In ons steeds digitalere tijdperk brengen we aanzienlijk meer tijd door op apparaten zoals smartphones, tablets en computers. De verschuiving naar een digitale levensstijl is de afgelopen jaren zelfs in een stroomversnelling geraakt. Dit roept vragen op over de impact van blauw licht op onze gezondheid en ogen.
Wat is Blauw Licht?
De term blauw licht wordt steeds vaker genoemd, maar wat betekent het precies? Blauw licht is een deel van het zichtbare lichtspectrum, dat afkomstig is van zowel natuurlijke als kunstmatige bronnen. De zon is onze felste natuurlijke lichtbron. Door industriële ontwikkelingen hebben we echter ook kunstmatige lichtbronnen, zoals LED-technologie, die elektromagnetische straling en dus ook licht kunnen afgeven.
Het menselijke visuele systeem kan slechts een klein deel van het elektromagnetische spectrum waarnemen, het zogenaamde 'zichtbare lichtspectrum' (Visible Light Spectrum - VIS). Blauw licht valt binnen dit spectrum.
Hoe Werkt het Visuele Systeem?
Licht komt het oog binnen en verlicht de fotoreceptoren van het netvlies. Afhankelijk van de geometrie, intensiteit en spectrale samenstelling van het licht dat binnenvalt, worden specifieke signalen door verschillende fotoreceptoren ontlokt. Licht is de belangrijkste voorwaarde voor zicht.
De impact van kleuren gaat echter verder dan alleen visuele verwerking. Kleuren zijn ook verbonden met onze biologische en fysiologische systemen, die ons bioritme, fysiologisch en psychologisch welzijn kunnen beïnvloeden en veranderen.
De Dualiteit van Blauw Licht: Voordelen en Nadelen
Het blauwlichtspectrum kan niet simpelweg als 'goed' of 'slecht' worden beschouwd, vanwege zowel voordelige als potentieel schadelijke oculaire effecten. ZEISS noemt dit het 'dualisme van blauw licht'.
Potentiële Voordelen van Blauw Licht
Er is overtuigend wetenschappelijk bewijs dat aantoont dat onvoldoende blootstelling van de lichtgevoelige, retinale ganglioncellen aan blauw licht sommige leeftijdsgerelateerde oogaandoeningen, zoals maculadegeneratie, kan bevorderen. Het kan ook problemen activeren zoals slaapstoornissen, depressie en verminderde cognitieve functie.
Blauw licht is noodzakelijk voor menselijk kleur- en contrastzicht. Het speelt ook een rol in het reguleren van ons bioritme, waardoor we overdag alert blijven en 's nachts moe worden. Dit komt doordat blauw licht invloed heeft op de productie van melatonine, een hormoon dat helpt bij het reguleren van onze slaapcyclus. Overdag zorgt blootstelling aan blauw licht ervoor dat we minder melatonine aanmaken, zodat we wakker en energiek blijven.
Potentiële Nadelen en Risico's
Anderzijds is er wetenschappelijk bewijs dat hoogenergetisch zichtbaar licht (High-Energy Visible - HEV), in het blauwe en violette deel van het spectrum, het netvlies kan beschadigen via fototoxische mechanismes. Dit geldt ook voor hoge lichtintensiteiten en spectrale blauwlichtcomponenten van natuurlijk blauw licht.
Blauw licht, vanwege de kortere golflengte, kan meer strooilicht veroorzaken en is gevoelig voor effecten van zogenaamde longitudinale chromatische aberraties ofwel kleurschifting. Er lijkt veel onenigheid te zijn over mogelijke schadelijke effecten van excessief digitaal blauw licht in de avond, omdat dit een actueel onderzoeksonderwerp is.
Blauw-violet licht (380-465 nm) heeft de hoogste energie en wordt vaak geassocieerd met mogelijke schade aan het netvlies. Dit licht kan op termijn bijdragen aan digitale oogbelasting en zelfs het risico op maculadegeneratie verhogen. Langdurige blootstelling aan dit type licht kan leiden tot:
- Digitale oogbelasting (Digital Eye Strain - DES): Dit is een opkomend volksgezondheidsprobleem dat gekenmerkt wordt door visueel ongemak, zoals vermoeide, droge of geïrriteerde ogen na langdurig gebruik van digitale apparaten. Het ontstaat doordat het oog moeite heeft om constant te focussen op het hoogenergetische blauwe licht.
- Risico op retina-schade: Onderzoek suggereert dat blauw-violet licht op de lange termijn schade kan toebrengen aan het netvlies, wat kan bijdragen aan aandoeningen zoals maculadegeneratie.
- Slaapproblemen: Blootstelling aan blauw licht, vooral in de avond, kan de aanmaak van melatonine onderdrukken, wat het moeilijker maakt om in slaap te vallen en een verstoorde nachtrust veroorzaakt.
Technologieën voor Blauw Licht Filtering
Er zijn diverse wetenschappelijke publicaties die concluderen dat standaard digitale beeldschermen en architectonische verlichting op basis van LED-technologie niet schadelijk zijn voor het menselijke netvlies. Het is echter wel bekend dat het oog beschermd zou moeten worden tegen blootstelling aan felle zonnestralen, inclusief UV-straling en HEV-licht (d.w.z. blauw licht).
In het verleden bevatten sommige glazen lichtabsorbers om het meeste of vrijwel al het blauwe licht te verminderen. Als deze aanpak onzorgvuldig gevolgd wordt, kunnen er diverse problemen ontstaan: de wereld kan er intens geel of oranje uitzien, wat over het algemeen niet getolereerd wordt door dragers. Bovendien kan het negatieve impact hebben op contrast en kleurenzicht. Het is van belang om een goede balans te vinden.
Slimme Blauw Licht Filters
Het beschermen van het oog tegen blauw licht is niet eenvoudig. Een complexe uitdaging is het creëren van slimme blauw licht filters die de gewenste spectrumband afzwakken, maar binnen acceptabele beperkingen voor de drager blijven.
Slimme blauw licht blokkerende filters in brillenglazen kunnen op twee manieren worden aangebracht:
- Materiaal- en coatingswetenschap: Specifieke substraattoevoegingen aan het brillenglasmateriaal kunnen spectrumspecifiek licht tegenhouden of filteren door middel van een absorptieproces.
- Functionele coatings: Reflectiecoatings op het oppervlak van het brillenglas reflecteren de gewenste spectrums terug, zodat het gereflecteerde licht niet het brillenglas binnengaat. Dit moet niet verward worden met anti-reflectiecoatings (AR-coatings).
Brillen tegen blauw licht: alles wat je moet weten
ZEISS BlueGuard Brillenglazen
ZEISS heeft een nieuwe brillenglastechnologie ontwikkeld waarbij bescherming tegen blauw licht in de brillenglasstructuur is ingebed. ZEISS BlueGuard brillenglazen gebruiken de nieuwste organisch-chemische technologie, waarbij moleculen die blauw licht absorberen, specifieke delen van het blauwlichtspectrum tegenhouden. Voorgaande glazen met blauw licht filtering in het materiaal hadden een verminderde lichtdoorlating en kleuring. Met de nieuwste technologie hebben materiaalwetenschappers van ZEISS de beste balans tussen doorlaatbaarheid en helderheid gevonden.
De vermindering van reflecties op het brillenglasoppervlak is een serieus onderwerp geworden, gezien we onszelf steeds vaker in video-gesprekken zien. Brillen die blauw licht blokkeren kunnen blauwe reflecties vertonen door kunstmatig licht. De blauw licht vermindering van brillenglazen die blauw licht filteren is doorgaans ontworpen om kijkcomfort te verbeteren of behouden zonder beperkingen.
Het is belangrijk te begrijpen dat UV-bescherming en het wegfilteren van blauw licht twee compleet verschillende zaken zijn. ZEISS BlueGuard glazen zijn ook geschikt voor tijdens het (auto)rijden. Het filter voor blauw licht past het licht van het scherm aan, zodat de ogen zich minder hoeven in te spannen.
Blauw Licht Filters in Schermen
Veel moderne apparaten bieden ingebouwde opties om blauw licht te filteren. Op veel Android-apparaten kan de functie 'Filter Blauw Licht' geactiveerd worden in de instellingen van het display. Deze functie is beschikbaar vanaf Android 7.0 Nougat en hoger en kan verschillen per model.
Ook iOS heeft een optie om voor een bepaalde tijd het blauw enigszins uit het beeld te filteren. Deze optie is er niet zomaar ingeplakt, maar wordt aangeboden om tegemoet te komen aan de wensen van de klant.
Verschillende Typen Blauw Licht Filters
Een blauw licht filter in een beeldschermbril, ook wel blauw licht bril of blauw licht filter bril genoemd, helpt om een deel van het blauwe licht te blokkeren. Dit kan vermoeide ogen verminderen, het slaapritme verbeteren en het algehele kijkcomfort verhogen.
Blauw licht heeft een golflengte tussen ongeveer 380 en 500 nanometer (nm) en wordt vaak onderverdeeld in twee categorieën:
- Blauw-turkoois licht (465-500 nm): Dit licht is minder schadelijk en speelt een rol in het reguleren van ons bioritme.
- Blauw-violet licht (380-465 nm): Dit deel van het blauwe lichtspectrum heeft de hoogste energie en wordt vaak geassocieerd met mogelijke schade aan het netvlies.
Een blauw licht filter werkt door de schadelijke korte golflengtes van blauw licht te blokkeren. De meeste blauw licht filters richten zich op het gebied van ongeveer 400-450 nanometer. Er zijn twee hoofdtypes blauw licht filters:
- Reflectieve filters: Deze filteren blauw licht door het weg te reflecteren van de lens.
- Absorberende filters: Deze filters absorberen het blauwe licht.
Sommige blauw licht filters hebben een lichte geel- of oranje tint. Moderne blauw licht filters zijn echter ontworpen om het kleurcontrast minimaal te beïnvloeden.
Voordelen van een Blauw Licht Filter
- Minder vermoeide ogen: Minder blauw licht betekent minder belasting op je ogen na lange uren achter een scherm.
- Betere slaapkwaliteit: Door een blauw licht filter te dragen, kan het effect van blauw licht op de melatonineproductie verminderd worden.
- Verbeterde productiviteit: Minder vermoeide ogen en betere concentratie helpen om langer productief te blijven.
Een blauw licht filter is vooral nuttig voor mensen die dagelijks meerdere uren achter een scherm werken, zoals kantoormedewerkers en studenten.
QLED Technologie en Oogbescherming
Quantum Dot (QD) technologie zorgt ervoor dat tv-schermen rijkere kleuren en een beter contrast kunnen bieden. Een Quantum Dot is een zeer kleine (nanometer-grootte) halfgeleider nanokristal. Wanneer licht deze kristallen raakt, zenden ze extreem puur rood, groen of blauw licht uit.
Hoe Werkt Quantum Dot in een Televisie?
- Witte LED- of MiniLED-achtergrondverlichting: De tv begint met een standaard witte achtergrondverlichting.
- Quantum Dot-laag: Wanneer dit witte licht door de Quantum Dot-laag gaat, zendt elk dot een specifieke kleur uit.
- De meest pure kleuren: De geproduceerde kleuren zijn uitzonderlijk puur, wat resulteert in een meer accurate kleurweergave.
- Verbeterd display: Door deze pure kleuren te combineren, creëert een tv met quantum dots (QLED / QD MiniLED) een breder kleurenspectrum en meer natuurlijke beelden.
Voordelen van Quantum Dot-technologie
- Meer realistische kleuren: Een breder en nauwkeuriger kleurenspectrum zorgt voor levendigere beelden.
- Hogere helderheid: Het vermogen om pure kleuren te produceren maakt een grotere helderheid mogelijk zonder het tv-beeld te vervagen.
- Betere energie-efficiëntie: Quantum Dot-tv's kunnen hoge helderheid en kleuraccuratesse bereiken met minder energie.
- Verbeterde HDR-prestaties: High Dynamic Range (HDR) content verschijnt gedetailleerder.
QLED TV vs. QD MiniLED-tv's
Zowel QLED- als QD MiniLED-tv's maken gebruik van Quantum Dot-technologie, maar ze verschillen in hun achtergrondverlichtingstechnologie (backlight):
- QLED televisies: Gebruiken een traditionele LED-achtergrondverlichting gecombineerd met een Quantum Dot-laag.
- QD MiniLED televisies: Gebruiken honderden MiniLED's, waardoor er meer nauwkeurige lichtcontrole mogelijk is.
QD MiniLED televisies bieden doorgaans superieure helderheid en contrast dankzij het vermogen om veel kleine MiniLED's nauwkeuriger te controleren, wat resulteert in diepere zwarttinten en beter contrast. Standaard QLED-tv's hebben mogelijk minder (of geen) lokale dimzones, wat kan leiden tot licht 'bleeding' in donkere gebieden.
Samsung's 2021 Neo QLED-line-up is door het Verband Deutscher Elektrotechniker (VDE) voorzien van ‘Eye Care’-certificering, wat aangeeft dat de niveaus van uitstoot van blauw licht, ultraviolette straling en infraroodstralen binnen veilige marges vallen.
Hoewel de discussie over de schadelijkheid van blauw licht doorgaat, benadrukken experts dat het vinden van een balans essentieel is. Het gaat niet alleen om bescherming, maar ook om het behoud van de voordelen die blauw licht biedt voor ons welzijn.