Kinderen zouden een definitief schooladvies pas op latere leeftijd moeten ontvangen. Dit pleidooi komt van onderwijsorganisaties in het kader van het onderwijspact. Ontwikkelingspsycholoog Steven Pont ondersteunt dit idee, stellende dat "later meten preciezer is". Het onderwijspact, dat vandaag wordt gepresenteerd, voorziet in het uitstellen van het definitieve schooladvies voor het vmbo, havo of vwo tot het derde jaar van de middelbare school, in plaats van in groep 8 van de basisschool. Een 'brede brugklas' wordt hiervoor als mogelijke oplossing gezien.
De Optimum Leeftijd voor Differentiatie
De huidige leeftijdsgrens van 12 jaar voor het maken van schoolkeuzes wordt als te vroeg beschouwd, zo beaamt ook Pont. Hij stelt dat er een "optimum leeftijd" moet komen voor differentiatie, waarbij 15 jaar als een geschikte leeftijd wordt gezien. Volgens hem is 12 jaar te jong en 19 te hoog. Hij benadrukt dat "hoe jonger het kind, hoe groter de onderlinge verschillen." Het fundament van het onderwijssysteem zou moeten zijn dat "ieder kind op de juiste plek komt". Dit model van latere differentiatie wordt in veel andere landen al toegepast, waar snelle leerlingen bijvoorbeeld extra vakken kunnen kiezen, zoals 'advanced math' in de VS.
Kritiek en Bezwaren tegen het Plan
Docent Thomas Korporaal uit echter kritiek op het voorstel, en noemt het een "onzalig plan". Hij verwijst naar eerdere mislukte pogingen tot veranderingen in het onderwijssysteem, zoals de basisvorming twintig jaar geleden. Korporaal vreest dat klassen met leerlingen van verschillende niveaus extra mankracht vereisen, wat in Nederland niet altijd goed wordt gefaciliteerd. "Meer geld en meer docenten, daar zijn we niet zo goed in hier in Nederland."
De Noodzaak van Verandering en Moed
Eva Naaijkens, medeoprichter van de Turingschool in Amsterdam, vindt dat het roer in het onderwijssysteem om moet. Ze stoort zich aan de discussie die stelt dat veranderingen niet mogelijk zijn. Hoewel Naaijkens erkent dat er extra geld en docenten nodig zijn, benadrukt ze dat leerlingen het allerbeste onderwijssysteem verdienen. Tot op heden lijkt geen enkele minister van Onderwijs zich volledig te willen committeren aan de wijziging van het complete onderwijssysteem.
Wet Doorstroomtoets PO en Uitstel van Selectie
Vanaf het schooljaar 2023-2024 is de wet Doorstroomtoets PO van kracht, wat diverse wijzigingen met zich meebrengt rondom het schooladvies, de doorstroomtoets en de aanmelding voor het voortgezet onderwijs. Voor scholen is er ondersteuning beschikbaar met betrekking tot de overgang van primair naar voortgezet onderwijs.
Het uitstellen van het definitieve selectiemoment kan cruciaal zijn voor leerlingen om op een passende plek in het voortgezet onderwijs terecht te komen. Binnen het huidige systeem zijn er diverse mogelijkheden, zoals:
- Het aanbieden van heterogene (één- of tweejarige) brugklassen waarin verschillende onderwijssoorten samen les krijgen.
- Een driejarige heterogene onderbouw (met minimaal drie onderwijssoorten bij elkaar).
- Een extra brugjaar (op de vo-school, maar vóór leerjaar 1).
- 10-14 onderwijs.
Daarnaast helpt het als scholen zoveel mogelijk onderwijssoorten onder één dak aanbieden, wat de fysieke randvoorwaarden schept om van schoolsoort te kunnen wisselen zonder van school te hoeven veranderen.
Het Schooladvies en Samenwerking met PO
Voortgezet onderwijs scholen kunnen bijdragen aan een zo goed mogelijk schooladvies door terug te koppelen naar het primair onderwijs (PO) over de prestaties van oud-leerlingen en de passendheid van de schooladviezen. De handreiking 'Schooladvisering' biedt handvatten voor een goed schooladvies en samenwerking tussen PO en VO. Bij twijfel over de juiste richting voor een leerling, kunnen VO-scholen het PO stimuleren om een dubbel advies te geven of in overleg te treden met de PO-school.
Een Soepele Overgang van PO naar VO
Naast een passende onderwijsrichting is een soepele overstap naar het voortgezet onderwijs essentieel voor leerlingen om zich snel 'thuis te voelen'. Dit draagt bij aan hun talentontwikkeling en een succesvolle schoolcarrière. De overstapservice maakt de zorgvuldige en veilige digitale uitwisseling van leerlinggegevens mogelijk wanneer een leerling van school wisselt. OSO is ontwikkeld door de VO-raad en PO-Raad en wordt uitgevoerd door Kennisnet.
Overgang van de lagere school naar de middelbare school (2021)
Internationale Perspectieven en Gelijkwaardigheid
Uit internationaal onderzoek blijkt dat een latere bepaling van het schoolniveau leidt tot meer gelijkheid in de onderwijsprestaties van leerlingen. Onderwijssocioloog Sara Geven verklaart dat kinderen uit kansarme gezinnen, die gemiddeld een lager startniveau hebben, langer de tijd krijgen om hun talenten te ontwikkelen. Ook wordt het opleidingsniveau van kinderen uit kansrijke gezinnen minder vaak overschat, terwijl het gemiddelde niveau van de hele groep stijgt. Het onderzoek toont niet aan dat goede leerlingen slechter gaan presteren in gemengde klassen.
De Brede Brugklas: Praktijk en Organisatie
Sommige scholen hanteren al een andere aanpak. De Open Schoolgemeenschap Bijlmer in Amsterdam werkt al 48 jaar met een brede brugklas, waarin leerlingen van vmbo-basis, vmbo-kader, vmbo-theoretische leerweg, havo en vwo de eerste twee jaar samen in één klas zitten. Directeur Maryse Knook benadrukt dat dit niet alleen het schooladvies kan uitstellen, maar leerlingen ook voorbereidt op een diverse maatschappij. Ze acht het belangrijk dat leerlingen leren "niet alleen wat ze kunnen, maar ook wie ze zijn. En hoe ze met elkaar moeten omgaan."
De brede onderbouw vraagt veel van het onderwijs op organisatorisch vlak. Leraren moeten in de eerste twee jaar diverse boeken en methodes gebruiken om leerlingen op hun eigen niveau uit te dagen. Knook legt uit dat docenten moeten kijken naar "wat een kind aankan en waar het misschien iets meer of iets minder moet. En dat kunnen ze per vak aanpassen." Dit vereist individuele begeleiding van leerlingen, wat een aanzienlijke inspanning van docenten vraagt.
Uitval en Toetsdruk in het Onderwijs
De vierde voortgangsrapportage van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) toont aan dat de doorstroom van primair naar voortgezet onderwijs weer vergelijkbaar is met de situatie van vóór de pandemie. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) constateert wel verschillen tussen groepen leerlingen; meisjes krijgen gemiddeld lagere definitieve adviezen dan jongens, hoewel dit verschil kleiner is dan in het schooljaar 2020/2021. De signalen rondom toetsdruk op het welzijn van leerlingen worden meegenomen in de aanscherping van het Inspectiekader.
Circa 70% van de schoolleiders is tevreden over de uitvoering van de NPO-plannen. Belemmeringen bij de uitvoering worden voornamelijk genoemd als uitval of afwezigheid van personeel en/of leerlingen, een tekort aan bevoegde leraren en werkdruk bij het personeel. De meest recente leerresultaten, die inzicht geven in de prestaties aan het einde van schooljaar 2021/2022, tonen aan dat veel scholen nog ruimte hadden voor investeringen om leervertragingen in te halen.
Afwijkingen en Verklaringen van Schooladviezen
Een aanzienlijk deel van de leerlingen zit in de derde klas van de middelbare school op een ander niveau dan oorspronkelijk geadviseerd door de basisschool. Uit een analyse van de NOS blijkt dat ruim een kwart van de leerlingen op een hoger niveau zit dan geadviseerd, terwijl een op de tien juist op een lager niveau zit. Ongeveer 65% zit op het niveau dat overeenkomt met het schooladvies. Deze data betreffen leerlingen van meer dan 1242 middelbare scholen in het schooljaar 2018-2019.
Dat een derde van de leerlingen afwijkt van het basisschooladvies, betekent niet per se dat het advies foutief was. Onderwijssocioloog Sara Geven legt uit dat leerlingen in de eerste drie jaar van de middelbare school nog aanzienlijke stappen kunnen maken. Een advies dat in groep 8 passend was, kan later blijken te zijn onderschat. Bovendien wordt bij ongeveer 8% van de leerlingen het advies na de eindtoets naar boven bijgesteld. Een andere verklaring voor afwijkende adviezen zijn de zogenaamde dubbeladviezen, waarbij leerlingen soms een advies krijgen voor bijvoorbeeld vmbo-(g)t/havo of havo/vwo.
Discriminatie en Vooroordelen bij Schooladviezen
Onderzoek van Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) wijst uit dat discriminatie en vooroordelen een rol spelen bij de totstandkoming van schooladviezen. Edith Hooge, voorzitter van de Onderwijsraad, stelt dat er "op een later moment moet worden geselecteerd, na een driejarige brugperiode." Docenten kunnen onbewuste vooroordelen hebben die het advies beïnvloeden. Het KIS-onderzoek, dat is ingezien door NU.nl, richt zich op leerlingen met een migratieachtergrond, meisjes, leerlingen uit arme gezinnen of leerlingen die op het platteland wonen.
Hooge constateert dat er "bevooroordeeld wordt met de adviezen" en dat deze te vroeg worden gegeven. Suzan de Winter-Koçak, senior onderzoeker bij KIS, ziet de kern van het probleem in de "vrijheid van de scholen". Zij stelt dat "bepaalde groepen structureel onder geadviseerd worden en we weten dat onderwijsprofessionals een bias hebben richting leerlingen van kleur en/of met een migratieachtergrond." Volgens De Winter-Koçak is de rol van discriminatie nog niet eerder in verband gebracht met het schooladvies, en dit is iets wat "we niet willen voor onze kinderen in het onderwijs." Zij pleit voor een kritische blik en verbetering, met opties als het geven van een gemengd advies, zodat kinderen later nog kunnen groeien.
Thijs Roovers, lid van het dagelijks bestuur van de Algemene Onderwijsbond, merkt op dat het "stapelen bijna onmogelijk gemaakt" is. Cordula Rooijendijk, schoolleider van de Montessorischool op de Kade in Amsterdam, vindt dat vroeg adviseren de samenleving "alleen maar ongelijker maakt". Luisteraar Robert van der Hidde benadrukt het belang van "je best doen", en dat een lager advies niet betekent dat een kind minder waard is. Beller Jurrien de Gelder vindt dat het advies niet alles zegt over wat een kind kan en nog kan leren. Journalist Arno Kantelberg vergelijkt het met "te vroeg in die tunnel geduwd worden", waaruit het moeilijk ontsnappen is.
tags: #het #schooladvies #npo