordt." Dit concept van de "stratenmaker-op-zee" werd door Aart Staartjes zelf gespeeld.
De Cast: Een Memorabel Trio
Het succes van de show was onlosmakelijk verbonden met de fantastische, ietwat bizarre cast. De drie hoofdpersonen vormden de kern van de serie, elk met hun eigen kenmerkende persoonlijkheid:
- Aart Staartjes als de Stratenmaker (ook wel 'Straat' genoemd): Hij speelde de norse, maar lieve figuur die vaak het middelpunt van sketches was. Zijn personage vertegenwoordigde het naïeve en ongeremde kind dat commentaar gaf op de volwassen wereld.
- Joost Prinsen als Erik Engerd: Hij beeldde zich in een soort "monsterfiguur" te zijn en probeerde iedereen bang te maken, wat echter nooit lukte. Joost Prinsen speelde later ook andere rollen, zoals Jan J. de Bom in de serie J.J. de Bom voorheen de Kindervriend. Joost Prinsen overleed op 3 november 2025.
- Wieteke van Dort als de Deftige Dame: Zij speelde een excentrieke en deftige dame, compleet met extravagante kleding en veel make-up. In werkelijkheid was ze helemaal niet zo deftig en liet ze regelmatig hoorbaar een windje. Wieteke van Dort, die in Indonesië opgroeide, werkte ook samen met Joost Prinsen en Aart Staartjes in andere programma's zoals J.J. de Bom en sketches voor Het Klokhuis. Wieteke van Dort overleed op 15 juli 2024.
Controversiële Thema's en Vernieuwende Aanpak
In tegenstelling tot veel andere programma's uit die tijd, schuwde De Stratenmakeropzeeshow controversiële onderwerpen en taboes niet. Er werd openlijk gesproken met kinderen over thema's als seksualiteit, discriminatie en de dood. Een van de meest besproken afleveringen had als thema 'pies en poep', waarin werd gevraagd naar de weg naar het "Drollenplein" via de "Piesstraat" en het "Poepjesplein".
Het programma zat ook vol met "vieze woorden" en scheldwoorden, wat het voor kinderen extra leuk maakte. Veel ouders vonden dit taalgebruik echter ongepast, waardoor hun kinderen de serie niet mochten kijken. Ondanks de kritiek, die VARA er zelfs toe overwoog de serie te annuleren na de eerste zes proefafleveringen, trokken de controversiële onderwerpen juist meer kijkers.
De mentaliteit van de serie was vernieuwend: men probeerde betutteling te vermijden en de traditionele gezagsverhouding tussen ouders en kinderen werd ironisch aan de kaak gesteld. Ook een terugkerend onderdeel was een sketch waarin Staartjes en Van Dort twee leerlingen speelden die als enigen nog over waren van een klas omdat ze elk jaar bleven zitten.
De Muziek: Liedjes met een Boodschap
De muziek speelde een cruciale rol in De Stratenmakeropzeeshow. De liedjes werden gecomponeerd door Harry Bannink op teksten van schrijvers als Willem Wilmink, Karel Eykman (onder het pseudoniem Hendrik Blaak) en Hans Dorrestijn. De muziek werd vaak gebruikt om opvoedkundige of maatschappelijke thema's op een humoristische wijze over te brengen.
Een klassieker uit de serie is het lied 'Jongen, eet nou door'. Dit nummer is een perfect voorbeeld van de humor en directe aanpak van de show, waarin een ouder steeds krampachtiger en met steeds belachelijkere argumenten probeert een kind te dwingen te eten.
De Stratemakeropzeeshow (1972) titelliedje
Nalatenschap en Beschikbaarheid
Hoewel de serie al decennia oud is, blijft de impact en de humor van De Stratenmakeropzeeshow relevant. De muziek van de serie is nog steeds populair en de liedjes worden nog steeds gezongen. Van de reeks werden tussen 3 oktober 1972 en 26 december 1974 54 afleveringen uitgezonden.
Fragmenten en zelfs hele uitzendingen zijn bewaard gebleven in de archieven van Beeld & Geluid. Een simpele zoekopdracht op platforms als YouTube levert vaak een schat aan nostalgische fragmenten op. Het is fascinerend om te zien hoe revolutionair deze kindertelevisie destijds was en hoe het de weg vrijmaakte voor veel andere NPO-kinderseries.
De serie wordt gekenmerkt door zijn komische sketches, de interactie tussen de drie hoofdpersonages en de manier waarop het de belevingswereld van kinderen centraal stelde. Na ruim twee jaar besloten de makers met het programma te stoppen omdat de onderwerpen op waren, maar de impact ervan leeft voort.