Op 4 mei, de Nationale Dodenherdenking, kwamen duizenden mensen bijeen op de Dam in Amsterdam om stil te staan bij de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en naoorlogse conflicten. Om 20.00 uur was het twee minuten stil in heel Nederland ter nagedachtenis aan allen die stierven tijdens oorlogssituaties of vredesoperaties waarbij Nederland betrokken was.
Protesten tijdens de Dodenherdenking
De twee minuten stilte werden voorafgegaan door minder geruisloze momenten. Tijdens de toespraak van premier Dick Schoof keerde een deel van het publiek zich van hem af. Ook bij het leggen van de krans door Tweede Kamervoorzitter Martin Bosma gebeurde dit. Activist Frank van der Linde had, net als het voorgaande jaar, opgeroepen tot deze actie, met als reden dat hij vindt dat de dodenherdenking niet gekaapt mag worden door 'extreemrechts die medeplichtig is aan de genocide in Gaza'.
Kort na deze actie, tijdens het spelen van het Wilhelmus, probeerden demonstranten de Palestijnse vlag omhoog te houden en werden er leuzen geroepen. De politie heeft niet gespecificeerd om welke leuzen het ging, maar beelden toonden een arrestatie van een vrouw die 'Free Palestine' riep. In totaal vonden drie aanhoudingen plaats wegens het verstoren van de dodenherdenking. Drie andere personen werden aangehouden voor openbare dronkenschap, het niet tonen van identificatie en het overtreden van een gebiedsverbod. Allen zijn inmiddels weer vrijgelaten.
Protesten op Bevrijdingsdag
Ook op 5 mei, tachtig jaar na de bevrijding van Nederland, vonden er demonstraties plaats. In Wageningen, bij de nationale viering van Bevrijdingsdag, verzamelden zich zo'n 250 tot 300 actievoerders. Deze groep demonstreerde tegen de aanwezigheid van premier Schoof en Kamervoorzitter Bosma.
Volgens de actievoerders draagt premier Schoof verantwoordelijkheid voor een kabinet dat 'weigert een rode lijn te trekken tegen het grootschalige geweld gepleegd door Israël, ondanks overweldigend bewijs van genocide op het Palestijnse volk'. Over Kamervoorzitter Bosma stelden zij dat hij zich 'herhaaldelijk heeft uitgelaten in anti-islamitische, antisemitische en pro-apartheidstermen'.
Tijdens de toespraak van defensieminister Ruben Brekelmans op het 5 Mei Plein in Wageningen was er een korte verstoring, waarbij meerdere personen werden afgevoerd. Later, toen premier Schoof het podium opkwam om het bevrijdingsvuur te ontsteken, werd er boe geroepen en een rookbom gegooid. Tientallen mensen in het publiek hielden 'rode kaarten' omhoog, die eerder op de dag door demonstranten waren uitgedeeld.
Reacties op de protesten
Premier Schoof uitte zijn spijt over de protesten op 4 en 5 mei en gaf aan gehoopt te hebben dat beide dagen met meer waardigheid gevierd zouden worden. Hij benadrukte dat demonstreren ieders 'goed recht' is, maar achtte het 'niet gepast' om tijdens de Nationale Herdenking en Bevrijdingsdag aandacht te vragen voor het kabinetsbeleid ten aanzien van Israël en de militaire acties in de Gazastrook.
Hoogleraar staats- en bestuursrecht Jon Schilder merkte op dat herdenkingen in de huidige tijd meer reacties oproepen dan voorheen. Hij stelde dat demonstranten kiezen voor acties die veel publiciteit genereren, maar dat er grenzen zijn aan hinder veroorzaken, zeker tijdens een herdenking van slachtoffers. Verandering van dit gedrag acht hij lastig, gezien eerdere demonstraties zoals die van Extinction Rebellion op de A12.
Burgemeester Floor Vermeulen van Wageningen noemde de pro-Palestijnse protesten daar 'alle perken te buiten', en gaf aan dat dit meer verstoren dan demonstreren was. Hij bood zijn excuses aan aan premier Schoof en de Poolse premier Donald Tusk, die ook een toespraak hield.
Het Nationaal Comité 4 en 5 mei erkende de zorgen over wereldgebeurtenissen, maar benadrukte de noodzaak van een balans in de uiting daarvan.
Televisieprogramma's rond 4 en 5 mei
De programmering rond de herdenkingsdagen bood diverse documentaires en uitzendingen die stilstaand bij de geschiedenis en de betekenis van vrijheid:
- NPO 1: Nationale Herdenking 2024 - Rechtstreeks verslag van de herdenking in de Nieuwe Kerk en op de Dam, met commentaar van Jeroen Overbeek.
- NPO 2: Nationale Herdenking 2024 - Uitzending vanuit Ommen, met aandacht voor Kamp Erika en de geschiedenis van Herbertus Bikker.
- NOS Getekend door Ravensbrück - Documentaire over het concentratiekamp Ravensbrück en de ervaringen van gevangenen.
- NOS Vuur van de Vrijheid - Rechtstreeks programma vanuit Wageningen ter markering van de overgang van herdenken naar vieren van de vrijheid.
- NOS Start Bevrijdingsdag 2024 - Aftrap van de vieringen in Limburg, met de 5 mei-lezing en het ontsteken van het Bevrijdingsvuur.
- NOS Bevrijdingsdag 2024 - Feestelijke afsluiting met het 5 mei-concert op de Amstel in Amsterdam.
- RTL Documentaire 4 Mei - Documentaire over de zware winter van 1944/45 in Roermond.
- 2Doc: De film die nooit afkwam - Over de totstandkoming van een film over holocaustoverlever en kunstschilder Sieg Maandag.
- 2Doc: Night Will Fall - Britse militairen legden de bevrijding van concentratiekampen vast op film.
- 2DOC: ‘Het zijn maar Duitsers’ - Over de Duitse militaire begraafplaats in Ysselsteyn.
- De Oorlogswinter van Roermond (herhaling) - Documentaire over de ontberingen tijdens de bezetting van Roermond.
Docu-vrijheid-vlieterhove.mp4
tags: #rtl #documentaire #4 #mei