Doet de titel of afbeelding van dit stuk je doen gapen? Onderzoekers van de University of Nottingham suggereren de verklaring hiervoor te hebben gevonden. Gapen is besmettelijk, maar de oorzaak hiervoor is grotendeels onbekend. Reden voor de wetenschappers om het verschijnsel nader te onderzoeken.
Onderzoek naar de aanstekelijkheid van gapen
Het team van de University of Nottingham besloot zich te richten op de aanstekelijkheid van gapen en hoe dit mogelijk wordt veroorzaakt door reflexen in de primaire motorische cortex. Dit is het gedeelte van de hersenen dat zorgt voor het aansturen van bewegingen. Het team werd geleid door Stephen Jackson, professor cognitieve neurowetenschap.
“Er bestaan veel theorieën over de besmettelijkheid van gapen,” aldus Jackson. “De meest populaire is dat het is verbonden aan empathie, nabootsing en sociale binding. Maar bewijs hiervoor ontbreekt.” Volgens de onderzoekers kan het begrijpen van de aanstekelijkheid van geeuwen meer inzicht geven in het zogenaamde ‘echo-fenomeen’. Dit zijn automatische imitaties waar we ons niet bewust van zijn.
Wat er precies gebeurt tijdens dit verschijnsel is niet bekend, maar er zijn wel theorieën. Sommige wetenschappers geloven dat het te maken heeft met onze spiegelneuronen. Dit zijn neuronen die actief worden wanneer je waarneemt wat iemand anders doet. Verondersteld wordt dat deze neuronen verbonden zijn aan het kopiëren van sociaal gedrag en empathie. Maar hun rol bij gapen is nog nooit bewezen.
Experiment met transcraniële magnetische stimulatie (TMS)
Voor het onderzoek maakten Jackson en zijn team gebruik van transcraniële magnetische stimulatie (TMS). Dit is een niet-invasieve behandelvorm waarbij elektrische stroom wordt opgewekt in iemands hoofd. Vervolgens werden 46 deelnemers gevraagd naar een video te kijken van een gapend persoon. Ze mochten zelf kiezen of ze hun geeuw wilden onderdrukken of laten gaan. Uiteindelijk werden alle geeuwen en neigingen geregistreerd.
De wetenschappers ontdekten dat het onderdrukken van een gaap juist de neiging ertoe verhoogt. Ook bleek de ontvankelijkheid van iemand voor de geeuw van een ander voorspelbaar te zijn. Het team kon aanwijzingen hiervoor terugvinden in de primaire motorische cortex.
De lengte van een gaap: hersengrootte en neuronen
De lengte van een gaap heeft niets met je lichaamsbouw te maken, maar met de grootte van je hersenen en het aantal neuronen. Althans, dat beweren onderzoekers van de State University of New York. Onder leiding van Andrew Gallup heeft een team van wetenschappers de gaaptijd van 24 verschillende diersoorten onderzocht. Door - nogal onconventioneel - 177 YouTube-filmpjes te bekijken, kon het team de duur van 205 verschillende gapen meten.
De wetenschappers onderzochten alleen geeuwen van diersoorten waarvan het gewicht van de hersenen bekend is. De grootte van de hersenen en het aantal neuronen bleek de enige correlatie te zijn met de lengteduur van een gaap, zo claimen de onderzoekers. Het is dan ook niet verrassend dat mensen met 6,5 seconden boven aan de lijst staan. Muizen hebben overigens de kortste gaap. Olifanten hebben een veel groter brein dan mensen, maar geeuwen iets korter.
Theorieën over de functie van gapen
De reden dat dieren gapen, is voor wetenschappers nog een mysterie. De meest bekende theorie is dat het een manier is om de hersenen van zuurstof te voorzien, maar hoofdonderzoeker Gallup kwam in 2007 met een nieuwe hypothese. Hij gelooft dat gapen dient om de hersenen af te koelen. Al sluit deze studie de eerste theorie volgens ons niet uit. Grotere hersenen hebben meer zuurstof nodig.
Er zitten echter wel een aantal haken en ogen aan dit onderzoek. Het aantal films dat is gebruikt, is bijvoorbeeld te mager voor harde conclusies en de methode. Iets dat het team echter ook beaamt. Mocht je nu overigens denken dat je slimmer bent dan een ander omdat je langer gaapt: die vlieger gaat helaas niet op.
Persoonlijkheid speelt grote rol in aanstekelijkheid van gapen
Gapen kan zeer aanstekelijk zijn, maar niet iedereen gaapt meteen mee. Een team van onderzoekers concludeert dat persoonlijkheid voor een groot deel bepaalt of iemand meegaapt. De onderzoekers toonden video's van gapende mensen aan proefpersonen, en analyseerden hoe die daarop reageerden. Voor het eerst gebruikten ze daarvoor een zeer grote en diverse groep proefpersonen.
We weten maar al te goed dat gapen aanstekelijk is. Je hoeft niet eens iemand te zien of horen gapen. Alleen al de gedachte daaraan kan genoeg zijn om zelf een onbedwingbare gaap te voelen opkomen. Toch lijken sommige mensen minder vatbaar voor de aanstekelijkheid van gapen dan anderen.
Psychopathie en aanstekelijk gedrag
Mensen met psychopathische persoonlijkheidskenmerken gapen minder snel mee. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek onder een grote en diverse groep proefpersonen. Het onderzoek werd uitgevoerd door een team van wetenschappers, onder leiding van bioloog Jorg Massen (Universiteit Utrecht) en Andrew Gallup (State University of New York Polytechnic Institute).
Al vanaf de vroege kindertijd gapen mensen mee met anderen. Dat fenomeen is uitgebreid onderzocht, waarbij duidelijk werd dat lang niet iedereen meegaapt als ze iemand anders zien gapen. Bij wetenschappelijk onderzoek naar meegapen, wekken video's van gapende mensen doorgaans bij 30 tot 60 procent van de proefpersonen een gaap op.
“Bij mensen met psychopathische kenmerken zie je minder empathie, groepsgevoel en nabootsing,” zegt Gallup. “In het verlengde daarvan zouden ze ook minder gevoelig kunnen zijn voor aanstekelijk gedrag.” Hoewel het verband met gapen voor de hand ligt, is het onderzoek daarnaar tot nu toe beperkt. Wetenschappers gebruikten doorgaans kleine groepen proefpersonen, bestaande uit studenten.
Uitgebreid en divers onderzoek
Het team van Gallup en Massen wilde het verband tussen persoonlijkheid en meegapen grondiger onderzoeken, met een veel grotere en meer representatieve groep proefpersonen. “We verzamelden een grote groep mensen uit allerlei landen,” zegt Massen. Het team rekruteerde in totaal 450 deelnemers met 50 nationaliteiten, in de leeftijd van 18 tot 58 jaar.
De proefpersonen kregen de opdracht bepaalde video's van gapende mensen te bekijken. Daarna rapporteerden ze over hun eigen gaap-reacties en vulden ze vragenlijsten in die psychopathische persoonlijkheidskenmerken in kaart brachten. Zoals verwacht werkte gapen minder aanstekelijk bij proefpersonen die hoger scoorden op de psychopathie-vragenlijsten.
“Zoals verwacht werkte gapen minder aanstekelijk bij proefpersonen die hoger scoorden op de psychopathie-vragenlijsten,” zegt Massen. De beste voorspellers van meegapen waren emotionele en interpersoonlijke persoonlijkheidskenmerken. Dit sluit aan bij eerder onderzoek waaruit blijkt dat psychopathie kan leiden tot minder emotionele binding en sociale verbondenheid, wat uiteindelijk doorwerkt in de gevoeligheid voor aanstekelijk gedrag.
Sterk verband
“Het feit dat wij dit terugzien in ons onderzoek, met zoveel proefpersonen over de hele wereld, geeft aan dat het verband heel sterk is,” zegt Massen. De resultaten uit het onderzoek kun je doortrekken naar mensen in het algemeen, aldus de onderzoekers.
Meegapen hangt vooral af van de mate van vermoeidheid
“Gaapt een persoon niet met je mee, dan wil dat niet meteen zeggen dat je iemand met psychopathische kenmerken tegenover je hebt,” waarschuwt Massen. Want ondanks het sterke verband dat in het onderzoek naar voren kwam, hing het meegapen vooral af van de mate van vermoeidheid die de proefpersonen rapporteerden. Massen: “Iemand die niet meegaapt kan dus ook gewoon niet vermoeid genoeg zijn.”
Publicatie: People that score high on psychopathic traits are less likely to yawn contagiously, Scientific Reports, 10 december 2021. DOI: 10.1038/s41598-021-03159-1. Auteurs: Andrew Gallup, Mariska Kret, Omar Eldakar, Julia Folz, Jorg Massen.