Inleiding tot het NPO-bestel en de Rol van Netmanagers
Het Nederlandse publieke omroepbestel is uniek in de wereld en bestaat uit de NPO als bestuursorgaan en een keur aan omroepen. Deze omroepen zorgen samen voor een pluriform en gevarieerd media-aanbod, waarbij omroepverenigingen zich richten op een specifieke doelgroep of een maatschappelijke of levensbeschouwelijke stroming vertegenwoordigen. Tezamen vormen zij een afspiegeling van de Nederlandse samenleving.
De taken en verantwoordelijkheden tussen de NPO en de omroepen zijn afgebakend en omschreven in de Mediawet. Kernpunt hierin is dat de omroepen de programma's maken en verantwoordelijk zijn voor de inhoud daarvan, terwijl de NPO de programmering van alle netten, zenders en platformen coördineert. De NPO zorgt voor heldere spelregels voor alle omroepen en producenten en bevordert een goede samenwerking binnen het bestel.
Een belangrijke rol binnen dit systeem wordt vervuld door de netmanager (ook wel netcoördinator genoemd). De netmanager is verantwoordelijk voor de indeling van de uitzendingen van een specifieke televisiezender en bepaalt daarmee wat kijkers thuis te zien krijgen en op welke tijden. Elk net binnen de NPO heeft een netmanager en een programma-coördinator die zich gezamenlijk bezighouden met de programmeerstrategie.
De Taken en Verantwoordelijkheden van een Netmanager
De netmanager toetst plannen om te controleren of deze passen binnen het profiel van de betreffende zender, zoals NPO 2. Een ander cruciaal aspect van hun werk is het voorkomen van duplicatie: er wordt gecheckt of er niet te veel programma's met dezelfde onderwerpen worden gemaakt. Daarnaast wordt er gewaakt voor een gebalanceerde genre-mix, bestaande uit documentaires, natuurdocumentaires, journalistieke verhalen, reisprogramma's, enzovoort.
Verder controleert de netmanager of de programma's de publieke waarden van de NPO uitdragen. Deze waarden omvatten pluriformiteit, variëteit, diversiteit, impact, innovatie en talentontwikkeling.
Het Programmeerproces en de Rol van NPO Pitch
Traditioneel dienden makers hun plannen in bij een omroep. Sinds twee jaar is het echter ook mogelijk om plannen rechtstreeks bij de NPO in te dienen via NPO Pitch. Dit systeem, geïnspireerd op dat van de BBC, staat open voor makers met een zekere mate van professionaliteit. Bij de BBC geldt een drempel van minimaal één productie voor de BBC of een andere grote omroep in de afgelopen vijf jaar; bij de NPO is dit gereduceerd tot drie jaar. Makers die in de afgelopen drie jaar iets hebben gemaakt voor de regionale omroep of de NPO, krijgen automatisch een account.
Er zijn geen specifieke indien-data; plannen kunnen op elk gewenst moment worden ingediend. In principe ontvangt men binnen zes weken een reactie op een ingediende pitch. Hoewel de NPO streeft naar een snelle reactie, is het belangrijk om een plan even te laten landen. Dit proces kan enige tijd in beslag nemen, waarbij ook de programma-coördinator wordt geraadpleegd.
Een plan ter grootte van een A4-tje kan volstaan voor een eerste toetsing om te bepalen of het past bij NPO 2 en of er geen vergelijkbare projecten al in productie zijn. Het is niet zinvol om via NPO Pitch een kant-en-klare productie aan te leveren.
De Samenwerking tussen Makers, Omroepen en de NPO
De netmanager beoordeelt plannen niet op inhoud; die beoordeling ligt bij de makers en de omroepen. NPO 2 hanteert bijvoorbeeld een verdiepend profiel, waarbij de focus ligt op het zijn van de beste verhalenverteller, in plaats van op talkshows of presentatoren.
Een producent is altijd vereist om een plan te kunnen realiseren. De NPO kan makers met een plan doorverwijzen naar een geschikte omroep en adviseren welke omroep het beste bij het plan past. Een omroep treedt in principe op als co-producent en is al vroeg in het proces betrokken. De NPO stuurt echter niet op eigen houtje plannen door naar een omroep; de maker moet hier instemmen.
De NPO gaat geen contracten aan met makers. Een omroep tekent in, de NPO kent toe en - mits er groen licht is tijdens de beslismomenten - wordt het plan geproduceerd. De tijd tussen toekenning en uitzending kan oplopen tot drie jaar.
Het komt wel eens voor dat er terughoudendheid is bij een plan, maar makers blijven altijd vrij om naar een omroep te gaan. Het plan kan dan verder worden ontwikkeld met een omroep, waarna de NPO alsnog overtuigd kan raken. De wil van de NPO is geen wet; men is niet koppig in de besluitvorming.
De Evolutie van het Omroepbestel en Toekomstige Ontwikkelingen
Aanvankelijk waren omroepen enigszins bezorgd dat de directe indiening via NPO Pitch het hele proces naar de NPO zou trekken. Dit is echter niet het geval. De NPO probeert zoveel mogelijk op de hoogte te zijn van wat er speelt bij regisseurs en producenten, maar stuurt niet direct.
Het is aan de kwaliteit van de makers om in te schatten wat er in de samenleving speelt en wat de actuele thema's zijn. Gesprekken met makers bieden een verrassende en interessante inkijk in hun plannen.
Hoewel netmanagers een persoonlijke smaak hebben, ligt de focus primair op de wensen van het publiek van NPO 2 en de behoefte van de kijkers. Voortdurend onderzoek hiernaar is essentieel. Het succes van een documentaire wordt niet uitsluitend gemeten aan het aantal kijkers, maar ook aan de impact die het heeft en of het een debat aanjaagt.
Verrijking van het Genre Documentaire
De programmering van documentaires is in ontwikkeling. Waar voorheen vooral one-off's van 50 minuten werden geprogrammeerd, ligt de focus nu meer op series. Het genre wordt verrijkt door mee te gaan met de actualiteit, zoals short-docs en webdocs, die als zeer interessant worden beschouwd.
Een voorbeeld van deze vernieuwing is het idee om een Nederlandse variant te maken op series als Making a Murderer en Wild Wild Country. Hoewel de NPO niet de budgetten van Netflix heeft, is investering in nieuwe vormen mogelijk door financiering vanuit het NPO-fonds, dat twee series per jaar kan ondersteunen.
Wanneer een plan wordt afgewezen door bijvoorbeeld het NPO-fonds, ontvangt men een adviesbrief met een uitleg. Het kan soms onduidelijk zijn wat er precies in het traject is gebeurd, wat vragen kan oproepen bij regisseurs en producenten over de daadwerkelijke indiening van hun plannen.
Vaak gaan plannen niet door omdat eindredacteuren in overleg met de NPO een plan niet met voldoende overtuiging brengen. Het is belangrijk dat eindredacteuren hun verantwoordelijkheid nemen en selectiever zijn in de plannen die ze indienen, door overtuigend in te zetten op plannen die zij als omroep belangrijk vinden.
Toekomstvisie: Genrecoördinatie en Veranderende Organisatie
Suzanne Kunzeler is sinds september 2018 genrecoördinator drama voor de gehele NPO en het aanspreekpunt voor omroepen en producenten op het gebied van dramaseries. De auteur van dit artikel pleit ervoor dat documentaire het volgende genre zou moeten zijn dat naar een dergelijke structuur gaat. Dit zou leiden tot een genre-redactie waarin alle disciplines vertegenwoordigd zijn, in plaats van een werkgroep waar alleen omroepen deel van uitmaken.
Het huidige systeem met verschillende omroepen zorgt voor diversiteit, maar is ook complex. Er is niet altijd goed zicht op wat er speelt, en soms worden plannen ingediend waarbij de geestelijk vader of moeder van het idee liever aan tafel zou zitten. Dit heeft ook te maken met het systeem.
Er is een sterke noodzaak om sneller over te gaan op genre-management, gezien de snelle veranderingen in kijkgedrag. Het niet inspelen hierop kan leiden tot het verlies van belangrijke doelgroepen, niet alleen jongeren, maar ook de groep tussen 40 en 50 jaar oud. Dit geldt ook voor het kijken buiten de lineaire kanalen.
Als deze ontwikkeling doorzet, zal de organisatie van de NPO moeten veranderen. De rol van netmanager zou dan anders worden, met grotere teams waarin ook marketing is vertegenwoordigd, om het genre optimaal te bedienen. Er zal veel directer gesprek moeten plaatsvinden over toekomstige ideeën en de behoefte van het publiek.
Bijeenkomsten tussen NPO en makers om gezamenlijk na te denken over de toekomst van documentaires en om te brainstormen over gemiste kansen, zouden een waardevolle toevoeging zijn.
Organisatie en Personeelsontwikkeling bij de NPO
Het aantal medewerkers bij de NPO is de afgelopen tien jaar fors gestegen. Het personeelsbestand groeide van 315 fte in 2013 naar 511 fte in 2023, een toename van ruim 62%. Deze groei kan worden toegeschreven aan factoren zoals centralisatie, toenemende aandacht voor digitalisering en online content, investeringen in digitale platforms (NPO Start, NPO Luister), de productie van eigen content, het versterken van de journalistieke en maatschappelijke rol, en het voldoen aan veranderende wet- en regelgeving.
Het Nederlandse Omroepbestel: Uniek en Competitief
Het Nederlandse omroepbestel is uniek doordat diverse omroepverenigingen en -stichtingen samen zorgen voor een divers aanbod, wat het tot een van de meest competitieve van Europa maakt. De NPO coördineert de programmering van alle netten, zenders en platformen, waaronder NPO 1, NPO 2, NPO 3, NPO Zappelin/Zapp, NPO Start/Plus, NPO 1 extra, NPO 2 extra, en NPO Politiek en Nieuws.
Netmanager en Omroepverenigingen
De NPO kent een zogenaamd ‘open bestel’, waarbij nieuwe omroepinstellingen kunnen toetreden indien ze aan bepaalde inhoudelijke eisen voldoen. Elf omroepverenigingen hebben een vaste plek, waaronder AVROTROS, BNNVARA, KRO-NCRV, Omroep MAX, EO, VPRO, HUMAN, WNL en PowNed. Daarnaast zijn er twee taakomroepen: de NOS voor nieuws en de NTR voor informatie, educatie en cultuur.
Naast de landelijke publieke omroepen zijn er dertien regionale publieke omroepen, verenigd in de Stichting Regionale Publieke Omroep (RPO), en vele lokale publieke omroepen.
Commerciële Omroepen versus Publieke Omroep
Commerciële omroepen zoals RTL (RTL 4, 5, 7, 8), Viacom International Media Network (MTV, Comedy Central, Nickelodeon, Paramount Network), Disney Channel, STAR Channel en Discovery Channel opereren anders dan de publieke omroep. Hun primaire doel is winst maken, gefinancierd door reclame-inkomsten. Ze hebben geen vaste taken en richten zich voornamelijk op amusement.
De NPO, daarentegen, is een overheidsorganisatie met als doel objectieve en onafhankelijke programma's te maken voor alle doelgroepen, met nadruk op informatie, kunst en cultuur. 80% van de NPO-programma's is van Nederlandse bodem. De STER verzorgt de reclame, die niet meer dan 10% van de zendtijd mag bedragen.
Financiën en Beloningen binnen de NPO
De publieke omroep wordt grotendeels gefinancierd uit belastinggeld, aangevuld met inkomsten uit Ster-reclame en eigen bijdragen van de omroepen. Circa 80% van het totale NPO-budget wordt besteed aan programmering; de rest gaat naar techniek en organisatiekosten.
In 2017 verdienden 31 presentatoren en omroepdirecteuren boven de norm van €181.000. RTL Z onderzocht jaarverslagen waar grootverdieners worden opgevoerd. Enkele voorbeelden van hoge salarissen zijn die van algemeen directeur Jan de Jong (€213.000) en Jan Slager van Omroep MAX (€220.000). Matthijs van Nieuwkerk zou bij BNNVARA €580.000 ontvangen.
Remco van Westerloo, met jarenlange ervaring in het programmeren van tv-zenders, wordt geprezen voor zijn kunst van het programmeren en zijn gevoel voor publieke waarde en kwaliteit. Hij heeft de functie van netmanager NPO 1 tijdelijk waargenomen.
Het Programmeerproces en Besluitvorming
Bij het samenstellen van de programmering vindt veelvuldig overleg plaats tussen netmanagers, zenderredacties, omroepen en de directie Video. Het experiment met genrecoördinatoren breidt deze werkwijze verder uit. Het programmeringsvoorstel wordt voorgelegd aan de raad van bestuur van NPO, die het definitieve besluit neemt.
NPO 1 is de best bekeken tv-zender van Nederland, met een breed aanbod aan publieke programma's voor het hele gezin. Gerard Timmer, Directeur Televisieprogrammering bij de NPO, is verheugd over de versterking van het team met Bart Römer, die ervaring heeft op het gebied van diversiteit, kunst en cultuur.
Bart Römer ziet Nederland 2 als een uitdaging, gezien het diverse programmatische palet en de maatschappelijke relevantie, wat kansen biedt om de zender nog sterker te maken.
tags: #hoeveel #netmanagers #heeft #npo