In de wereld van de Nederlandse literatuur neemt Simon Vestdijk een unieke plaats in. Met een oeuvre dat zich uitstrekt over romans, dichtbundels, muziekkritiek en essays, toont hij zich een ware duizendpoot. Dit artikel duikt dieper in het leven en werk van deze veelzijdige auteur, met speciale aandacht voor zijn roman Zo de ouden zongen…
Het Enorme Oeuvre van S. Vestdijk
Simon Vestdijk, geboren in 1898 en overleden in 1971, begon pas serieus met schrijven in de jaren dertig van de vorige eeuw. Na het definitief vaarwel zeggen van zijn medische carrière, ontketende hij een productie die velen verbijsterend zou noemen. Dit alles, ondanks het feit dat hij van jongs af aan werd geteisterd door endogene depressies, wat zijn prestaties des te indrukwekkender maakt.
Een Indrukwekkende Productie
Vestdijk's oeuvre is angstaanjagend kolossaal en veelzijdig. Hij schreef 52 romans, aangevuld met enkele onvoltooide aanzetten. Daarnaast zijn er de brievenromans die hij schreef met Jeanne van Schaik-Willing, Henriëtte van Eyk en Hendrik Marsman.
Muziekkritiek en Pianistieke Passie
Met 10 delen muziekkritiek liet Vestdijk zijn liefde voor muziek blijken. Zijn verhandelingen over de symfonieën van Gustav Mahler, Jean Sibelius en Anton Bruckner worden van harte aanbevolen. Vestdijk was zelf een begenadigd pianist en twijfelde zelfs over een carrière in de muziek, maar koos uiteindelijk voor de literatuur. Zijn 'gedifferentieerde muziekkritiek', waarbij hij cijfers uitdeelde aan composities, werd aanvankelijk neerbuigend ontvangen door vakgenoten.
Poëzie en Proza
Rond de 1000 gedichten getuigen van een niet-aflatende stroom van lyriek, vooral aan het begin van zijn schrijversloopbaan. Waar een doorsnee dichter al blij zou zijn met één voltooid sonnet, schreef Vestdijk in één ruk cycli van 50 sonnetten. Daarnaast schreef hij bijna 60 verhalen.
Academische Ambities en Erkenning
Vestdijk schreef een proefschrift getiteld Het wezen van de angst. Hoewel hij zou promoveren bij psychiater Rümke, raakte hij na de voltooiing van de bijna zevenhonderd pagina's verveeld, en het kwam er niet van. Later ontving hij wel een eredoctoraat in Groningen.
Correspondentie en Essays
De veelvuldige correspondentie met andere schrijvers, zoals Willem Brakman, Theun de Vries, Henriëtte van Eyk en Johan van der Woude, is gebundeld en verdient ook vermelding. Daarnaast schreef hij onvoorstelbare hoeveelheden essays en kritieken over poëzie, literatuur, kunst en filosofie.
Autobiografische Inzichten
De onbetaalbare 'autobiografie' Gestalten tegenover mij biedt een unieke kijk op zijn leven. In de ik-vorm beschrijft hij vrienden en collega's, destijds beroemde figuren zoals Jan Greshoff en Martinus Nijhoff.
Vestdijk's Romans: Een Diepere Duik
Vestdijk's romans bestrijken een breed scala aan thema's en genres. Van de Anton Wachter-romans tot de latere werken, elk boek biedt een unieke inkijk in zijn gedachtewereld.
De Anton Wachter-cyclus
De 8 Anton Wachter-romans, waaronder het geliefde Terug tot Ina Damman, spelen zich voornamelijk af in Friesland, met name Harlingen, Franeker en Leeuwarden. De latere romans in deze reeks verplaatsen zich naar Amsterdam, waar het hoofdpersonage medicijnen studeert.
Kenmerkende Thema's en Stijl
Vestdijk staat bekend om zijn beschouwende stijl, vaak subtiel humoristisch en ironisch. Hij presenteert meer vragen dan antwoorden, en verkent de dualiteit van het leven met uitspraken als: 'aan de ene kant dit en aan de andere kant echter dat.' Hij onderzoekt vaak het onderscheid tussen 'ideële' en 'zinnelijke' liefde.
Voorbeelden uit zijn Werk
- De koperen tuin: Volgt het tragische lot van Trix Cuperus.
- De filmheld en het gidsmeisje: Geschreven in een korte periode tijdens de kerstdagen.
- De persconferentie: Een late roman over zijn jeugd, inclusief de depressies.
- De nadagen van Pilatus: Een reflectie op het leven van Pontius Pilatus in Rome.
- Puriteinen en piraten: Een roman die zich afspeelt in de 17e eeuw met Nederlandse kolonisten.
- Het spook en de schaduw: Een raadselachtig verhaal over een getraumatiseerde jongeman.
- Een alpenroman: Een liefdevol relaas van een lesbische relatie.
- De kellner en de levenden: Een fantasmagorisch relaas van de Dag des Oordeels.
- Een huisbewaarder: Een sterk autobiografisch verhaal.
De Hoofdpersoon bij Vestdijk
Niet iedere lezer vindt Vestdijk's hoofdpersonen even prettig. Vaak zijn het geen ware helden, maar eerder toeschouwers of voyeurs die hun eigen verklaringen zoeken voor menselijk gedrag. Roel Starmans in Zo de ouden zongen… is hier een voorbeeld van.
'Zo de ouden zongen…': Een Nader Bekeken Roman
Vestdijk's roman Zo de ouden zongen… werd geschreven in april-mei 1964. Het verhaal, net als veel van zijn werk, is doordrenkt van herinneringen en observaties.
Nostalgie en Perspectief
De manier waarop Vestdijk de jeugd van Roel beschrijft, roept vragen op over nostalgie. Het perspectief van Roel beïnvloedt onze kijk op de andere personages, en zijn fantasie slaat op hol om de onbegrijpelijke feiten van het leven te verklaren.
Schelmenroman of Coming-of-Age?
De vraag of Zo de ouden zongen… te classificeren is als een schelmenroman of een coming-of-age-roman is relevant. Een schelmenroman volgt de reis van een sociale verschoppeling van geboorte tot volwassenheid, terwijl een coming-of-age-roman zich richt op de psychologische en morele ontwikkeling van de protagonist.
Vestdijk en Muziek: Een Levenslange Passie
De relatie tussen Vestdijk en muziek was diepgaand. Zijn muziekkritiek en zijn eigen muzikale talenten waren een integraal onderdeel van zijn leven en werk.
Invloeden en Vergelijkingen
In zijn muziekkritiek komen invloeden van componisten als Stravinsky, Satie en Zappa naar voren. De bezetting van muziekgezelschappen, zoals de blazers, strijkers en percussie, weerspiegelt een brede muzikale interesse.
Muzikale Talenten in Asten
De regio Asten kent een rijke muziekgeschiedenis, met muzikanten zoals Harrie Coolen, die deel uitmaakte van diverse orkesten, waaronder 005 en het Brabants Accordeon-duo. Ook Tony Bass (Thieu Baats), een Eindhovense muzikant, liet een spoor na met zijn carnavalskrakers.
Hollands Decor - Harlingen "Terug tot Ina Damman" (AVRO/HD-upscaled )
De Erfenis van Vestdijk
Simon Vestdijk liet een onuitwisbare indruk achter in de Nederlandse literatuur. Zijn vermogen om complexe thema's te behandelen met een unieke stijl, humor en diepgang, maakt zijn werk nog steeds relevant en fascinerend.