Het Moederbrein: Hoe Zwangerschap het Brein van een Vrouw Verandert

Veranderen vrouwen echt als ze kinderen krijgen? Daar lijkt het wel op: een zwangerschap verandert het brein van een vrouw ingrijpend onder invloed van de stortvloed aan hormonen. Een moeder heeft een ander brein dan iemand die geen kinderen heeft.

Onderzoek naar het Moederbrein

Hersenwetenschapper Elseline Hoekzema van de Universiteit Leiden deed onderzoek naar het brein van zwangere vrouwen en prille moeders. Uit haar onderzoek blijkt dat de veranderingen in het brein langdurig zijn. Zelfs twee jaar na de zwangerschap, en wellicht langer, zijn ze nog zichtbaar.

De Leidse hersenonderzoeker Elseline Hoekzema besloot als eerste te onderzoeken wat zwangerschap met je hersenen doet, wat in 2016 tot een publicatie in het prestigieuze Nature Neuroscience leidde. Haar resultaten gingen de hele wereld over: Hoekzema bewees dat de hersenen van moeders ingrijpend veranderen tijdens de zwangerschap. In ieder geval tot twee jaar na de bevalling.

Presentator Elisabeth van Nimwegen gaat bij haar langs terwijl zij de hersenen van een kersverse moeder scant. Gaat het geheugen inderdaad achteruit, zoals veel jonge moeders dat ervaren?

De Evolutionaire Verklaring

Waarschijnlijk heeft de sterke verandering van het moederbrein te maken met hoe mensenbaby’s ter wereld komen: vreselijk ‘on-af’. Ze kunnen direct na de geboorte weinig meer dan ademen, huilen en drinken aan de moederborst. Vergelijk dat eens met veel andere zoogdieren, die vaak al meteen kunnen staan en lopen en de wereld beginnen te ontdekken.

Er is een evolutionaire verklaring voor die hulpeloosheid van mensenbaby’s. In de afgelopen paar miljoen jaar is het menselijk brein in hoog tempo gegroeid ten opzichte van onze voorouders. Als dat brein al in de baarmoeder grotendeels volgroeid zou zijn, zoals bij andere dieren, dan zou de baby te groot zijn om nog ter wereld te kunnen komen.

Het gevolg: moeders moeten hun kwetsbare kind beschermen tegen de gevaren van de buitenwereld. En misschien nog wel belangrijker: ze moeten zien te achterhalen wat de behoeften van hun baby zijn. Heeft ze pijn? Heeft ie honger? Is het te warm? Krampjes misschien? Een moeder heeft haar handen vol aan het interpreteren van cryptisch babygedrag.

Veranderingen in Hersenstructuren

Er zijn duidelijke aanwijzingen dat het nu juist de hersengebieden zijn die betrokken zijn bij het interpreteren andermans gedrag die bij moeders veranderen onder invloed van zwangerschapshormonen. Wetenschappers denken dat specifiek de breincircuits worden versterkt die te maken hebben met de moeder-kindrelatie.

Het moederbrein verandert vooral in gebieden die samenhangen met het vermogen je te verplaatsen in de gedachten, gevoelens en behoeften van iemand anders. Om het gedrag van een baby te interpreteren, moet je je kunnen verplaatsen in een ander. Dat staat bekend als Theory of Mind - het besef dat jouw gevoelens, gedachten en behoeftes kunnen verschillen van die van iemand anders, en dat je je kan verplaatsen in de ander. Het is een belangrijke voorwaarde voor empathie.

Gek genoeg worden deze hersengebieden tijdens de zwangerschap juist kleiner. Je zou kunnen denken dat daarmee ook het empathisch vermogen van moeders afneemt, maar dat is allerminst het geval: het is juist een teken van een betere relatie tussen moeder en kind.

Verder is in bepaalde gebieden van het moederbrein een afname van de grijze stof te zien, een stof die informatie verwerkt. Dat klinkt misschien zorgwekkend, maar iets vergelijkbaars gebeurt als kinderen pubers worden: onder invloed van hormonen verandert het puberbrein dramatisch. Ook bij pubers is er dan sprake van een verlies aan grijze stof op het moment dat het brein zich ontwikkelt.

Foetuscellen in het Moederbrein

Het brein is maar één van de organen waar de sporen van een zwangerschap duidelijk terug te vinden zijn. Zwervende, foetale cellen van het kind zijn overal in het lichaam van de moeder terug te vinden. Onderzoekers ontdekten ze in de longen, milt, lever, nieren en in het hart van zwangere vrouwen.

Wat het effect is van deze foetale cellen op het moederlichaam, daar kunnen wetenschappers alleen nog maar naar gissen. Het kan zijn dat ze bepaalde ziekten veroorzaken, maar gunstige gevolgen zijn ook goed mogelijk. Een deel van de cellen van de foetus blijkt zelfs in het brein van de moeder terecht te kunnen komen. Soms zelfs in haar hersenen.

Het Vaderbrein

Ook vaders komen er niet onderuit. Volgens neuro-endocrinoloog Peter Bos worden hun testosteronniveaus naar beneden gehaald. Ook bij vaders wordt het zorgbrein geactiveerd. Naast het moederbrein bestaat er dus zeker een vaderbrein.

Het Moederbrein op Televisie en Online

Het moederbrein op televisie: De Kennis van Nu staat woensdagavond in het teken van het moederbrein. Je ziet om 21.20 uur op NPO2 niet alleen hoe het moederbrein verandert, maar ook hoe mannen veranderen zodra ze vader worden.

Veel mensen die zwanger zijn, of net zwanger zijn geweest, zullen zich herkennen in de ‘pregnancy brain’. In het Nederlands noemen we dat ook wel ‘zwangerschapsdementie’. Je vergeet van alles, voelt je wollig en concentreren is lastig. Zo loopt kersverse moeder Margot (38) rond met dezelfde klachten. Zij vraagt zich af: gaat dit OOIT nog over?

Wist je trouwens dat cellen van het ongeboren kind in het hele lichaam van de moeder zijn terug te vinden, soms zelfs in haar hersenen? Dat en nog veel meer lees je in een uitgebreid artikel op NPO Focus over het moederbrein.

Kijk op NPO Start voor:

• Terugblik op de hitserie Oogappels met de cast en met de makers.
• Niet klein te krijgen, waarin Jurre Geluk vijf dappere kinderen volgt die leven met een levensbedreigende ziekte.
• Het zevende seizoen van Oogappels, waarin alle generaties opnieuw voor grote uitdagingen staan.
• Club Crèche, waarin FunX-dj’s en ouders Nordin en Wef vertellen hoe zij omgaan met het ouderschap van nu.
• Liefde, luiers en levenslessen, waarin vier moeders, dertien kinderen en oneindig veel verhalen worden gevolgd.
• Kelly-Qian's zoektocht naar haar geboorteouders in China, een diepgaande ontmanteling van het adoptiesysteem.
• De hele aflevering van "Ik was echt staatsgevaarlijk".
• De hele aflevering van "Mijn man keek me heel bezorgd aan".
• De documentaire Mooi meegenomen, het aangrijpende verhaal van Spot On-presentator Elif.
• NPO Doc over de gevolgen van interlandelijke adoptie.
• Niet klein te krijgen, waarin Paul de Leeuw een jaar lang vijf tieners met kinderkanker volgt.
• Papadag, een hippe, stedelijke serie, vol humor, die een groep vaders volgt die elkaar iedere donderdag ontmoeten bij de zandbak in het park.
• Een programma van de EO waarin twee opvoeders met verschillende opvoedstijlen te zien zijn.
• Vijf gezinnen die hun opvoedmethodes prijsgeven.
• Heb je geen kinderen?, waarin Liesbeth Rasker blootlegt hoe de maatschappij vrouwen nog steeds het liefst in de moederrol ziet.
• De documentaire Mooi meegenomen onthult het aangrijpende verhaal van Spot On-presentator Elif.
• De serie die laat zien hoe een onvervulde kinderwens niet alleen een lichamelijke, maar ook een emotionele uitdaging is.
• De documentaire Mooi meegenomen onthult het aangrijpende verhaal van Spot On-presentator Elif.
• NPO Doc over de gevolgen van interlandelijke adoptie.
• Niet klein te krijgen, waarin Paul de Leeuw een jaar lang vijf tieners met kinderkanker volgt.
• Papadag, een hippe, stedelijke serie, vol humor, die een groep vaders volgt die elkaar iedere donderdag ontmoeten bij de zandbak in het park.
• Een programma van de EO waarin twee opvoeders met verschillende opvoedstijlen te zien zijn.
• Vijf gezinnen die hun opvoedmethodes prijsgeven.
• Heb je geen kinderen?, waarin Liesbeth Rasker blootlegt hoe de maatschappij vrouwen nog steeds het liefst in de moederrol ziet.

Luister op NPO Luister naar:

• Momfluencers, flesvoedingsfabrikanten en de Wereldgezondheidsorganisatie: wie heeft er gelijk?
• Hoe voed je kinderen goed op in deze tijd en hoe geef je het geloof door?
• Club Crèche, waarin FunX-dj’s en ouders Nordin en Wef vertellen hoe zij omgaan met het ouderschap van nu.
• Podcastmaker Paul van der Ham over het verlies van contact met zijn zoon na een scheiding.
• Papa en mama zijn gescheiden, waarin kinderen zelf vertellen wat zij vinden van de scheiding van hun ouders.
• De laatste zomer, waarin Joy geluidsopnames maakt van de laatste maanden met haar terminaal zieke moeder.
• De Tumor Tapes, waarin Susan vecht tegen baarmoederhalskanker.
• Bonusaflevering van Eitje, een podcast over een kinderwens en de illusie van vanzelfsprekendheid.
• De Tumor Tapes, waarin Susan vecht tegen baarmoederhalskanker.
• Wille jullie geen kinderen?, waarin Anne-Mar Zwart het taboe op praten over een kinderwens doorbreekt.

Delen van dit artikel zijn gebaseerd op dit artikel uit de VPRO Gids.

tags: #moederbrein #npo #start