Ria van Dijk (1920-2021), beter bekend als Luchtbuks Ria, was een markante figuur uit Tilburg, wiens leven zich uitstrekte van kermisattracties tot een eigen drogisterij en een passie voor zang. Haar unieke levensverhaal, dat recentelijk is verrijkt met een schenking van persoonlijke documenten aan het Regionaal Archief Tilburg, biedt een fascinerend inkijkje in een leven dat zij zelf omschreef als 'gewoon een product van ons vader en ons moeder'.
Jeugd en Kermispassie: De Ontmoeting met de Luchtbuks
Maria Augustina Norberta van Dijk werd geboren op 24 juni 1920 in Tilburg, als jongste dochter van bankmedewerker Kees van Dijk en Cato van Gils. Al op jonge leeftijd ontwikkelde ze een bijzondere band met haar broer Jan, met wie ze veel tijd doorbracht en de kunst van het schieten leerde. Deze vaardigheid zou later bepalend worden voor haar publieke imago.
In 1936, op zestienjarige leeftijd, daagden vriendinnen Ria uit bij een schiettent op de kermis. Dankzij haar oefeningen met haar broer wist ze de roos te raken, wat resulteerde in een iconische schietfoto. Dit moment markeerde het begin van haar bekendheid als 'Luchtbuks Ria'. Deze vroege schietfoto, een bewijs van haar talent, is later opgenomen in de collectie van het Stedelijk Museum Amsterdam.
De serie schietselfies, die haar beroemd maakten, werd later vereeuwigd in een boek door Erik Kessels en Joep Eijkens en eveneens aangekocht door het Stedelijk Museum Amsterdam. Ondanks deze erkenning bleef Ria nuchter: "Nee, ik ben geen kunst. Ik ben gewoon een product van ons vader en ons moeder," aldus de Tilburgse.
Opleiding, Tweede Wereldoorlog en Drogisterij
Ria's jeugd in het relatief welgestelde gezin in 't Goirke werd onderbroken door kostschoolperiodes in 's-Hertogenbosch en Eeklo (België) in de jaren dertig. Deze onderbreking van haar Tilburgse sociale leven duurde vier jaar en werd na haar terugkeer verlengd door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.
Na de bevrijding pakte Ria haar leven weer op. Ze voltooide de MULO, engageerde zich bij de scouting en volgde een opleiding tot apothekersassistente. In 1950 zette ze haar ondernemersgeest in door haar eigen drogisterij te openen aan de Bosscheweg 508 (nu Tivolistraat). De strategische ligging tussen het Elisabeth Ziekenhuis en de binnenstad leidde tot de pakkende slogan: "Halfweg 't ziekenhuis en de stad is drogisterij Ria van Dijk. Wist u dat?"
De drogisterij groeide uit tot een bloeiende zaak, mede dankzij de zelfstandige en, naar men zegt, onbedoeld feministische aanpak van Ria. Ze was een van de eerste in Tilburg die condooms verkocht, zij het discreet onder de toonbank, wat haar eigenzinnige karakter onderstreepte.
In 1967 verhuisde de zaak naar Bosscheweg 514 (later Tivolistraat 136), dichter bij het stadscentrum. Na 25 jaar, in 1975, moest Ria haar geliefde onderneming echter sluiten vanwege de toenemende concurrentie van ketens als Cash&Carry en Kruidvat.
Nieuwe Paden: Administratie, Maatschappelijk Werk en Zang
De overgang van eigen baas naar loondienst bij DSW, waar ze administratief werk verrichtte, was een grote stap. Hoewel dit werk haar minder plezier bracht, vond ze voldoening in maatschappelijk werk en haar passie voor zang.
Haar zangtalent maakte ze zelfs commercieel succesvol. In de aanloop naar Driekoningen benaderde ze welgestelde burgers en bedrijven in Tilburg met het voorstel om met het koor van Zusters Visitatie langs te komen zingen. Deze actie leverde het koor duizenden guldens op voor de missie, wat aantoont hoe Ria haar zakelijke inzicht ook in haar vrije tijd wist in te zetten.
Pleegouder aan het woord: Ria van Dijk uit Sibculo
Zang, Gedichten en een Leven Lang Vieren
Naast zingen was Ria bedreven in het creëren van liederen en gedichten voor verjaardagen, feesten en partijen. Haar archief bevat rijmpjes uit 1940 en ze bleef tot op hoge leeftijd schrijven.
Haar omgeving waardeerde haar creativiteit en levensvreugde. Op verjaardagen werd Ria vaak getrakteerd op zelfgeschreven liedjes, die haar karakter en levensstijl weerspiegelden. Teksten als "Ria blijft maar aan de gang, zelden zit ze voor 't behang" en "Ons Ria is de lekkerbek" schetsten het beeld van een levensgenieter met karakter. Een liedtekst over haar "sportieve rijstijl" luidde: "In Ria’s slee, ze stopt niet voor dat rode, ze tankt nooit ongelode, rij met Ria mee".
De hoopvolle wens "Ria wordt wel honderd jaar" uit 2000 werd werkelijkheid. In 2020 vierde ze haar honderdste verjaardag in zorgcentrum Het Laar, waar voor de gelegenheid een schiettent werd opgetuigd. Met een luchtbuks in haar hand vierde ze deze mijlpaal.
Ria van Dijk overleed op 18 november 2021, op 101-jarige leeftijd, na een leven dat ze naar eigen zeggen volledig had benut.
Het Persoonlijk Archief: Een Erfenis van Documenten
Hoewel Ria haar leven ongetrouwd en kinderloos bleef, was ze een echt familiemens. Haar neef Roel Zoontjens en zijn vrouw Anne-Miek hebben recentelijk een omvangrijke collectie van haar persoonlijke archief geschonken aan het Regionaal Archief Tilburg.
Deze schenking, die persoonlijke foto's, zelfgeschreven liedjes, documenten over de drogisterij aan de voormalige Bosscheweg en zelfs een vooroorlogse film van een fietstrip naar Breda omvat, biedt een uniek inzicht in het leven van de vrouw achter de luchtbuks en haar veelzijdige nalatenschap.