Wat was 'Black-out'?
Black-out was een eenmalig programma van de EO, dat werd uitgezonden op de avond van 11 november 2024 op NPO 1. Het programma had tot doel een grootschalige, langdurige stroomuitval in Nederland te simuleren en de impact daarvan op de samenleving te tonen.
In het fictieve scenario begon de grootschalige stroomuitval op zaterdag 9 november 2024 in Utrecht, Zuid-Holland en Zeeland. De oorzaak was een cyberaanval op het stroomnetwerk van Stedin, wat leidde tot ernstige ontwrichtingen in de getroffen gebieden.
De uitzending: nieuws, talkshow en reportages
Tijdens de uitzending bracht presentatrice Sacha de Boer het laatste nieuws over de gesimuleerde crisis. Aan een talkshowtafel ontving Tijs van den Brink gasten die vanuit hun expertise de situatie toelichtten. De uitzending werd verder aangevuld met reportages over de crisis en de gevolgen van een langdurige stroomuitval.
Een verslaggever werd naar Middelburg gestuurd om de werking van gemalen te tonen tijdens de stroomuitval. Dijkgraaf Toine Poppelaars gaf uitleg over de problemen die optreden bij stroomstoringen en de gevolgen daarvan voor Zeeland, zoals het gebrek aan noodstroom bij sommige gemalen.
In het fictieve journaal verschenen ook ministers en bewindsvoerders, zoals minister van Justitie David van Week en klimaatminister Sophie Hermans, die spraken alsof het om een echt scenario ging. Het programma werd gepresenteerd als een levensecht scenario, met de bedoeling de kijker de mogelijke gevolgen van zo'n grote stroomstoring te laten ervaren.
Realistische simulatie en de rol van de overheid
De kwetsbaarheid van de digitale infrastructuur voor cyberaanvallen, zoals gesimuleerd in 'Black-out', is een belangrijk onderwerp voor de overheid. Verschillende ministeries, de gemeente Utrecht en de Nationale Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV) werkten mee aan de uitzending om deze zo realistisch mogelijk te maken.
De NCTV publiceerde eerder al de meest recente editie van het Cybersecuritybeeld Nederland (CSBN), waarin de kwetsbaarheid van de infrastructuur door toenemende digitale afhankelijkheid werd benadrukt. Met name het gevaar van een digitale monocultuur, zoals recentelijk zichtbaar werd bij problemen met het cybersecurity programma Crowdstrike na een fout in een update, werd hierin belicht. De grote gevolgen van dergelijke storingen, die wereldwijd systemen platlegden en infrastructuur ontregelden, waren ook in de uitzending van 'Black-out' terug te zien.
Focus op de impact op burgers en voorbereiding
'Black-out' legde de nadruk op hoe gewone Nederlanders omgaan met een dergelijke crisis. De uitzending toonde de problemen die men ondervindt wanneer drinkwater schaars wordt, supermarkten leeggeplunderd zijn, en communicatie met de buitenwereld nauwelijks mogelijk is.
Dit was niet alleen bedoeld om angst aan te jagen, maar ook om praktijkvoorbeelden te geven voor de eigen voorbereiding. De overheid biedt veel praktische informatie over wat te doen bij een ramp, maar de respons op eerdere campagnes hierover was beperkt. Voorbereidingen zoals het aanleggen van een voedselvoorraad voor enkele dagen, een EHBO-doos, medicijnen, zaklampen, een radio, waxinelichtjes en warmtedekens worden als relatief simpel beschouwd.
De uitzending suggereerde dat Nederlanders erg verwend zijn doordat alles altijd lijkt te werken, en dat men ervan uitgaat dat storingen snel worden opgelost. Het programma wilde de kijker inspireren om in actie te komen, in plaats van geschrokken en verlamd achter te blijven.
Kritiek en reacties op de uitzending
Tijdens en na de uitzending was er veel kritiek op het programma. Kijkers vonden het fictieve programma ongepast, met name in een tijd van nepnieuws, en gaven aan dat het mogelijk paniek had kunnen veroorzaken. Op sociale media waren er veel verontwaardigde reacties, met beschuldigingen van het opzettelijk aanjagen van angst voor de kijkcijfers.
Sommige kijkers deelden ervaringen van familieleden die in verwarring raakten, zoals een 85-jarige moeder die belde om te vragen of het echt was. De kritiek luidde dat het programma onverantwoordelijk was en paniek kon zaaien.
Animatie over cyberbeveiliging - Hoe ransomware ontstaat, deel 1
Reactie van NPO en EO
De NPO en EO hebben gereageerd op de kritiek. Volgens de omroep werden de reacties van kijkers gemonitord, waarna werd besloten de mededeling dat het om een fictief scenario ging intensiever in beeld te brengen. Een woordvoerder van de EO gaf aan dat er gedurende het programma bijna continu een disclaimer te zien was die aangaf dat het niet om de realiteit ging.
De EO had voorafgaand aan de uitzending ook uitgebreid contact gehad met de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), evenals met de veiligheidsregio's en meldkamers, om rekening te houden met mogelijke paniekreacties van kijkers. De omroep benadrukte dat het doel was de kijker aan het denken te zetten en te inspireren tot actie. Een woordvoerder van de NPO voegde toe dat de publieke omroep rekening houdt met allerlei scenario's en de maatschappij waarschuwt voor mogelijke risico's, en dat de EO met 'Black-out' dit onderwerp op een originele en impactvolle manier onder de aandacht heeft gebracht.
De NPO benadrukte dat het voortdurend duidelijk moest zijn dat er geen sprake was van een daadwerkelijke noodsituatie, aangezien de geloofwaardigheid bij een echte ramp nooit in het geding mag zijn. De volledige uitzending van 'Black-out' was terug te kijken via NPO Start.
De schokkende uitzending lijkt op korte termijn effect te hebben gehad. Volgens Google Analytics werden op de avond van en de dag na de uitzending in Nederland pieken te zien in zoektermen als 'ramp', 'stroomuitval' en 'voorbereiding'. De Nederlandse overheid biedt diverse informatiepagina's die burgers en bedrijven helpen bij voorbereiding op een ramp, waaronder een speciale pagina voor langdurige stroomstoringen.
tags: #eo #uitzending #black #out