In tijden van ziekte, zoals een griepvirus of recentelijk het coronavirus, grijpen veel mensen naar pijnstillers zoals paracetamol en ibuprofen. Deze middelen, die normaal gesproken worden ingezet bij griepklachten, zien een toegenomen vraag bij drogisterijen, zo meldt onder andere RTL Nieuws. Maar wat zijn de aanbevelingen rondom het gebruik van deze medicijnen, met name in relatie tot COVID-19, en welke risico's zijn er verbonden aan hun gebruik?
Paracetamol: De Veiligste Keuze bij Milde Klachten
Volgens Esther Zwart van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) is paracetamol de veiligste pijnstiller. Bij milde pijn- en koortsklachten wordt dan ook geadviseerd om hiervoor te kiezen. Hoewel paracetamol doorgaans korter werkt en men er meer van moet innemen, is het een effectief middel tegen algehele malaise, koorts en keelpijn. De aanbevolen dosering is doorgaans 2 tabletten om de 6 uur, met een maximum van 8 tabletten (4 gram) per dag. Het is cruciaal om de bijsluiter te raadplegen voor de juiste dosering en informatie.
Ibuprofen: Werking, Bijwerkingen en Alternatieven
Wanneer paracetamol onvoldoende verlichting biedt, kan ibuprofen worden overwogen. Ibuprofen behoort tot de NSAID's (niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen) en heeft een ontstekingsremmende werking, naast het verlichten van pijn en koorts. Echter, NSAID's brengen meer bijwerkingen met zich mee. Mensen boven de 60 jaar lopen een verhoogd risico op maagbloedingen bij gebruik van deze middelen. Om dit risico te beperken, wordt het gebruik van een maagbeschermer aangeraden, hoewel het raadzaam is dit eerst met een arts of apotheker te bespreken.
In Frankrijk werd het gebruik van ibuprofen tijdens de coronapandemie afgeraden, omdat men vreesde dat de ontstekingsremmende werking de reactie van het immuunsysteem zou kunnen verminderen en de infectie zou kunnen verergeren. Nederlandse deskundigen konden dit destijds nog niet beamen. Ka-Chun Cheung van de apothekersorganisatie KNMP gaf aan dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs was om dit te staven. Desondanks adviseren zowel apothekers als de medicijnautoriteit CBG patiënten met het coronavirus om paracetamol te gebruiken in plaats van ibuprofen, vanwege de bijwerkingen zoals maagbloedingen en nierschade, en mogelijke interacties met andere medicijnen, met name bij ouderen.
Zorgen over Voorraden en Hamsteren
Tijdens periodes van verhoogde vraag, zoals tijdens de coronapandemie, ontstonden er zorgen over de beschikbaarheid van pijnstillers. Hoewel woordvoerders van grote drogisterijketens zoals Kruidvat, Trekpleister en Etos aangaven voldoende voorraad te hebben en te hebben geanticipeerd op de vraag, meldde het Financieele Dagblad dat diverse apotheken, drogisterijen en supermarkten hun voorraden zagen slinken of de verkoop limiteerden. Apothekers waren terughoudend met het uiten van hun zorgen om hamsteren niet aan te moedigen.
Opiaten en de Veranderende Pijnstillerrichtlijnen
Naast de vrij verkrijgbare pijnstillers, is er ook aandacht voor zwaardere pijnstillers zoals oxycodon. Een richtlijn die artsen aanspoorde om na operaties sneller krachtige pijnstillers voor te schrijven, leidde tot een 'opiatenepidemie'. Het gebruik van opiaten kwam in plaats van lichtere pijnstillers, met complicaties zoals vergiftiging tot gevolg. In 2017 overleden ruim 200 mensen door het gebruik van zware pijnstillers. Onderzoekers pleiten voor een aanpassing van de richtlijn om het voorschrijven van opiaten te verminderen en het gebruik van NSAID's, zoals ibuprofen en naproxen, weer te stimuleren.
De Verborgen Risico's van Ibuprofen
Professor Aldrin Gomes van de University of California, Davis, benadrukt in zijn boek "The Comprehensive Guide to Ibuprofen: The Good, the Bad and the Unexpected" dat veel mensen zich niet bewust zijn van de mogelijke schadelijke effecten van ibuprofen. Naast de bekende bijwerkingen zoals maagklachten en maagbloedingen, kan ibuprofen ook leiden tot hartfalen en leverproblemen. Het kan de werking van meer dan 400 andere medicijnen beïnvloeden. Zelfs achtergelaten pilletjes vormen een risico; huisdieren kunnen eraan overlijden. Bovendien laat ibuprofen sporen na in het milieu, wat schadelijk is voor waterleven.
Onderzoek aan de University of California, Davis, suggereert dat ibuprofen grotere effecten op de lever kan hebben dan eerder werd aangenomen, met verschillen in reactie tussen mannelijke en vrouwelijke muizen. Dit onderstreept het belang van meer aandacht voor sekseverschillen in de werking van medicijnen.
Milieu-impact van Pijnstillers
Medicijnresten in oppervlaktewater vormen een groeiend probleem. Diclofenac, vaak gebruikt als gel, wordt in hoge concentraties aangetroffen, waardoor de voorgestelde Europese norm wordt overschreden. Ook ibuprofen en naproxen vormen een risico voor het watermilieu en kunnen schadelijk zijn voor dieren. Hoewel paracetamol en aspirine het water minder belasten, blijft de effectiviteit en veiligheid voor de patiënt primair bij de keuze voor een pijnstiller.
Pijnbestrijding bij Gynaecologische Ingrepen
In de Verenigde Staten is er een nieuwe richtlijn die vrouwen beter informeert over pijnbestrijding bij het plaatsen van een spiraal, met nadruk op eigen zeggenschap. Dit kan ook invloed hebben op de Nederlandse praktijk, waar het NHG de richtlijn voor pijnbestrijding herziet. Momenteel wordt in Nederland vaak geadviseerd om paracetamol of ibuprofen te nemen voor het plaatsen van een spiraal, hoewel dit niet altijd effectief blijkt. De nieuwe richtlijn zal naar verwachting meer opties beschrijven, waaronder verdovende crèmes, sprays of injecties.
Uit onderzoek blijkt dat een aanzienlijk deel van de vrouwen angst ervaart voor pijn bij het plaatsen van een spiraal, en sommigen zelfs 'ernstige' of 'ondraaglijke' pijn melden. Een deel van de vrouwen kreeg geen pijnbestrijding aangeraden door hun zorgverlener.
Overmatig Gebruik en Verslaving
Het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) constateert een forse stijging in het gebruik van pijnstillers, waarbij mensen steeds sneller naar een medicijn grijpen en de mogelijke gevolgen onderschatten. Ruud Coolen van Brakel, directeur van het IVM, waarschuwt voor overmatig gebruik van zowel paracetamol als ibuprofen. Een paracetamolvergiftiging is de meest voorkomende vergiftiging in Nederland, en het dagelijks slikken van tien ibuprofen kan levensgevaarlijk zijn. Hoewel verslaving aan paracetamol minder voorkomt, waarschuwt Coolen van Brakel voor een gewoontevorming die kan leiden tot meer hoofdpijn.
Volgens verslavingsarts Erik Paling komt echte verslaving voornamelijk voor bij zware pijnstillers zoals opiaten, en minder bij lichtere middelen als paracetamol.
Beschikbaarheid en Veiligheid in Supermarkten
Een punt van zorg is de beschikbaarheid van pijnstillers in supermarkten, waar de drempel om ze te kopen lager is en er geen deskundig advies beschikbaar is. Het IVM pleit voor meer toezicht en informatieverstrekking op de werkvloer, om onverantwoord gebruik te voorkomen. Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) biedt 24 uur per dag informatie over acute vergiftigingen. Het IVM heeft een top 9 van geneesmiddelen met risico's opgesteld, waarbij paracetamol en ibuprofen vaak voorkomen.
Huisarts Geert Jan van Loenen benadrukt dat zelfs 'onschuldige' pijnstillers, zoals ibuprofen bij ouderen, ernstige problemen kunnen veroorzaken, met name in combinatie met andere aandoeningen. Hij pleit voor betere informatievoorziening, vergelijkbaar met de adviezen die huisartsen geven bij het voorschrijven van deze medicijnen.
Albert Heijn reageert hierop door in veel winkels tablets te plaatsen die klanten van informatie voorzien, of door op bepaalde uren een (assistent-)drogist beschikbaar te stellen voor advies op maat.