Van 2013 tot 2019 schreef ik 150 columns met de titel Grittologie, die verschenen in het huis-aan-huisblad Emmen.nu, tegenwoordig de Emmer Courant. Het schrijven van columns, beperkt tot een paar honderd woorden, vereist een compacte stijl met een kop, middenstuk en staart.
De Snelheid van het Licht en Onze Blik op het Verleden
Licht reist ongelofelijk snel: met de snelheid van het licht zou je in één seconde acht keer de wereld rond kunnen reizen. Het licht van onze maan doet er ruim een seconde over om de aarde te bereiken, en zonlicht heeft ongeveer 8 minuten nodig. Dit betekent dat we altijd naar het verleden kijken; als de zon nu zou doven, merken we dat pas na 8 minuten. Nog verbazingwekkender is dat het licht van de dichtstbijzijnde ster er 4 jaar over doet om ons te bereiken, wat astronomen een afstand van 4 lichtjaar geeft. Van sommige sterren, miljarden lichtjaren verwijderd, weten astronomen zeker dat ze niet meer bestaan, wat het paradoxale idee oproept iets te zien dat er niet meer is.
De Verwarring van Zomertijd en Wintertijd
Het wisselen tussen zomertijd en wintertijd zorgt jaarlijks voor verwarring. In de nacht van zaterdag op zondag begint de zomertijd, waarbij de klok een uur vooruit wordt gezet. Een handig ezelsbruggetje hiervoor is: "In het Voorjaar moet de klok een uur Vooruit worden gezet". Om 2:00 uur zondagochtend wordt de klok dus 3:00 uur. Dit resulteert in een uur minder slaap. De wintertijd, die plaatsvindt op de laatste zondag in oktober, zet de klok juist een uur terug, wat een extra uur geeft.
Menselijke Maat in Grote Getallen: Theater en Fietsongelukken
Krantenberichten over grote bedragen, zoals een nieuw theater voor 40 miljoen euro in de gemeente Emmen, nodigen uit tot het toepassen van de menselijke maat. Dit bedrag komt neer op 400 euro per inwoner, zuigelingen meegerekend. Een ander voorbeeld is het onderzoek naar fietsongelukken: jaarlijks vallen er 50 doden en moeten 46.000 fietsers naar de spoedeisende hulp. Om dit te relateren aan Emmen, zou dit statistisch neerkomen op één dodelijk fietsongeval per 13 jaar, en moeten 70 fietsende Emmenaren per jaar naar de spoedeisende hulp, mogelijk door fietspalen.
Einstein's Relativiteitstheorie en Praktische Toepassingen
Albert Einstein's Relativiteitstheorie stelt dat hoe groter de snelheid, hoe langzamer de tijd gaat. Bij het bereiken van de lichtsnelheid zou de tijd stil komen te staan. Hoewel deze snelheden in de praktijk onhaalbaar zijn, is de theorie wetenschappelijk bewezen en essentieel voor technologieën zoals GPS. Het navigatiesysteem in auto's maakt gebruik van satellieten die nauwkeurige positie- en tijdsignalen uitzenden. Vanwege de snelheid van de satellieten loopt de tijd daar langzamer dan op aarde. Zonder correctie voor dit tijdsverschil, gebaseerd op Einstein's theorie, zou een navigatiesysteem er kilometers naast zitten.
Wetenschappelijke Methodes in Medicijnontwikkeling versus Kwakzalverij
Bij ziekte herstelt het lichaam zich vaak vanzelf. Alternatieve middelen zoals uien of kamelenpoep naast het bed worden soms gebruikt, maar missen wetenschappelijke onderbouwing. Officieel erkende geneesmiddelen ondergaan uitgebreide testen, waaronder dubbelblinde onderzoeken. Hierbij krijgen patiënten en artsen niet te weten wie het echte middel en wie een neppil ontvangt. Dit proces duurt vaak langer dan tien jaar en kost miljoenen euro's. De genezende werking en schadelijkheid van middelen van kwakzalvers of homeopaten zijn doorgaans niet op deze wetenschappelijke wijze vastgesteld.
Het "Kapitaalvernietiging" Argument: Een Kritische Blik
Het argument "We kunnen niet meer terug, want er is al veel geld in gestoken. Stoppen betekent kapitaalvernietiging" wordt vaak gebruikt om controversiële projecten voort te zetten, zoals de aanwezigheid van Nederlandse militairen in Afghanistan. Dit argument, bedoeld om tegenstanders monddood te maken, is een drogreden. De beslissing om door te gaan met een project moet gebaseerd zijn op de kosten om het af te maken versus de waarde van het eindresultaat. Als de toekomstige kosten hoger zijn dan de uiteindelijke waarde, is stoppen de logische keuze. Dit principe, bekend uit projectmanagement, wordt soms genegeerd door politici.
Uitzonderingen en de Wetenschap: Theorieën Versterken of Verzwakken
Het gezegde "De uitzondering bevestigt de regel" is onjuist. Uitzonderingen verzwakken juist een regel of theorie. In de wetenschap worden theorieën opgesteld op basis van waarnemingen en experimenten. Als waarnemingen overeenkomen met de theorie, wordt deze sterker. Uitzonderingen ondermijnen de theorie en kunnen leiden tot verwerping. Hoewel sommige theorieën, zoals de heliocentrische model, zo goed bewezen zijn dat twijfel onwaarschijnlijk is, kunnen uitzonderingen in de politiek juist leiden tot nieuwe regels. Een voorbeeld is de roep om landelijke regels na een uitzonderlijk geval van een vermiste jongen, wat de verwachting van maatschappelijke maakbaarheid en overheidscontrole weerspiegelt.
Midlifecrisis: Een Zoektocht naar Jeugdige Energie
Rond het 40e levensjaar, halverwege een gemiddelde levensverwachting van 80 jaar, kan een midlifecrisis ontstaan. Mannen gaan dan vaak joggen, mountainbiken of marathons lopen om jeugdigheid te behouden. Dit kan leiden tot de aanschaf van een motor, zoals een Harley Davidson, of een scooter. Soms leiden deze activiteiten tot ongelukken, zoals het omvallen van een motor.
Darwin's Evolutietheorie: Natuurlijke Selectie en Aanpassing
Charles Darwin's evolutietheorie, opgesteld na zijn reis met de Beagle, identificeert drie belangrijke observaties: jonge dieren lijken op hun ouders, kinderen verschillen onderling, en de natuur is vijandig met een strijd om te overleven. Een giraf met een langere nek heeft bijvoorbeeld meer kans om te overleven en zich voort te planten. Over miljoenen jaren leidt dit proces van natuurlijke selectie tot de evolutie van soorten, zoals de giraf met de lange nek. Naast natuurlijke selectie bestaat er ook menselijke selectie, oftewel fokken, zoals bij koeien die meer melk produceren.
Mazelenuitbraak en Vaccinatie: Een Controversieel Debat
In de Bijbelgordel, een strook van streng christelijke dorpen, heerst momenteel een uitbraak van mazelen, een gevaarlijke virusziekte. Virussen planten zich voort binnen menselijke lichaamscellen. Hoewel virusziekten zoals mazelen voorkomen kunnen worden door vaccinatie, laten streng gelovigen en sommige aanhangers van de antroposofie hun kinderen niet inenten, uit religieuze of filosofische overtuigingen. Dit leidt tot ernstige gezondheidsrisico's, aangezien één op de 1000 besmette kinderen aan mazelen overlijdt.
De Kleuren van de Regenboog en UV-straling: Bescherming tegen de Zon
De regenboog bevat naast zichtbare kleuren ook onzichtbare stralingen. Naast rood bevindt zich infrarood (warmtestraling), en naast violet zit ultraviolette straling (UV). Deze agressieve UV-straling kan de huid verbranden en leiden tot huidveroudering en huidkanker. Mensen met een donkere huid hebben door natuurlijke selectie in zonnige gebieden een overlevingsvoordeel. Het gebruik van zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor is essentieel om de huid te beschermen tegen de schadelijke effecten van de zon.
Geschiedvervalsing: De Gekleurde Bril van de Geschiedschrijving
Geschiedenis wordt vaak gekleurd en vervalst. Wat voor de ene partij een vrijheidsstrijder is, kan voor de andere een terrorist zijn. De 80-jarige oorlog, een belangrijk onderdeel van het geschiedenisonderwijs, wordt vanuit een protestants perspectief verteld, waarbij Willem van Oranje als held tegen de Spaanse overheersing wordt afgeschilderd. Vanuit Spaans perspectief was hij echter een terrorist die Spaans grondgebied inpikte. Ook de politionele acties in Nederlands-Indië na de Tweede Wereldoorlog werden door Nederland als zodanig bestempeld, terwijl lokale strijders het als een bevrijdingsoorlog zagen.
Het Ontstaan van het Heelal en de Rol van Sterrenstof
Ons heelal ontstond 13,6 miljard jaar geleden met de Big Bang. Aanvankelijk bestonden er alleen lichte atomen zoals waterstof en helium. Zwaartekracht zorgde voor de vorming van superhete sterren, waar door kernfusie grotere atomen zoals koolstof, zuurstof en ijzer ontstonden. Deze energie-producerende kernfusie zorgt ervoor dat sterren licht geven. Wanneer sterren aan hun einde komen, blazen ze grotere atomen de ruimte in. Vrijwel alle materie op aarde is afkomstig van de resten van ontplofte sterren, waardoor we letterlijk uit sterrenstof bestaan.
De Aarde: Rotatie, Revolutie en Seizoenen
De aarde draait in 24 uur om haar eigen as, wat resulteert in dag en nacht. Daarnaast draait de aarde in een jaar om de zon. De scheve stand van de aardas ten opzichte van de baan om de zon veroorzaakt de seizoenen. In juni wordt het noordelijk halfrond (waar Nederland ligt) meer beschenen, wat leidt tot warmere temperaturen en langere dagen. In december is de situatie omgekeerd, met koudere temperaturen en kortere dagen. Op 22 september, tijdens de herfstequinox, staat de zon precies boven de evenaar, waardoor dag en nacht overal ter wereld even lang zijn.
Weerman Jordi Huirne: Van Talpa naar RTL en Logopedie
Weerman Jordi Huirne maakt de overstap van Talpa naar RTL. Bij Talpa werd hij gedegradeerd naar de ochtendploeg, wat hij als een kans zag om het vroege opstaan te ontvluchten. Bij RTL kan hij ook middag- of avonddiensten draaien. Echter, RTL stuurt hem direct naar de logopedist vanwege zijn Achterhoekse accent, dat men in Hilversum niet wenselijk vindt. Ondanks eerdere stemcoaching, moet hij nu opnieuw aan zijn uitspraak werken om accenten te verminderen.
Hoog Water en Stormschade: Historische Gebeurtenissen en Maatregelen
Op 10 december 1965 stond het water hoog bij Buiten de Waterpoort. Het water in de Merwede en Linge kan nog steeds hoog staan, zoals bleek tijdens de bijna-watersnood in februari 1995, waarbij 300.000 mensen hun huizen moesten verlaten. Sindsdien zijn dijkverzwaringen en het programma Ruimte voor de Rivier de veiligheid in het rivierengebied verbeterd.
De jaarwisseling werd rustig gevierd, met een gezellige avond bij buren en het kijken naar de oudjaarsconference. De hond van de buren was bang voor vuurwerk. Het nieuwe jaar begon met het wisselen van de scheurkalender en een inspectie van de boot. Ondanks de regen was er nauwelijks lekkage. De startaccu van de boot, na ruim zeven jaar, moest worden vervangen.
Een zware winterstorm in Bretagne met windstoten tot 140 km/uur veroorzaakte stroomuitval bij 40.000 mensen. De voorspelling voor de gemiddelde wereldtemperatuur in 2018 gaf aan dat het een van de warmste jaren zou worden, hoewel niet recordbrekend. Vulkaanuitbarstingen, zoals die van de Agung op Bali in 1963, kunnen de wereldtemperaturen echter verlagen door de uitstoot van zwaveldioxide.
Het begin van het nieuwe jaar werd actief ingevuld met het opruimen van kerstversiering, boodschappen doen en sporten. De boot werd winterklaar gemaakt, maar de startaccu bleek defect. Een nieuwe accu werd besteld. De rest van de middag werd besteed aan lezen. Op 3 januari 2018 stond het water hoog op de Merwede, gezien vanaf de sluis.
Een harde windstoot schudde de kerstboomversiering hevig heen en weer. De eerste storm van 2018 was voorspeld. De journaals meldden windstoten van 141 km/uur in Vlissingen en 122 km/uur in Utrecht. Een nieuwe, hevigere stormpiek werd verwacht met windkracht 9, mogelijk 10 op de Waddeneilanden. Mensen keken omhoog naar het dak, waar dakpannen waren afgewaaid.
De storm veroorzaakte aanzienlijke schade en overlast: omgewaaide bomen en aanhangwagens, het omwaaien van een torenspits, en het aan de grond blijven van vliegtuigen en veerboten. De vijf grote stormwaterkeringen van Rijkswaterstaat werden voor het eerst gesloten. In Hellevoetsluis waaide jachten met bok en al om, en de VerhalenArk in Urk raakte drift en ramde zeiljachten. De storm nam na 15:00 uur snel af.
De update over de wereldtemperatuur in december liet een lichte stijging zien. De storm van de vorige dag was weliswaar niet uitzonderlijk, maar de windstoten waren zwaar, vooral in het binnenland. Op het dak werd reparatiewerk verricht. Een nieuwe startaccu voor de boot werd besteld. De game 'No Man's Sky' werd gestart. In het oosten van de VS was het extreem koud, terwijl Alaska ongewone warmte kende.
De politieke partij PvdA kende interne conflicten. Het leek erop dat een lid, ondanks het proberen om gehandicapte mensen aan het werk te houden via een uitzendbureau-constructie, onterecht werd bekritiseerd. Dit werd gezien als "edel sjoemelen", een creatieve omgang met regels.
Methaanuitstoot: Een Alarmerende Toename
De hoeveelheid broeikasgas methaan in de atmosfeer neemt na een periode van stagnatie weer snel toe. Methaan is ongeveer 25 keer krachtiger dan kooldioxide. Onderzoekers hebben ontdekt dat de stijging na 2007 voornamelijk wordt veroorzaakt door een toegenomen gebruik van fossiele brandstoffen, met name schaliegas uit de VS, en meer uitstoot uit moerassen, veeteelt en natte rijstbouw. De reductie door minder bos- en steppebranden weegt hier niet tegenop. Deze toename is alarmerend, gezien de impact van methaan op het klimaat.
Het jaar 2017 wordt mogelijk gezien als een kanteljaar waarin zorgelijke klimaatontwikkelingen elkaar versterken. De weersomstandigheden werden rustiger, met narcissen die al bloeiden. In het oosten van de VS werd een ongewoon diepe depressie gemeld, met een kerndruk die in een etmaal aanzienlijk daalde.
De kapotgewaaide dakpannen werden vervangen; het waren er vijftig. Waterstanden in de Merwede stegen, maar bleven binnen de perken. Een nieuwe startaccu voor de boot werd geleverd. Het boek 'The Sixth Extinction. An unnatural history' werd uitgelezen, dat de rol van de mens in de huidige massa-extinctie benadrukt.
De laatste opname van de ruimtetelescoop Hubble van de extrasolaire bezoeker 'Oumuamua werd bekeken. De gedachte aan een lange, eenzame reis door het heelal, weg van aardse problemen, werd overwogen. Het idee om de aarde achter te laten en miljoenen jaren door de ruimte te vliegen, werd als aantrekkelijk beschouwd, ondanks de afwezigheid van familie.
De dag begon rustig, met een viswedstrijd op de steigers. De waterstand in de Merwede steeg verder, maar bleef beheersbaar. In Woudrichem werd de coupure in de Waterpoort gesloten om overstroming te voorkomen. In de middag kwamen bezoekers langs. Een lesprogramma over Planetree werd vertaald.
Statistiek en Toeval: Fenomenen van Telepathie en Toevalligheden
Het fenomeen dat men aan iemand denkt en die persoon vervolgens belt, wordt vaak toegeschreven aan telepathie. Echter, de wereld is zo groot en kent zoveel gebeurtenissen dat dergelijke zeldzame toevalligheden onvermijdelijk zijn. Dit is puur statistiek en niets mysterieus, hoewel het op het moment zelf wel zo kan aanvoelen. Sommige academische kringen hanteren echter een andere zienswijze.