Eberhard van der Laan te gast in Zomergasten: Een terugblik op een indrukwekkend interview

Het interview met de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan in het televisieprogramma Zomergasten trok op zondagavond 30 juli 2017 maar liefst 974.000 kijkers. In deze uitzending sprak Van der Laan openhartig over zijn nalatenschap voor Amsterdam, memorabele momenten en zijn strijd tegen uitgezaaide longkanker.

Vanwege zijn ziekte, die hem soms overviel met vermoeidheid, werd de uitzending vooraf opgenomen. "Dit betekent dat ik een vangnet heb en er even uit kan gaan als het nodig is", legde hij presentatrice Janine Abbring uit.

Kijkcijfers en vergelijkingen

Hoewel de uitzending met Van der Laan veel kijkers trok, was het geen record voor Zomergasten. Eerdere gasten zoals Youp van 't Hek (2001, 1,3 miljoen kijkers), Mies Bouwman (2002, 1,1 miljoen kijkers) en Paul de Leeuw (2003, 1 miljoen kijkers) wisten meer kijkers te boeien. Ter vergelijking: vorig jaar keken 925.000 mensen naar premier Mark Rutte, wat toen de best bekeken uitzending van het seizoen was. Ahmed Aboutaleb, burgemeester van Rotterdam, trok in 2015 bijna 800.000 kijkers.

Reacties en hoogtepunten van de uitzending

De Volkskrant prees de aflevering met Van der Laan als goed in elkaar gezet, maar benadrukte vooral het "prachtige laatste half uur". In dit deel van het interview kwam de tragische situatie van Ajacied Abdelhak 'Appie' Nouri ter sprake, die blijvende hersenschade opliep na een hartstilstand. Ook werd er teruggeblikt op het filmpje waarin Amsterdammers beloftes deden aan Van der Laan, en sprak hij over zijn erfenis voor de stad.

HP/De Tijd merkte op dat Van der Laan zich in de uitzending volledig ten dienste stelde van de interviewer en af en toe "overdreven beleefde opmerkingen" maakte richting presentatrice Abbring.

Persoonlijke achtergrond en maatschappelijke thema's

Tijdens het gesprek deelde Van der Laan inzichten over zijn persoonlijke leven en maatschappelijke betrokkenheid. Hij vertelde over zijn ouders, die beiden actief waren in het verzet, en zijn eigen oorspronkelijke ambitie om huisarts te worden, net als zijn vader. Na een mislukte poging om geneeskunde te studeren, koos hij voor rechten en werkte hij 25 jaar als advocaat, een vak dat hij vergeleek met het artsenvak vanwege de nadruk op luisteren en het stellen van diagnoses.

Een significant deel van het gesprek ging over de verzetsperiode van zijn moeder. Kort voor de dood van zijn vader Edzard in 1983, stelde Eberhard dertig vragen op schrift over deze periode voor zijn moeder, Jo van der Laan-Boelens. Dit resulteerde in het boek In antwoord op je vragen - terugblik van een vrouw op de bezettingstijd, dat in 1987 werd gepubliceerd en opgedragen is aan haar zoon.

Fragmenten en thema's

De uitzending van Zomergasten met Eberhard van der Laan, de tweede gast van 2017, stond in het teken van verdraagzaamheid, vooruitgang en zelfvertrouwen. Verschillende fragmenten belichtten diverse thema's:

Historische fragmenten

• Een compilatie van de val van Europese dictaturen in de jaren '70 en '80, waaronder de Anjerrevolutie in Portugal, de terugkeer van ballingen in Griekenland na de val van het regime, de dood van Francisco Franco in Spanje en de inhuldiging van koning Juan Carlos.
• Beelden van de val van het IJzeren Gordijn in 1989, de opening van de grens tussen Hongarije en Oostenrijk, de val van de Berlijnse Muur, de toespraak van Václav Havel in Praag en de gebeurtenissen in Roemenië rond de val van Nicolae Ceaușescu.
• Een item van AT5 over de rechtszaak tegen een dader van een dodelijke overval op een juwelier, wat leidde tot een gesprek over de Top600, Amsterdams resocialisatieprogramma voor jonge veelplegers.
• De Februaristaking van 1941 als reactie op de razzia's in de Jodenbuurt, met aandacht voor de documentaire De stakende stad.
• Een fragment uit TV-Toen van de VPRO over de beeldvorming van de Tweede Wereldoorlog, met een college van historicus Bart van der Boom over de Holocaust en zijn onderzoek naar dagboeken van Joden en niet-Joden.

Kunst, cultuur en maatschappij

• Een fragment uit de documentaireserie Bloed, zweet en blaren met Igone de Jongh, eerste solist bij Het Nationale Ballet.
• Een optreden van het Koninklijk Concertgebouworkest onder leiding van Riccardo Chailly met Ravels Bolero, en een later optreden ter ere van 400 jaar Amsterdamse grachten.
• Twee fragmenten uit de speelfilm Mississippi Burning (1988), een film die Van der Laan als betekenisvol beschouwde.
• Beelden van de aanslag op Charlie Hebdo in Parijs en een Tweede Kamerdebat over terrorisme en de aanpak van jihadisten.
• Een fragment uit Namens… Jan Schaefer (1971), waarin de latere politicus Jan Schaefer de slechte staat van een woning bekijkt. Schaefer, een leermeester voor Van der Laan, zette zich in voor stadsvernieuwing en volkshuisvesting.
• Een live optreden van leden van Monty Python's Flying Circus en Rowan Atkinson met de sketch Four Yorkshire Men op een benefiet voor Amnesty International.
• Fragmenten uit de film The Full Monty, over metaalarbeiders die een stripshow opvoeren.
• Een eerbetoon aan voetballer Abdelhak 'Appie' Nouri, met beelden van zijn doelpunten en de herdenking bij zijn familie thuis.
• Een live optreden van de band Arcade Fire, een van Van der Laans favoriete bands.

Over VPRO Zomergasten

VPRO Zomergasten is een drie uur durend live interviewprogramma waarin bekende gasten uit cultuur, wetenschap en bedrijfsleven hun favoriete televisieavond samenstellen aan de hand van tv- en filmfragmenten. Het programma is sinds 1988 een vast onderdeel van de Nederlandse televisiezomer.

Nasleep en herinneringen aan Eberhard van der Laan

Na zijn overlijden op 62-jarige leeftijd aan longkanker, werd Eberhard van der Laan breed geprezen om zijn scherpte, daadkracht en empathie. Hij werd zowel in Amsterdam als daarbuiten geliefd genoemd. Diverse media stonden stil bij zijn leven en de gesprekken die hij voerde. Zijn vrouw, Femke van der Laan, bundelde haar wekelijkse columns in het boek Stad vol ballonnen, een openhartig verslag van hun liefde, geluk, ruzie, geboorte en dood.

Ook na zijn overlijden bleven herinneringen aan Van der Laan gedeeld worden. Zo schreef de 14-jarige Julie Slagman een ontroerende brief na zijn heengaan. Diverse Bekende Nederlanders reageerden verdrietig op het nieuws van het overlijden van de burgervader, die "enorm zal worden gemist in de hoofdstad".

De VPRO blikte terug op zijn leven en de gesprekken die zij met hem hadden. Programma's zoals Pauw stonden stil bij zijn overlijden met gasten als Gerdi Verbeet, Wouter Bos en Ahmed Aboutaleb. Series zoals Oog in oog, waarin Sven Kockelmann gasten als Theo Hiddema, Ronald Plasterk en Peter R. de Vries interviewde, tonen de diversiteit aan invloedrijke personen die het publieke debat vormgeven.

Eberhard van der Laan, geboren op 28 juni 1955 in Leiden, wordt herinnerd als een geliefd burgemeester die een onuitwisbare indruk heeft achtergelaten.

tags: #interview #van #der #laan #uitzending #gemist