Problemen met Munitie en Veiligheid
Uit onderzoek naar de voorraad van 11.000 granaten, die nog in bezit zijn van Defensie, blijkt dat er sprake is van 'onnauwkeurige maatvoering van verschillende onderdelen van de granaten'. Dit betekent dat de ontsteker van de granaat bij de lichtste beweging al op scherp komt te staan en kan dan vroegtijdig ontploffen. Defensie stelt dat de nieuwe gebreken ook een risico kunnen betekenen voor andere gebruikers van deze munitie. Het ministerie bekijkt of juridische stappen tegen de fabrikant mogelijk zijn, schrijft minister Ank Bijleveld aan de Tweede Kamer.
Het ministerie heeft daarom de fabrikant van de munitie en de NAVO gewaarschuwd om deze granaten niet meer te gebruiken. De Onderzoeksraad voor Veiligheid publiceerde in 2017 een vernietigend rapport over het ongeval, waarop minister Hennis van Defensie uiteindelijk aftrad. Een van de aanbevelingen van de OVV aan Defensie was na te gaan hoe de voorraad 11.000 granaten die nog liggen opgeslagen in Nederland, Aruba en Duitsland veilig kunnen worden afgevoerd en vernietigd.
Defensie kreeg ongekend felle kritiek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) na een dodelijk mortierongeval. Twee militairen kwamen om het leven bij een oefening met een onveilige mortiergranaat. Ook was de OVV kritisch over de medische hulp ter plaatse. Volgens de OVV was er geen toezicht op het hospitaal in de Noord-Malinese stad Kidal en voldeed de zorg niet aan de Nederlandse militaire richtlijnen.
De munitie is inmiddels gecontroleerd en ondeugdelijke munitie is vernietigd, zegt de minister. Het ziekenhuis in Kidal is opnieuw geïnspecteerd door Nederlandse militairen en artsen. Het ziekenhuis zelf is ook verbeterd, zegt Bijleveld. De medewerkers ter plaatse 'zijn anders opgeleid dan destijds'. Volgens Bijleveld kunnen nu levensreddende operaties worden uitgevoerd. "Wij kunnen dat ook garanderen en dat is ook nog eens een keer gecheckt." Een VN-helikopter moet ervoor zorgen dat gewonden snel geëvacueerd kunnen worden. "Ik heb zelf met de VN gesproken en die hebben keihard, zwart-op-wit, gezegd dat hun eigen medische helikopter op tijd gaat vliegen en aanwezig is", zo verzekerde de minister. Bijleveld belooft dat de verbeteringen nu ook regelmatig worden gecontroleerd. "Het is veel beter. Het is natuurlijk anderhalf jaar geleden en er is in die tijd veel gebeurd en we hebben het nu opnieuw gecontroleerd. En wat we van plan zijn: bij iedere rotatie gaan we ook weer kijken. Ik houd zelf persoonlijk, samen met onze mensen, de vinger aan de pols."
Afbouw van de Missie en Kritiek op Voorbereiding
Het kritische rapport komt een dag nadat was uitgelekt dat het kabinet de uitzending gaat afbouwen. Medio volgend jaar moet de missie zijn beëindigd. Dan hebben Nederlandse militairen ruim vijf jaar in het Afrikaanse land gezeten.
Volgens de Rekenkamer 'wordt een zwaar beroep gedaan op het improviserend vermogen van de militairen' die in Mali zijn gelegerd. Ongeveer 250 militairen zijn actief voor Minusma. Ze houden zich vooral bezig met het verzamelen en analyseren van informatie. De Rekenkamer onderzocht de eenheid die langeafstandsverkenningen in Mali uitvoert. Volgens het rapport waren militairen niet volledig getraind voordat zij op missie gingen. Dat kwam omdat de politiek pas laat een besluit nam over de voortzetting van de missie.
Een tekort aan oefenmaterieel leidde ertoe dat delen van de voorbereiding in Mali zelf moesten plaatsvinden. Zo moesten militairen ter plaatse leren om in terreinwagens te rijden. Dat betekende ook dat rijexaminatoren naar Mali moesten worden gestuurd om rijexamens af te nemen.
De missie heeft een 'grote impact' op de krijgsmacht. Andere onderdelen moesten mensen en materiaal afstaan om de uitzending. "De voetafdruk die een missie in de krijgsmacht achterlaat, is vaak groter dan de omvang van de missie zou doen vermoeden."
Reactie van het Kabinet en Politieke Discussie
Het kabinet zegt zich gesteund te voelen door de conclusies van de Rekenkamer. "Helaas hebben we moeten concluderen dat de jarenlange bezuinigingen op de krijgsmacht niet zonder gevolgen zijn gebleven. Daar bovenop hebben we te maken met een verslechterde veiligheidssituatie rondom Europa, denk aan Rusland, Syrië, Irak en de Sahel." Het kabinet zegt dat het verbeteren van de gereedheid en inzetbaarheid van de krijgsmacht al hoge prioriteit heeft, 'en hier blijven we de komende periode ook keihard aan werken'.
Politiek verslaggever Fons Lambie noemt het opnieuw een snoeihard rapport voor Defensie. "De missie in Mali heeft flinke sporen nagelaten. Gebrek aan spullen en mensen in Mali en roofbouw op de krijgsmacht in Nederland. Defensie moet herstellen, op adem komen, zo valt te horen in Den Haag. Daarom zal het kabinet vrijdag besluiten om de missie in Mali te beëindigen. Het klinkt logisch, maar wel veel te laat."
Het kabinet wil de missie in Mali met een jaar verlengen. In het debat hadden partijen in de Tweede Kamer veel vragen over de medische voorzieningen ter plaatse. Volgende week moeten partijen duidelijk maken of ze kunnen instemmen met de missie. De verwachting is dat een ruime meerderheid akkoord gaat.
Historische Context en Verloop van de Missie
Het is 2013 als de eerste Nederlandse militairen aankomen in Mali. Ze moeten ervoor zorgen dat een bloedige onafhankelijkheidsstrijd niet opnieuw oplaait. Het land wordt verscheurd door strijdende stammen en jihadisten die in de woestijn een Islamitische Staat uitroepen. De Nederlandse militairen zijn onderdeel van een grote vredesmacht, maar het lukt ze niet om de rust terug te brengen. Jihadisten, die eerst alleen in het noorden van het land actief waren, plegen nu ook in het midden en zuiden van het land aanslagen.
Militairen hebben gevoel dat werk nog niet klaar is. Verslaggever Tom van 't Einde verbleef begin april twee weken tussen de Nederlandse militairen in Mali. Hij sprak daar veel militairen die het gevoel hebben dat hun werk nog niet klaar is. "Ze vinden het vooral vervelend dat er nog geen land is gevonden dat het werk van de Nederlanders overneemt", zegt van 't Einde.
De Nederlandse troepen zijn regelmatig diep het land ingetrokken om informatie te verzamelen. Andere landen, met minder goed getrainde soldaten, houden hun soldaten binnen de poort uit angst voor aanslagen.
Dodelijkste Vredesmissie en Debat over Nut en Noodzaak
Dat die angst terecht is laat het grote aantal gesneuvelde soldaten zien. De missie in Mali is met bijna tweehonderd doden uitgegroeid tot de dodelijkste vredesmissie ooit.
De Nederlandse soldaten zien in de praktijk hoe groot de angst voor terroristen in grote delen van het land is. "We zijn vaak maar een paar uur in een dorp of stad, daarna komen we er weken of zelfs maanden niet meer en hebben de jihadisten weer vrij spel. We kunnen dus weinig veiligheid bieden. Dat is soms wel schrijnend", verzucht een van de militairen tegen verslaggever Tom van 't Einde.
De bijdrage aan de missie is vanaf het begin omstreden. Er wordt getwijfeld aan nut en noodzaak. Toch besluit het kabinet om militairen te sturen. Het wordt al snel duidelijk dat de missie het uiterste van Defensie vraagt.
Er wordt dan al jaren bezuinigd op de krijgsmacht. Dat wordt in 2016 voor het eerst pijnlijk duidelijk als twee piloten omkomen bij een crash met een Apache helikopter. Een van de oorzaken: slecht onderhoud.
Een jaar later sterven twee soldaten bij een mortierongeluk. Ze komen om het leven als een ondeugdelijke mortier in de granaatbuis ontploft. De twee mannen zijn op slag dood. De Onderzoeksraad voor Veiligheid stelt later in een rapport dat Defensie ernstig tekortgeschoten is bij het waarborgen van de veiligheid. Het is aanleiding voor minister van Defensie Hennis en commandant der strijdkrachten Tom Middendorp om op te stappen.
Kijk mee met de allerlaatste missie van onze militairen in Mali
Evaluatie en Toekomstige Betrokkenheid
"Ik denk dat we op microniveau echt wel iets hebben kunnen betekenen voor mensen", zegt commandant René Le Noble. Maar ook hij onderkent dat er nog steeds veel onveiligheid is. "Het geweld dat we hier zien is van alle tijden en zal ook niet snel verdwijnen, maar het is de schaal die zorgen baart." Toch is het volgens Le Noble nog te vroeg om te stellen dat de VN-missie mislukt is. "Als de missie Minusma volgend jaar ophoudt zou ik geneigd zijn de kritiek te delen."
"Een broeinest van terroristen is Mali niet meer. Maar we krijgen nu de ogen die nodig zijn om Islamisten in de gaten te houden", zegt Koenders tegen onze correspondent Arthur de Leeuw. "Het is geen Irak of Afghanistan, maar ook geen Denemarken. Aan elke militaire missie kleven risico's." Koenders, sinds juli benoemd tot speciaal gezant voor Mali, hoopt dat andere landen Nederland nu zullen volgen in hun bereidheid om militairen naar het Sahel-land te sturen. Er zijn nog zo'n 6000 militairen nodig voor VN-missie Mali.
Nederland wil opnieuw een bijdrage leveren aan de VN-missie in het Mali. Het kabinet en regeringspartijen zouden daartoe bereid zijn, melden bronnen aan RTL Nieuws. In 2019 beëindigde Nederland een grote missie in het Afrikaanse land. Naast Mali overweegt het kabinet ook om een aantal militairen naar Jordanië te sturen. De militaire bijdrage aan de missie in Mali wordt een stuk kleiner dan de eerdere Nederlandse bijdrage aan de VN-missie. De afgelopen jaren ging het om honderden militairen, nu gaat het om een C-130 transportvliegtuig. Het toestel is bedoeld voor het vervoer van militair personeel en materieel. Naast het leveren van het vliegtuig worden enkele tientallen militairen meegestuurd naar het Afrikaanse land. Hoogstwaarschijnlijk gaat de bijdrage volgend jaar in. Met de Verenigde Naties wordt de exacte timing nog afgestemd.
In de ministerraad en in coalitiekringen zijn de verschillende opties besproken en staat men welwillend tegenover een beperkte deelname aan de VN-missie. Naar verluidt begint binnenkort het officiële traject tot deelname aan de missie, met bijbehorende verzoeken. Naast de deelname in Mali ligt een verzoek op tafel om aantal militairen naar Jordanië te sturen. Nederland zou dan België ondersteunen. België levert op dit moment F16's in Jordanië en Nederland zou kunnen zorgen voor de 'force protection', de militaire bescherming van het detachement van de F16's.
Recente Ontwikkelingen en Beëindiging van de Missie
Het is erg onrustig in Mali. Militairen hebben vorige maand een staatsgreep gepleegd. Zij arresteerden president Keïta en andere topfunctionarissen. De opstandelingen houden de afgezette regering verantwoordelijk voor de 'chaos, anarchie en onveiligheid' in het West-Afrikaanse land. Na de militaire staatsgreep is daar maandag de voormalige minister van Defensie, Ba N'Daou, benoemd tot tijdelijk president. De oud-kolonel werd gekozen door een comité dat wordt aangestuurd door de junta.
Nederland was sinds 2014 actief in het Afrikaanse land. De missie trekt een zware wissel op de defensie-organisatie. Op 1 mei 2019 werd de missie beëindigd. Vier Nederlandse militairen zijn in Mali om het leven gekomen. In 2015 kwamen kapitein René Zeetsen en eerste luitenant Ernst Mollinger om het leven bij een helikoptercrash. In 2016 kwamen korporaal Kevin Roggeveld en sergeant der 1e klasse Henry Hoving om het leven bij een mortierongeluk. Dat ongeluk was het gevolg van fouten bij Defensie, zo bleek uit een vernietigend onderzoek van Onderzoeksraad voor de Veiligheid. De veiligheid van de granaten deugde niet en medische gezondheidszorg was niet op orde. Na een Kamerdebat vertrokken toenmalig Defensie-minister Hennis en de hoogste militair, generaal Tom Middendorp.
Nederland verlengt de militaire missies in Irak, Afghanistan en Mali met een jaar. De coalitiepartijen zijn het daarover eens geworden, zo schrijven verschillende landelijke media op basis van ingewijden. Veel militairen die deelnemen aan de missie in Mali komen uit Brabant. In Irak worden F-16's uit Volkel ingezet. In Mali worden negentig commando's van de kazerne in Roosendaal ingezet. Ook staan er vier Apache-gevechtshelikopters van vliegbasis Gilze-Rijen en drie Chinook-transporthelikopters.
De missie in Mali gaat door met 450 militairen. Nederland is sinds eind 2013 in dat land, als onderdeel van een VN-missie om de vrede en veiligheid in het land terug te brengen. De Nederlandse bijdrage bestaat vooral uit het verzamelen van inlichtingen. In Afghanistan zitten ongeveer honderd militairen. Zij adviseren de Afghaanse politie en het leger.
De Nederlandse militaire aanwezigheid in Mali neemt steeds verder af. De 3 officieren die nog in Bamako zaten, zijn gisteren teruggekeerd in Nederland, net als 1 politieagent. Zij waren de laatste 4 geüniformeerde Nederlanders op het hoofdkwartier van de VN-missie in Mali (Minusma). Geen Nederlandse betrokkenheid meer bij VN-missie Minusma in Mali. Na bijna 10 jaar Nederlandse inzet en ondersteuning aan Minusma zijn de activiteiten voor deze missie nu gestopt. De missie Minusma van de Verenigde Naties is na een besluit van de VN-veiligheidsraad in 2013 opgericht. Bedoeling ervan was de veiligheid en stabiliteit in het land te verbeteren.
De Malinese regering heeft de internationale gemeenschap officieel gevraagd de missie te beëindigen. De troepen zouden zo snel mogelijk het land moeten verlaten. Nederland heeft sinds 2014 militairen en politieagenten gestuurd om de missie te ondersteunen. De bijdrage is sinds dat jaar meerdere keren veranderd van samenstelling en grootte. In die jaren waren er meerdere Nederlandse slachtoffers te betreuren. Op 17 maart 2015 kwamen 2 Apache-vliegers om het leven toen hun helikopter verongelukte. Tijdens een schietoefening op 16 juli 2016 verloren ook 2 Nederlandse militairen hun leven. Een derde raakte zwaargewond toen een mortiergranaat door een defect vroegtijdig ontplofte.
Op dit moment is in Oost-Mali nog 1 Nederlandse officier werkzaam bij het Duitse contingent. Dit verlaat later dit jaar het land, dus keert ook de Nederlander terug.
