Het aantal Nederlanders dat de mobiele telefoon gebruikt in het verkeer neemt toe. Verzekeraar Interpolis constateert dat 71,5 procent van de Nederlanders aangeeft de mobiele telefoon weleens te gebruiken tijdens het rijden of fietsen, een stijging ten opzichte van vijf jaar geleden toen dit percentage nog 66 procent bedroeg. Deze ontwikkeling baart zorgen, aangezien het gebruik van smartphones in het verkeer aanzienlijke risico's met zich meebrengt.
De Gevaren van Afleiding
Het gebruik van een smartphone achter het stuur vergroot het risico op een ongeluk aanzienlijk. Volgens de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) vergroot telefoongebruik achter het stuur het risico op een ongeval met wel 6,1 keer. Dit geldt niet alleen voor bellen of appen, maar ook voor het kortstondig kijken naar het scherm om bijvoorbeeld de navigatie in te stellen of muziek te bedienen. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat 68 procent van de ongelukken wordt veroorzaakt door afleiding. Bellende bestuurders remmen later en stoppen sneller, wat directe gevolgen heeft voor het verkeer achter hen.
De gevolgen kunnen ernstig zijn: uit onderzoek van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid blijkt dat er jaarlijks rond de 600 doden en zwaargewonden vallen bij ongelukken die ontstaan doordat iemand zat te bellen of te appen. Zelfs handsfree bellen is niet zonder gevaar, omdat de bestuurder zijn aandacht er niet volledig bij kan houden. Belgisch onderzoek toonde aan dat automobilisten die handsfree belden vier keer zoveel kans hadden om brokken te maken.
Vriendelijk in het verkeer | Aya
Oorzaken van Smartphonegebruik in het Verkeer
Ondanks de bekende gevaren blijft smartphonegebruik in het verkeer wijdverbreid. Verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen verklaart dit deels door zelfoverschatting. Mensen hebben het gevoel dat ze uitstekend kunnen autorijden en dat ze prima in staat zijn om iets anders te doen. Deze overtuiging wordt continu bevestigd, omdat het vaker goed dan fout gaat. Bovendien wordt het gebruik van de telefoon in het verkeer sociaal nog niet sterk genoeg afgekeurd. Mensen aarzelen om in te stappen bij iemand die rookt of dronken is, maar vinden het nog te vaak acceptabel dat iemand belt tijdens het rijden.
Een andere belangrijke factor is de gewoontevorming, met name bij jongeren. Veel jongeren tussen de 12 en 17 jaar gebruiken de mobiele telefoon in het verkeer, vaak uit gewoonte. De sociale norm speelt hierbij een grote rol: als jongeren denken dat hun sociale omgeving mobiel gebruik in het verkeer accepteert en dat anderen dit vaak doen, zullen zij dit zelf ook eerder doen. Werkgevers spelen hierin ook een rol; zij kunnen hun werknemers verbieden om onderweg te bellen of het zelfs technisch onmogelijk maken.
Daarnaast speelt de prikkelverslaving een rol. Mensen zijn gewend geraakt aan de constante stroom van meldingen en voelen de drang om op elk "pingetje" te reageren. Dit leidt tot een dopaminekick die het gedrag versterkt.
Maatregelen en Oplossingen
Verschillende partijen zetten zich in om het smartphonegebruik in het verkeer tegen te gaan. Veilig Verkeer Nederland (VVN) en Transport en Logistiek Nederland (TLN) werken samen met SafeDrivePod. Dit is een klein apparaatje dat alle tekstfuncties van de smartphone blokkeert zodra een voertuig rijdt. Minister Schultz van Verkeer onderzoekt mogelijkheden om smartphonegebruik in de auto aan banden te leggen en laat telecom- en autofabrikanten onderzoek doen naar apps die telefoons tijdens het rijden blokkeren.
Er zijn ook consumentgerichte oplossingen zoals Apple CarPlay en Android Auto, die in duurdere auto's geïntegreerd zijn en bediening via een ingebouwd beeldscherm of spraak mogelijk maken. Goedkopere opties, zoals de draadloze koptelefoon AirPod in combinatie met iOS 10, bieden spraakgestuurde berichtgeving, hoewel de betrouwbaarheid van spraakherkenning nog een aandachtspunt is.
Samsung heeft in samenwerking met VVN de virtual reality-app Beat the Street ontwikkeld, gericht op jongeren om hen bewust te maken van de gevaren. Verzekeringsmaatschappij Interpolis lanceerde de applicatie AutoModus, waarbij bestuurders punten verdienen door hun telefoon niet aan te raken. Deze app vereist wel actieve inschakeling door de gebruiker.
Handhaving en Wetgeving
De overheid neemt ook maatregelen. Sinds 1 juli 2019 is het volgens de wet verboden om tijdens het rijden een mobiele telefoon vast te houden, ongeacht het gebruik. Dit geldt voor zowel automobilisten als fietsers. De politie intensiveert de handhaving, mede door de inzet van speciale, slimme camera's zoals de MONOcam en focusflitsers. Deze camera's, die deels op basis van kunstmatige intelligentie werken, helpen bij het identificeren van overtreders. De focusflitsers rouleren door het land om de pakkans te vergroten.
De boetes voor het vasthouden van een telefoon tijdens het rijden zijn aanzienlijk. In 2014 werden er 67.351 boetes uitgedeeld, in 2015 33.084 (mede door een politiestaking), en in de eerste 8 maanden van 2016 al 38.885. De boete bedraagt momenteel 230 euro en blijft naar verwachting gelijk in 2017. De politie heeft 'afleiding in het verkeer', waaronder smartphonegebruik, tot prioriteit verklaard.
Boetes en Statistieken
| Jaar | Aantal boetes | Boetebedrag |
|---|---|---|
| 2014 | 67.351 | 230 euro |
| 2015 | 33.084 | 230 euro |
| 2016 (tot augustus) | 38.885 | 230 euro |
| Vanaf 2017 | - | 230 euro |
Ondanks de inspanningen stijgt het telefoongebruik in het verkeer nog steeds. Het is daarom cruciaal dat zowel overheid, organisaties, werkgevers als individuen zich blijven inzetten voor meer bewustwording en gedragsverandering, om zo de verkeersveiligheid voor iedereen te verbeteren.