De geschiedenis van Almkerk, zoals beschreven in dit document, schetst een levendig beeld van de gemeente door de jaren heen. Bezoeken die plaatsvonden op 22 augustus 1898, 27 mei 1902, 18 april 1906, 31 maart 1910, 13 augustus 1915, 14 augustus 1919 en 8 augustus 1923, bieden inzicht in de sociale, economische en politieke aspecten van Almkerk.
Bestuurlijke en Sociale Context
In 1898 werd de gemeente Almkerk bezocht door een vertegenwoordiger die zich liet vervoeren vanaf het 'Hotel Van Andel' in Gorinchem. Op het raadhuis werd hij ontvangen door het Dagelijksch Bestuur, waaronder de burgemeester. Een lid van de Staten, Barend Snoek, deelde mee dat het Regeeringsontwerp ter voorziening in de afwatering aanvankelijk positief werd ontvangen. Een landbouwer, Swart, vroeg een vergunning om schadelijk gedierte te schieten, terwijl veldwachter Van Dijk informeerde naar de betaling van zijn declaratie, waarvoor hij dringend geld nodig had. Veldwachters bleken in die tijd ook gemeentebode en bode voor verschillende polders te zijn. Deze cumulatie van betrekkingen zou zijn goedgekeurd door wijlen mr. Bosch bij de gemeentelijke herindeling in 1879. De hoogst aangeslagene in de hoofdelijke omslag van Almkerk, de jonge Den Dekker, werd genoemd in verband met zijn aanslag in die belasting. Na het verlaten van de gemeente werd bekend dat de vader van de secretaris van Almkerk burgemeester van Giessendam was geweest.
Tijdens een bezoek op 27 mei 1902 reisde de bezoeker van Gorinchem via Sleeuwijk en Driesluizen naar Almkerk, en keerde terug via Giessen, Rijswijk, Woudrichem en Sleeuwijk. Bij de sluizen werd gekeken naar de in aanbouw zijnde werken voor de uitwatering van de Almboezem. Het Raadhuis in Almkerk bevond zich boven een herberg, met een communicatie tussen de herberg en de raadszaal.
Kerkelijke Ontwikkelingen en Sociale Spanningen
In 1833 scheidden de rechtzinnig Protestanten in Ulrum zich af van de Nederduitsch Hervormde kerk. Deze beweging sloeg in 1836 over naar Almkerk, waar Christelijk Gereformeerde Afgescheidenen en Nederduitsch Hervormden ontstonden. De Gereformeerden hadden kerken aan de Voorsteeg (met ds. Bosch), aan de Nieuwendijk (met ds. Goedbloed) en in Waardhuizen. De Nederduitsch Hervormden hadden een kerk in Almkerk-dorp (met ds. Montijn) en een vacature in Uitwijk. Financieel stonden de Nederduitsch Hervormden sterker door een landstractement, terwijl de Gereformeerde dominees volledig door hun parochianen moesten worden onderhouden, wat hen in een afhankelijke positie plaatste.
De menselijke verhoudingen in Almkerk werden gekenmerkt door onderlinge spanningen, mede veroorzaakt door een vroegere aanwezigheid van veel kapitaal. Er werden diverse procedures gevoerd, wat resulteerde in blijvende rancune. De hogere klasse gaf hierin het slechte voorbeeld, gevolgd door de mindere klasse. Een prominente procedure betrof het testament van Juffrouw Van de Koppel, waarbij burgemeester Van de Koppel bevoordeeld werd. De familie Snoek voerde negen jaar lang procedures tegen elkaar totdat notaris Van der Kaaden deze wist te beëindigen. Ook Barend Snoek was verwikkeld in een procedure tegen Willem de Jong met betrekking tot effecten van burgemeester Van de Koppel van Emmikhoven.
Tijdens een bezoek op 18 april 1906 werd audiëntie verleend aan raadslid Verschoor, die klachten had tegen de burgemeester, en aan dominee Bosch, die klaagde over de behandeling van Willempje van Steenis door de burgemeester. De gemeentegeneesheer, dr. Overbosch, werd algemeen geprezen.
Economische en Maatschappelijke Situatie
Wat betreft de economische toestand werkten veel mensen buiten de gemeente, met name in de Biesbosch en de Haarlemmermeerpolder. Het gemiddelde loon lag rond de f. 6, en er gingen nauwelijks nog mensen naar Duitsland. Vaste arbeiders bij boeren waren het best af met lonen van f. 5 tot f. 7. De woninghuur varieerde van f. 0,75 tot f. 1,25, waarbij woningen aan de Nieuwendijk het duurst waren vanwege de nabijheid van de Biesbosch. Gemeentegeneesheer dr. Overbosch, werkzaam sinds 1895, genoot veel waardering, hoewel hij in conflict lag met de burgemeester.
Schoolverzuim en overtredingen van de leerplichtwet kwamen regelmatig voor. In 1910 werd Almkerk opnieuw bezocht. De Gezondheidscommissie te Heusden hield toezicht op de naleving van bouwverordeningen. De kosten voor een arbeiderswoning in Almkerk bedroegen ongeveer f. 600, en aan de Nieuwendijk f. 1.400, vanwege de noodzaak van zware funderingen.
De weg van Almkerk naar Woudrichem was grotendeels in orde, met uitzondering van een stukje waarover onenigheid bestond tussen de twee gemeenten. Er werd geen duidelijke reden gegeven waarom de ene veldwachter meer betaald kreeg dan de andere. De burgemeester was een voorstander van herhalingsonderwijs, wat leidde tot een stijging van het aantal leerlingen. De Maatschappij van landbouw bood een tweejarige landbouwcursus aan. De plaatselijke spaarbank had een aanzienlijk kapitaal met een rente van 3% en een reservefonds van 15%.
De Rijksbemaling aan de Nieuwendijk had in de winter geprofiteerd van de opening van de Maasmond, waardoor er geen last was van kwelwater en geen gevaar voor overstroming.
Veranderingen en Uitdagingen in de 20e Eeuw
Tijdens een bezoek op 13 augustus 1915 was het Dagelijksch Bestuur van samenstelling veranderd. Burgemeester Punt maakte een sterke indruk en gaf leiding aan het gesprek. De woningtoestanden lieten te wensen over; in augustus 1914 waren woningen afgebroken op last van militair gezag, en in het voorjaar van 1915 brandden zeventien woningen af aan de Nieuwendijk. Slechts veertien werden er herbouwd, omdat bij oorlogs dreiging de woningen mogelijk weer afgebroken zouden moeten worden. Burgemeester wilde laten bouwen door de gemeente, maar dit werd afgeraden.
Almkerk was met ongeveer zevenhonderd man troepen bezet, die zich goed gedroegen. Bij oorlogsdreiging zou een groot deel van Almkerk, inclusief polders en gebieden tot Woudrichem, geïnundeerd worden. De materiële toestand was uitstekend, met grote inkomsten uit landbouw, veeteelt en paardenfokkerij. De prijzen voor fruit waren hoog en de handel floreerde. Er was veel werk voor arbeiders tegen een goed loon. De partijschappen in de gemeente kwamen voort uit kerkelijke kwesties; de gemeenteraad bestond uit acht antirevolutionairen en drie liberalen.
Op 14 augustus 1919 werd de gemeente bezocht per auto. De laatste raadsverkiezing had drie nieuwe leden opgeleverd, waaronder één van de grondwerkersbond. De raad bestond nu uit zeven antirevolutionairen, drie Christelijk Historischen en één van de arbeiderspartij. Er was een sterk verlangen naar een lokaal spoorwegnet. Land dat te koop kwam, werd voornamelijk door gemeentebewoners gekocht. De kwaliteit van het drinkwater was overal slecht, behalve in Uitwijk. De gemeente bleef verscheurd door partijschappen, die voortkwamen uit kerkelijke kwesties en familievetes.
Op 8 augustus 1923 werd Almkerk opnieuw bezocht. Burgemeester Egberts maakte een goede indruk en had een gunstige verhouding met de wethouders Verschoor en Ottevanger. Egberts kon nog geen behoorlijke woning vinden en woonde in een kleine onderwijzerswoning. De gemeente deed niets aan het woningtekort, ondanks rijks premie voor de bouw van acht woningen. Het elektriciteitsbedrijf ging slecht en de gemeente leed onder een lening hiervoor. Het drinkwater was "ellendig" en een waterleiding was te duur.
De melkfabriek in Nieuwendijk, gespecialiseerd in boter en kaas, ging uitstekend dankzij de bekwame leiding van de directeur. De fabriek verwerkte melk van minstens tweeduizend koeien. De acht-uren werkdag eiste veel krachten. De autobusdiensten werden matig gewaardeerd. De Boerenleenbank functioneerde goed. De onderwijswet van 1920 kostte Almkerk aanzienlijke bedragen. Broodsgebrek werd niet geleden, de lonen waren goed, maar veel mensen moesten buiten de gemeente werken. Er was geen sprake van drankmisbruik.
Culemborgs gezin in documentaire over zeldzame aandoening - Omroep Gelderland
Recente Ontwikkelingen en Toekomstperspectieven
Recente meldingen uit de regio schetsen een beeld van de moderne tijd. Een incident met een auto die op zijn kop in de sloot belandde, werd opgelost door kordaat optreden van medewerkers en bezoekers van bioscoop Hollywoud. De bestuurder had meer dan drie keer teveel gedronken en zijn rijbewijs werd ingevorderd. De hulpdiensten spraken hun waardering uit voor de heldhaftige actie.
De tekst bevat ook verwijzingen naar een radioprogramma-maker, Peter Flik, en zijn werk bij de VPRO, evenals een persoonlijk verhaal over brandweerervaringen van Jeroen Simons. Deze secties lijken los te staan van de specifieke geschiedenis van Almkerk zelf, maar bieden een bredere context van menselijke ervaringen en maatschappelijke ontwikkelingen.