Ondertiteling bij de Publieke Omroep: Een Compleet Overzicht

Toegankelijkheid op televisie is essentieel voor iedereen, en ondertiteling speelt hierin een cruciale rol. De afdeling TT888 Ondertiteling van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) is verantwoordelijk voor het voorzien van vrijwel alle Nederlandstalige programma's van ondertiteling. Deze service is niet alleen een uitkomst voor de 1,5 miljoen doven en slechthorenden in Nederland, maar wordt ook door een breder publiek gewaardeerd.

De Diensten van TT888 Ondertiteling

De ondertiteling van de NPO is beschikbaar voor programma's op NPO 1, 2 en 3, evenals op de extra kanalen NPO 1 Extra, NPO 2 Extra en NPO Politiek en Nieuws. Via Teletekstpagina 888 kan iedereen deze ondertiteling bekijken. Het is belangrijk op te merken dat de vertalende ondertiteling van buitenlandse programma's hier niet onder valt.

De NPO streeft ernaar om het aanbod van ondertiteling continu te verbeteren. Feedback van gebruikers, zoals de vraag "Maak je regelmatig gebruik van TT888? Dan horen we graag je mening. Met jouw feedback kunnen we onze dienstverlening verder verbeteren. Zo help je ons om TT888 nog beter te maken", is hierbij van groot belang.

Productie van Ondertiteling: Van Vooraf opgenomen tot Live Uitzendingen

De meeste tv-programma's worden vooraf opgenomen. Voor deze programma's ontvangt de afdeling Ondertiteling de gemonteerde programma's van de omroepen, vaak met ondersteunend tekstmateriaal. Op basis hiervan wordt een ondertitelbestand gecreëerd dat tijdens de uitzending wordt afgespeeld.

Ook live-uitzendingen worden door TT888 van ondertiteling voorzien. Hieronder vallen onder andere de NOS Journaals en sportuitzendingen, maar ook programma's als Goedemorgen Nederland, Op1, Tijd voor MAX en EenVandaag. Voor live-ondertiteling wordt gebruik gemaakt van een combinatie van spraakherkenningssoftware en 're-speaking'. Hierbij herhaalt een redacteur zo woordelijk mogelijk wat er gezegd wordt op tv, waarna de spraakherkenningssoftware dit omzet in tekst. Voordat de ondertitel in beeld komt, kan deze nog razendsnel bewerkt worden.

Het Proces van Live Ondertiteling

Live ondertitelen vereist het gelijktijdig luisteren, spreken en lezen. Soms wordt een titel met een kleine fout in beeld gebracht om te voorkomen dat de uitzending vertraging oploopt. De kwaliteit van de ondertiteling is afhankelijk van duidelijke spraak en een correct ingestelde spraakherkenningssoftware. Elke redacteur heeft een eigen spraakprofiel, aangevuld met specifieke namen en termen, om de herkenning te optimaliseren.

Sommige live programma's worden met een minuut vertraging uitgezonden. Dit geeft de ondertitelaars de tijd om ondertiteling van hogere kwaliteit te produceren, met minder fouten en betere synchronisatie met het beeld. Bij andere live-uitzendingen ontvangen de ondertitelaars beeld en geluid pas tegelijk met de kijker thuis, waardoor de ondertiteling iets achterloopt op het gesproken woord.

Automatische Spraaktechnologie

Op het themakanaal NPO Politiek en Nieuws wordt 24 uur per dag gebruik gemaakt van automatische spraaktechnologie. De kwaliteit hiervan kan variëren, aangezien de systemen moeite kunnen hebben met het herkennen van alle woorden, namen en interpunctie.

Een Historisch Perspectief op Ondertiteling

De geschiedenis van ondertiteling bij de publieke omroep begon op 4 oktober 1980, toen voor het eerst een Nederlandstalig programma met ondertiteling via Teletekst werd uitgezonden: de dramaserie Rouw past Electra. Zes jaar later volgde de eerste live-ondertiteling bij een NOS Journaal.

Anno 2025 voorziet de NPO 99% van alle Nederlandstalige programma's van ondertiteling via Teletekstpagina 888. Maandelijks maken zo'n 4,5 miljoen mensen hier gebruik van. Dit aantal overstijgt het aantal doven en slechthorenden, wat aangeeft dat ondertiteling ook wordt gebruikt in situaties zoals het kijken op verschillende schermen binnen een huishouden of in openbare ruimtes zoals sportscholen en wachtkamers.

Evolutie van de Productiemethoden

Het aantal ondertitelaars is in de loop der jaren aanzienlijk gegroeid, van twee naar een team van 34 redacteuren. Tot 2002 werd de Velotype gebruikt, een speciaal toetsenbord waarmee snelle typisten complete woorden konden invoeren. Live-uitzendingen werden destijds door twee personen verzorgd: één die luisterde en samenvatte, en één die de titel maakte en in beeld bracht.

Tijdens de Olympische Spelen van Salt Lake City in 2002 werd voor het eerst spraakherkenning ingezet, waardoor live-uitzendingen door één redacteur ondertiteld konden worden. Tegenwoordig experimenteert de NPO ook met AI-oplossingen voor automatische ondertiteling, hoewel deze systemen nog steeds moeite hebben met specifieke namen en termen.

Verandering in Taalgebruik en Leessnelheid

Het taalgebruik in ondertiteling is eveneens geëvolueerd. Waar men vroeger dacht dat doven een beperkte woordenschat hadden en metaforen vermeden moesten worden, worden ondertitels nu zo letterlijk mogelijk gemaakt. Ook de leessnelheid is toegenomen; titels blijven minder lang in beeld staan, hoewel kijkers nog steeds zoveel mogelijk informatie willen meekrijgen.

Toegang tot Ondertiteling: Hoe Schakel je het In?

De Nederlandse TT888-ondertiteling is niet automatisch zichtbaar en moet ingeschakeld worden. De stappen hiervoor variëren afhankelijk van het gebruikte apparaat en de zenderaanbieder:

• Televisie zonder mediabox: Zet Teletekst aan en druk driemaal op de '8' voor pagina 888.
• Televisie met mediabox/ontvanger: Zet Teletekst aan via de 'Text'-knop op de afstandsbediening en druk driemaal op '8'. Alternatief kan ondertiteling worden ingeschakeld via het instellingenmenu van de mediabox.
• Online (NPO Start): Klik op het tandwiel-icoon rechtsonder in de playerbalk op npostart.nl.
• NPO-app op Apple TV: Veeg tijdens het kijken naar beneden om het instellingenveld te openen en ondertiteling te selecteren.

Voor apparaten zoals smart-tv's, settopboxen en gameconsoles zijn er specifieke stappen om ondertiteling in te schakelen via het afspeelmenu of de instellingen voor ondertiteling.

Veelgestelde Vragen en Problemen

De NPO biedt ondersteuning voor diverse toegankelijkheidskwesties. Bij problemen met NPO Start wordt geadviseerd contact op te nemen met de betreffende dienst. Klachten of opmerkingen over ondertiteling kunnen via een contactformulier worden ingediend.

Daarnaast wordt ingegaan op vragen over:

• Tik- en spelfouten: De NOS erkent dat fouten menselijk zijn en streeft naar nauwkeurigheid.
• Namen van steden: De keuze tussen bijvoorbeeld Peking en Beijing wordt toegelicht, met verwijzing naar de lijst van geografische namen van de Taalunie.
• Politieke voorkeur: De NOS benadrukt haar journalistieke opdracht om onbevangen en ongebonden nieuws te verzorgen.
• Productie van specifieke programma's: De NOS legt uit dat zij niet betrokken is bij programma's als het Sinterklaasjournaal (NTR).
• Beslissingen over zendtijd: Beslissingen hierover liggen bij de NPO, niet bij individuele omroepen zoals de NOS.
• Nep-pagina's en -berichten: De NOS is zich bewust van deze problemen en werkt aan oplossingen, en raadt gebruikers aan voorzichtig te zijn met onbekende links.
• Reclames: De STER is verantwoordelijk voor reclames, niet de NOS.
• VPN-diensten: De NOS blokkeert VPN-diensten niet actief, maar sommige servers kunnen restricties hebben.
• Publieksgeluid bij sport: Het toevoegen hiervan is een gespecialiseerde taak.
• Selectie van nieuwsfeiten: De NOS filtert nieuws op basis van relevantie voor een breed publiek, conform de Mediawet.
• Gebarentolken: De inzet van gebarentolken is een beslissing van de NPO, met het doel programma's toegankelijk te maken voor mensen met een auditieve beperking.
• Beeldmateriaal: Aanvragen voor beeldmateriaal uit NOS uitzendingen kunnen worden gericht aan het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid.
• Spelling van plaatsnamen: De NOS kiest voor de spelling vanuit het Oekraïens voor Oekraïense plaatsnamen.
• Kledingkeuze presentatoren: De keuze voor kleding en schoenen is een samenwerking tussen presentator en styliste, met oog voor een klassieke en stijlvolle uitstraling.
• Dutch Grand Prix: Deze is op verschillende manieren via de NOS te volgen.
• Evaluatie van uitzendingen: Uitzendingen worden geëvalueerd, waarbij feedback over de inhoud en analyses van gasten wordt meegenomen.
• Sportverslaggeving tijdens grote evenementen: De NOS streeft ernaar zoveel mogelijk sport te laten zien, met aandacht voor zowel internationale topsport als Nederlandse deelnemers, en biedt zowel live-uitzendingen als samenvattingen.
• Terugblik op het sportjaar: Dit gebeurt via het Sportgala en speciale jaaroverzichten.
• Vertraging bij digitale televisie: Dit komt door het encoderen en decoderen van het signaal door de NPO en kabelaars.
• Uitzendrechten en geoblocking: Livestreams en video's kunnen in het buitenland geblokkeerd zijn vanwege uitzendrechten.
• NOS Nieuws in 60 seconden: Deze productie is gestopt vanwege afgenomen populariteit.
• Promotie van digitale producten: De NOS promoot digitale producten om een breed publiek te bereiken.

tags: #ondertiteling #bij #studio #sport