Inleiding: De verkiezingscampagne en de normalisering van moslimdiscriminatie
De PVV startte haar verkiezingscampagne met een beeld dat verdeeldheid zaaide: aan de ene kant een jonge blonde vrouw, aan de andere kant een norse, gerimpelde vrouw met een hoofddoek, vergezeld van de tekst "Aan U de keuze op 29/10". Dit beeld leidde tot meer dan 2500 meldingen van discriminatie.
Het ondermijnen en verdacht maken van Nederlandse moslims is ook bij andere politieke partijen steeds gebruikelijker geworden. Ondanks de aanzienlijke discriminatie tegen moslims gedurende en vóór de verkiezingscampagnes, is er vanuit de politiek weinig concrete aandacht voor dit probleem en ontbreekt er beleid om het te bestrijden. Dit roept de vraag op hoe Nederlandse moslims de afgelopen verkiezingsperiode hebben ervaren en hoe de normalisering van moslimdiscriminatie doorbroken kan worden.
De Islam: Kernbegrippen en Praktijken
De islam is een godsdienst met aanhangers die moslims worden genoemd. Moslims geloven in God, ook wel Allah genoemd, en baseren hun religie op de Koran. Volgens hen bevat de Koran de boodschap die Allah via de aartsengel Djibriel (in het christendom bekend als Gabriël) aan de profeet Mohammed heeft doorgegeven.
Vrome moslims houden zich aan de vijf zuilen van de islam om Allah te dienen. Deze zuilen omvatten:
- Het minstens vijf keer per dag uitvoeren van rituele gebeden, gericht op Mekka.
- Het een maand lang vasten tijdens de ramadan, waarbij tussen zonsopgang en zonsondergang niet gegeten, gedronken of gerookt mag worden.
- Het doen aan liefdadigheid.
- Het meermaals per dag opzeggen van de geloofsbelijdenis.
- Het, indien mogelijk, minstens één keer in het leven maken van een bedevaart naar Mekka, de heiligste stad in Saoedi-Arabië.
Moslims in Nederland: Demografie en Religieuze Activiteit
Volgens de meest recente cijfers van het CBS uit 2015 is 4,9 procent van de volwassen Nederlanders (18 jaar en ouder) moslim. Dit percentage is de afgelopen jaren toegenomen: in 1990 was dit 3,1%, in 2010 4,5% en in 2015 4,9%. Ter vergelijking: in 2015 was 23,7% van de volwassenen rooms-katholiek (een daling ten opzichte van 27,3% in 2010), 16% protestants, en bijna 6% hing een andere religie aan, zoals het jodendom, hindoeïsme of boeddhisme. De helft van de volwassen bevolking hangt geen enkele religie aan.
Moslims lijken bovendien actiever in hun geloof te zijn dan veel andere religieuze groepen. Gemiddeld gaan moslims vaker naar de moskee dan christenen naar de kerk. Slechts 6,2% van de katholieken bezoekt wekelijks de kerk, terwijl 27% van de moslims minstens één keer per week naar de moskee gaat. De meest actieve groep zijn de gereformeerden, van wie 55% wekelijks de kerk bezoekt.
Ontzuiling en Ontkerkelijking: Veranderingen in de Nederlandse Samenleving
In de vorige eeuw was de Nederlandse samenleving sterk opgedeeld in zuilen, gebaseerd op geloof en maatschappelijke opvattingen. Er waren vier hoofdzuilen: katholiek, protestants, socialistisch en liberaal. Elke zuil had eigen organisaties, van politieke partijen tot sportclubs, onderwijs en media.
Eind jaren vijftig begon de ontzuiling, waarbij het politieke en kerkelijke gezag langzaam afkalfde. In de jaren zestig veranderden leefstijl, normen en waarden sterk, mede door de opkomst van de hippies en de seksuele revolutie. Jongeren wilden zich losmaken van de bestaande structuren, wat leidde tot het afbrokkelen van de zuilen en een snelle ontkerkelijking. Onderzoek toont aan dat Nederland een post-christelijk land is geworden, met 82% van de bevolking die bijna nooit naar de kerk gaat.
De Term 'Islamisering' en Kritiek op de Islam
De term 'islamisering' kreeg in Nederland vooral bekendheid door het boek Tegen de islamisering van onze cultuur (1997) van politicus Pim Fortuyn. Fortuyn waarschuwde dat de islam een bedreiging vormde voor de Nederlandse normen en waarden, en dat de scheiding tussen kerk en staat, de gelijkheid tussen mannen en vrouwen, en de positie van homoseksuelen op het spel stonden. Hij vreesde dat Nederland zijn eigen culturele normen en waarden zou verliezen ten gunste van die uit de Koran.
Lange tijd was kritiek op de islam taboe, mede door de heersende opvatting in de jaren zestig en zeventig dat alle culturen gelijkwaardig zijn. Kritische geluiden, zoals die van politicus Hans Janmaat in de jaren tachtig, werden afgedaan als 'extreemrechts'.
In de jaren negentig veranderde deze houding. Kritische geluiden over moslim-immigranten namen toe, mede naar aanleiding van de oproep van de Iraanse leider Ayatollah Khomeini om de Brits-Pakistaanse schrijver Salman Rushdie te vermoorden vanwege diens boek De Duivelsverzen, dat als belediging van de islam werd gezien. De fatwa (doodvonnis) die over Rushdie werd uitgesproken, schokte Europa vanwege het principe van vrijheid van meningsuiting.
Pim Fortuyn en Frits Bolkestein (VVD) uitten hun zorgen over de islam. Deze kritiek versterkte na de moord op filmmaker Theo van Gogh in 2004 door de geradicaliseerde moslim Mohammed Bouyeri. Geert Wilders richtte vervolgens de Partij voor de Vrijheid (PVV) op, waarmee hij openlijk kritiek uitte op de islam, onder meer via zijn film Fitna.
De overheid verbiedt YouTube en MySpace vanwege een Nederlandse anti-islamfilm.
De Multiculturele Samenleving: Van Gastarbeid tot Integratiebeleid
Vanaf de jaren vijftig nodigde Nederland veel buitenlanders uit om te komen werken, met name uit Turkije en Marokko, vanwege het tekort aan laaggeschoolde arbeiders na de Tweede Wereldoorlog. De initiële gedachte was dat deze gastarbeiders tijdelijk zouden blijven en hun eigen taal, religie en gewoontes mochten behouden. Er was geen streng integratiebeleid.
Halverwege de jaren zeventig bleek echter dat veel gastarbeiders bleven. De overheid besloot hen, en later hun families, een kans te geven een leven op te bouwen. In die periode was de multiculturele samenleving het ideaal, waarbij men ervan uitging dat elke cultuur even waardevol was.
In de jaren negentig werd duidelijk dat de multiculturele samenleving niet optimaal werkte. Onderzoeken toonden aan dat etnische groepen langs elkaar heen leefden, met hogere werkloosheid, armoede, schooluitval en criminaliteit onder etnische minderheden. Sommige critici spraken van een 'multicultureel drama'. Het integratiebeleid werd hierop aangepast, met verplichte inburgering en het leren van de Nederlandse taal en normen en waarden.
De Invloed van de Islam op de Nederlandse Samenleving
'Islamisering' wordt gedefinieerd als het proces waarbij de Nederlandse samenleving een steeds meer islamitisch karakter krijgt. Dit kan worden geobserveerd aan de hand van telbare zaken zoals het aantal moskeeën en scholen.
Nederland telt ruim 450 moskeeën. De eerste werd in 1955 in Den Haag geopend door de Pakistaanse gemeenschap. De bouw ervan stuitte op weerstand van de gemeente, die aanpassingen eiste om het gebouw beter te laten aansluiten bij de omgeving.
Tot de jaren zeventig werden moskeeën schaars gebouwd, en moesten moslims bidden in omgebouwde garages en krappe ontmoetingsplekken. Naarmate meer gastarbeiders bleven en hun gezinnen naar Nederland haalden, nam de behoefte aan moskeeën toe. Hoewel er in de beginperiode subsidies waren voor moskeebouw, werden deze halverwege de jaren tachtig afgeschaft.
Tegenwoordig is er vaak ophef over de financiering van moskeeën. Landen als Saoedi-Arabië en Qatar financieren buitenlandse moskeeën om hun interpretatie van de islam te verspreiden, wat kan leiden tot radicalisering en extremisme. Het verbieden van buitenlandse financiering is echter lastig vanwege het gelijkheidsbeginsel en de godsdienstvrijheid in Nederland, die de overheid verbiedt zich te mengen in de financiering en koers van religieuze instellingen.
Imams in Nederland
Een imam is een islamitisch geestelijk leider, die het gebed leidt, religieus onderwijs geeft en rituelen verzorgt. Hij fungeert ook als aanspreekpunt en raadgever voor moslims.
Imams worden vaak uit het buitenland geworven en hebben daardoor soms onvoldoende kennis van de Nederlandse maatschappij. Een verplichte inburgeringscursus is daarom noodzakelijk. De hbo-opleiding tot imam aan hogeschool Inholland werd opgeheven wegens te weinig afgestudeerden. De overheid wil echter dat hogescholen en universiteiten opnieuw onderzoeken of een Nederlandse imam-opleiding kan worden opgezet, omdat de opvattingen van buitenlandse imams niet altijd aansluiten bij de Nederlandse moslimjongeren.
Scholen en het Vrijheid van Onderwijs
De Nederlandse grondwet garandeert de vrijheid van onderwijs, wat betekent dat iedereen onderwijs mag geven mits aan de kwaliteitseisen wordt voldaan.